Myrzaǵalı Aıtjanov,
bokstan Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri:
– Bul álem chempıonatyna baratyn úmitkerlerdi biz uzaq ýaqyt ári tııanaqty iriktedik. Jyl basynan beri birneshe oqý-jattyǵý jıynyn ótkizdik, jigitterdi túrli jarysqa apardyq. Ár boksshyǵa qatysty saraptama jasadyq, sondyqtan árqaısysynyń shamasyn bilemiz. Álem chempıonatyna birinshi ret qatysatyn 4 bylǵary qolǵap sheberimiz bar. Olar jas bolsa da, tájirıbesi tolysqan, boks áleminde alar oryndary bar. Halyqaralyq arenada namysty qoldan bermeıdi degen senimdemin.
Bokstan álem chempıonaty 1974 jyldan beri uıymdastyrylyp keledi. Alǵashqy alty jarystyń beseýinde Kýba quramasyna teń keler komanda tabylmady. Bostandyq aralynyń ór minezdi uldary 1974 jyly Gavanada (5 altyn+1 kúmis+2 qola), 1978 jyly Belgradta (5+3+0), 1982 jyly Mıýnhende (5+1+1), 1986 jyly Renoda (7+2+2) jáne 1991 jyly Sıdneıde (4+2+3) aldaryna jan salmaı, jalpy esepte jeke-dara kósh bastady. 1989 jyly Máskeýde shymyldyǵy túrilgen dúnıejúzilik dodada KSRO quramasy ozdy. Ol kezde rıng qojaıyndary 5 altyn, 2 kúmis jáne 4 qolany oljalasa, qorjynynda 4 altyn, 4 kúmis jáne 1 qolasy bar kýbalyqtar ekinshi orynda qalyp qoıdy. Jalpy, sol jyldary Kýba men KSRO-dan bólek, AQSh, Iýgoslavııa, Polsha, Pýerto-Rıko, Bolgarııa, GDR, Rýmynııa, Majarstan jáne Italııa sekildi sanaýly ǵana memlekettiń ókilderine jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilý baqyty buıyrdy. Sondaı-aq Ýganda, Kenııa jáne Nıgerııanyń gúrzi judyryqty jigitteri bir-bir retten bas júldeni oljalady. 1974-1991 jyldar aralyǵynda ózge elderdiń órenderi tek kúmis pen qola medaldi ıemdenýmen shekteldi.
Keńes odaǵy tusynda Qazaqstannyń boksshylary ózderiniń myqtylyǵyn moıyndatqanymen, Máskeý bizdiń jigitterge qyryn qarady. Sonyń saldarynan baıraqty básekelerge sanaýly ǵana jerlesterimiz qatysty. Máselen, 1978 jyly Belgradta baq synaǵan Valerıı Rachkov (67 kılo) barlyq qarsylasyn sypyra utyp, álem chempıony atandy. 1982 jyly Mıýnhende Serik Qonaqbaev (67 kılo) kúmis medal ıelendi. Nemis jerinde Serik Nurqazov (57 kılo) ta kúsh synasqan edi. Biraq ol shırek fınalda súrindi. 1986 jyly AQSh-tyń Reno qalasynda Beıbit Esjanov (51 kılo) óner kórsetti. Alaıda qandasymyz alǵashqy aınalymnan asa almady. 1989 jyly Máskeýde jalaýy jelbiregen jaýapty jarysta Igor Rýjnıkov (63,5 kılo) teńdessiz dep tanylsa, Aleksandr Mıroshnıchenko (+91 kılo) kúmis medal enshiledi.
Qazaqstannyń ulttyq quramasy tuńǵysh ret derbes komanda retinde 1993 jyly Fınlıandııanyń Tampere qalasynda jalaýy jelbiregen álem chempıonatyna qatysty. Sýomı elinde jalǵyz ǵana Vasılıı Jırov (75 kılo) jeńis tuǵyryna kóterildi. «Balqashtyń barysy» qola medaldi qanjyǵasyna baılady. Odan keıingi eki jarystaǵy kórsetkishimiz birdeı boldy. 1995 jyly Berlınde Bolat Jumadilov (51 kılo) kúmis alsa, Jırov (81 kılo) ekinshi márte qolaǵa qol sozdy. 1997 jyly Býdapeshtte Ermahan Ybyraıymov (71 kılo) ekinshi oryn ıelense, Bolat úshinshi satyǵa jaıǵasty.
Qazaq jankúıerleri alǵash ret altyn medaldiń syńǵyryn 1999 jyly estidi. AQSh-tyń Hıýston qalasynda shymyldyǵy túrilgen dúnıejúzilik dodada Bolat Jumadilov (51 kılo) jasyndaı jarqyldady. Bastapqy básekelerinde túrkııalyq Súleıman Pekdoǵan, armenııalyq Vahtang Darchınıan jáne amerıkalyq Djon Medınadan basym túsken qandasymyz jartylaı fınalda polshalyq Andjeı Rjanydy jolynan yǵystyrdy. Fınalda argentınalyq Omar Narvaesten aılasyn asyrǵan Jumadilov Amerıka kóginde Qazaqstannyń ánuranyn shyrqatty.
