Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov IJО́ ósimin 6% deńgeıinde qamtamasyz etý maqsatynda ekonomıka salalarynda ósýdiń qosymsha kózderi pysyqtalatynyn baıandady. Atap aıtqanda, taý-ken óndirý sektoryn damytýǵa, onyń ishinde iri munaı-gaz jobalaryn, óńdeý ónerkásibin, AО́K, ShOB jáne qyzmet kórsetý sektoryn jandandyrýǵa basa nazar aýdarylady.
Makroekonomıkalyq saıasattyń teńgerimdiligin jaqsartý maqsatynda bıýdjet tapshylyǵyn azaıtý, memlekettik qaryzdy turaqtandyrý jáne Ulttyq qordan túsetin transfertterdi qysqartý boıynsha sharalar qabyldanady. Bıýdjettiń teńgerimdiligi munaıǵa qatysty emes túsimderdi ulǵaıtý esebinen, onyń ishinde tıimsiz salyqtyq jeńildikterdi alyp tastaý esebinen qamtamasyz etiledi.
Inflıasııany tómendetý maqsatynda Ulttyq bankpen birlesip ózektendirilgen tıisti Keshendi jospardy iske asyrý jalǵasady. Ishki naryqty otandyq ónimmen toltyrý arqyly azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrýǵa basty nazar aýdarylady.
Jańa Salyq kodeksi sheńberinde qosylǵan quny joǵary ónim óndirýge ınvestısııalar tartýǵa jáne tehnologııalyq eksportty yntalandyrý úshin salyq jeńildikterin qaıta baǵdarlaý, sondaı-aq jumys oryndaryn ashý, qaıta óńdeý nysandaryn salý, áleýmettik mindettemelerdi oryndaý esebinen qatty paıdaly qazbalardy óndirý boıynsha rentabeldiligi tómen jańa jobalarǵa salyq júktemesin azaıtý máseleleri pysyqtalýda.
Qazirgi kezde elektrmen, jylýmen, sýmen qamtamasyz etý jáne sý burý júıeleriniń tozýyn azaıtý maqsatynda «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» qaǵıdatyna kóshý jumystary bastaldy. Búgingi tańda tarıfterdi ózgertýdiń barlyq quqyqtyq negizderi qalyptastyryldy. Bul rette olardyń ósimi óńirlerdegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy eskere otyryp, kezeń-kezeńimen oryn alady. Sonymen qatar barlyq tutynýshylar úshin kommýnaldyq qyzmetterdiń ádil qunyn qamtamasyz etý maqsatynda tutynýdyń áleýmettik normasyn engizý tetikteri ázirlenedi.
Ákimshilik reforma boıynsha jumys jalǵasady. Máselen, 2023-2024 jyldary aýdandar men oblystyq mańyzy bar qalalar ákimderiniń tikeleı saılaýyn pılottyq rejimde, al 2025 jyldan bastap – barlyq jerde ótkizý josparlanyp otyr.
Baǵany turaqtandyrý máseleleri boıynsha Saýda jáne ıntegrasııa birinshi vıse-mınıstri Arman Shaqqalıev sóz sóıledi. Bul jumystyń negizgi baǵyty ónimsiz deldaldardy anyqtaý jáne boldyrmaý maqsatynda ónim óndirýden satýǵa deıingi baǵa belgileý tizbegin taldaýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. Máselen, búgingi tańda 1 389 tizbek taldanyp, onyń 332-sinde saýda qyzmetin buzý qaýpi anyqtaldy. Naqty faktiler anyqtalsa memlekettik baqylaý sharalary qabyldanady. Atap aıtqanda, jyl basynan beri 132 deldaldyq shemanyń joly kesildi.
Sonymen qatar elektrondyq shot-faktýralar men fıskaldyq derekter operatorlarynyń málimetterin paıdalana otyryp, ÁMAT baǵasynyń monıtorıngi úderisin avtomattandyrý boıynsha jumys júrgizilýde. Nátıjesinde, árbir ÁMAT boıynsha baǵa belgileý úderisi ashyq bolady, bul onlaın rejimde ónimsiz deldaldar men alypsatarlardy anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev óz baıandamasynda Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda Ekibastuz energııa torabyn keshendi túrde jańǵyrtý júrgiziletinin, bul shamamen 3 GVt jańa generasııany engizýge múmkindik beretinin atap ótti. Sondaı-aq jeltoqsan aıynda qýaty 500 MVt Ekibastuz GRES-1-de 1-shi energoblok qalpyna keltiriledi. Jalpy qýaty 1 200 MVt-tan asatyn 3 jáne 4 energııa bloktaryn engizý arqyly GRES-2-ni keńeıtý boıynsha jumys júrgizilýde. Jalpy qýaty 1 200 MVt bolatyn 5 jáne 6 energııa bloktaryn salý boıynsha jobalaý aldyndaǵy jumystar bastalady.
Ekibastuz JEO jańǵyrtý sheńberinde osy jyly uzyndyǵy 5,3 km jylý jelilerin kúrdeli jóndeýdi aıaqtaý, 5 sý jylytý qazandyǵy boıynsha jóndeý jumystaryn júrgizý, JEO-nyń 3 energetıkalyq qazandyǵyn, sondaı-aq qosalqy jabdyqtardy, ǵımarattar men qurylystardy jańǵyrtýdy sońyna deıin jetkizý josparlanýda.