Jalpy 1993-2021 jyldar aralyǵynda álem chempıonatynyń jalaýy 15 márte jelbiredi. Bizdiń boksshylar eń úzdik nátıjege 2013 jyly qol jetkizdi. Almatydaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıynda ótken jarysta Birjan Jaqypov (49 kılo), Mereı Aqshalov (64 kılo), Danııar Eleýsinov (69 kılo) jáne Jánibek Álimhanuly (75 kılo) aldaryna jan salmady. Ádilbek Nııazymbetov (81 kılo) pen Ivan Dychko (+91 kılo) fınalda utylsa, Qaırat Eralıev (56 kılo) pen Berik Ábdirahmanov (60 kılo) jartylaı fınalda jeńilis tapty. Nátıjesinde, 4 altyn, 2 kúmis jáne 2 qola medaldi qorjynǵa salǵan jerlesterimiz óz tarıhynda tuńǵysh ret jalpykomandalyq esepte jeke-dara kósh bastady.
2021 jyly Serbııanyń astanasy – Belgradta uıymdastyrylǵan jarysta otandyq bylǵary qolǵap sheberleri 2 altyn, 2 kúmis jáne 1 qolany qanjyǵalaryna baılap, jalpy esepte ekinshi oryndy oljalady. Bul jarysta Temirtas Júsipov (48 kılo) pen Sáken Bıbosynovqa (51 kılo) teń keler eshkim tabylmady. Mahmud Sabyrhan (54 kılo) men Serik Temirjanov (57 kılo) aqtyq synǵa deıin alqynbaı jetkenimen, sheshýshi tusta súrindi. Al Abylaıhan Júsipov (67 kılo) qola medal aldy. Belgradta aldymyzdy tek Kýba quramasy orady. Olardyń bizden bir altyny artyq boldy.
Taǵy tórt álem chempıonatynda úzdik úshtikti túıindedik. 2003 jyly Bangkokta Galıb Jafarov (57 kılo) pen Gennadıı Golovkın (75 kılo) álem chempıony atansa, 2005 jyly Mınıanda Serik Sápıev (64 kılo) pen Erdos Jańabergenov (81 kılo) dál sol mejeden kórindi. Odan bólek, Qytaıda Birjan Jaqypov (48 kılo), Mırat Sársenbaev (51 kılo) jáne Baqtııar Artaev (69 kılo) qola medal ıemdendi. 2017 jyly Gambýrgte 1 altyn, 2 kúmis jáne 3 qolany oljalasaq, 2019 jyly Ekaterınbýrgte 1 altyn, 1 kúmis jáne 4 qolany enshiledik. Al 1999 jyly Hıýston jáne 2007 jyly Chıkagodaǵy jarystardyń komandalyq esebinde besinshi oryn alsaq, 2011 jyly Bakýde altynshy satyǵa turaqtadyq. Mine, boks ónerin serik etken Qazaq eliniń órenderi úshin eń sátti jarystar osylar.
О́z tarıhynda 15 álemdik dodaǵa qatysqan Qazaqstan quramasy sol jarystardyń barlyǵynda júlde aldy. Álemniń ár qıyrynda segiz ret ánuranymyz shyrqalsa, taǵy jeti jarysta bas júlde buıyrmady. Jerlesterimizdiń syn saǵatta súringen kezderi de joq emes. Máselen,1993 jyly Tampere men 2009 jyly Mılanda ótken jarystarda jalqy qolany qanaǵat tuttyq. Ol júldeniń ıegerleri – Vasılıı Jırov pen Serik Sápıev. 2001 jyly Belfasta jalǵyz kúmiske qol jetkizdik. Soltústik Irlandııanyń bas shaharynda Galıb Jafarov jarady. Mine, osy jarystardyń komandalyq esebinde úzdik ondyqtyń qataryna qosyla almaı, óz jankúıerlerimizdi jerge qarattyq.
Qazaq eliniń órenderi arasynda eki dúrkin álem chempıony atanǵan jalǵyz ǵana boksshy bar. Ol – Serik Sápıev. Qaraǵandy oblysyndaǵy Abaı qalasynyń týmasy 2005 jáne 2007 jyldary qarsylastaryn qoǵadaı japyrsa, 2009 jyly qola jáne 2011 jyly kúmis medal oljalady. Dańqty Bolat Jumadilovte atalǵan jarystyń tolyq medalder jıyntyǵy bar. Jambyl boks mektebiniń túlegi 1995 jyly – kúmis, 1997 jyly – qola jáne 1999 jyly altyn medal ıelendi. Ivan Dychko (2 kúmis, 1 qola) men Abylaıhan Júsipov (3 qola) úsh retten jeńis tuǵyrynan qol bulǵady.
Taǵy bir aıta keterligi, Ivan Dychko, Ádilbek Nııazymbetov jáne Qamshybek Qońqabaev álem chempıonatynyń fınalynda eki retten judyryqtasty. Biraq olardyń úsheýi de bas júldege qol jetkize almady. Ivan ázerbaıjandyq Magomedrasýl Medjıdov (2013) pen fransııalyq Tonı Iokadan (2015) utylsa, Ádilbektiń Kýbanyń qabylany Hýlıo Sesar la Krýzǵa (2011, 2013) áli jetpedi. Al Qamshybekti toqtatqan Medjıdov (2017) pen ózbekstandyq Bahodır Jalolov (2019). Osy jigitterdiń arasynan Qońqabaevtyń sol olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa múmkindigi bar. Syr boıynyń sańlaǵy sanaýly kúnderden keıin Tashkentte tusaýy kesiletin dúnıejúzilik dodada óner kórsetedi. Árıne, Jalolovtyń da qarap qalmaıtyny anyq.
Statıstıkalyq málimetterge súıensek, 1974-2021 jyldar aralyǵynda ótken 21 álem chempıonatynyń 12-sinde Kýba qabylandary (1974, 1978, 1982, 1986, 1991, 1993, 1995, 2001, 2005, 2015, 2017, 2021) jalpykomandalyq esepte jeńiske jetti. Tórt márte Reseıdiń (1997, 2003, 2007, 2009) mereıi ústem boldy. Al KSRO (1989), AQSh (1999), Ýkraına (2011), Qazaqstan (2013) jáne О́zbekstan (2019) quramalary bir-bir retten teńdessiz dep tanyldy. Sondaı-aq ár jyldary Polsha (1978), GDR (1989), Germanııa (1991), Bolgarııa (1991,1993, 1995), Rýmynııa (1993, 1999), Majarstan (1997), Túrkııa (2001), Italııa (2007, 2009) men Ázerbaıjannyń (2011, 2013, 2015) órenderi TOP-3 komandanyń qataryna qosyldy.
Qazaqstannyń boksshylary álem chempıonattarynda barlyǵy 51 júlde jeńip aldy. Onyń 14-i altyn, 15-si kúmis jáne 22-si qola. Atalǵan jarystaǵy tabysymyz boıynsha jerlesterimiz Kýba (80+35+28), Reseı (26+21+22) jáne AQSh-tan (18+13+19) ǵana qalyp keledi. Sondaı-aq TOP-10 komandanyń qataryna О́zbekstan (10+15+19), Bolgarııa (8+8+19), Ýkraına (7+12+11), Rýmynııa (7+5+17), Ázerbaıjan (4+4+11) jáne Italııanyń (6+3+15) bylǵary qolǵap sheberleri enip otyr. Taǵy bir aıta keterligi, úzdikter tiziminde kelmeske ketken Keńes odaǵy da bar. Olar barlyǵy 43 (15+11+17) júldege ıelik etti.
Álem chempıonatynda júlde alǵan Qazaqstannyń boksshylary
Altyn (14): Bolat Jumadilov (1999), Galıb Jafarov (2003), Gennadıı Golovkın (2003), Serik Sápıev (2005, 2007), Erdos Jańabergenov (2005), Birjan Jaqypov (2013), Mereı Aqshalov (2013), Danııar Eleýsinov (2013), Jánibek Álimhanuly (2013), Qaırat Eralıev (2017), Bekzat Nurdáýletov (2019), Temirtas Júsipov (2021) jáne Sáken Bıbosynov (2021),
Kúmis (15): Bolat Jumadilov (1995), Ermahan Ybyraıymov (1997), Muhtarhan Dildábekov (1999), Galıb Jafarov (2001), Serik Sápıev (2011), Ádilbek Nııazymbetov (2011, 2013), Ivan Dychko (2013, 2015), Danııar Eleýsinov (2015), Ábilhan Amanqul (2017), Qamshybek Qońqabaev (2017, 2019), Mahmud Sabyrhan (2021) jáne Serik Temirjanov (2021).
Qola (22): Vasılıı Jırov (1993, 1995), Bolat Jumadilov (1997), Ermahan Ybyraıymov (1999), Birjan Jaqypov (2005), Mırat Sársenbaev (2005), Baqtııar Artaev (2005, 2007), Erkebulan Shynalıev (2007), Serik Sápıev (2009), Ǵanı Jaılaýov (2011), Ivan Dychko (2011), Qaırat Eralıev (2013), Berik Ábdirahmanov (2013), Erjan Jomart (2017), Abylaıhan Júsipov (2017, 2019, 2021), Vasılıı Levıt (2017, 2019), Sáken Bıbosynov (2019) jáne Tursynbaı Qulahmet (2019).
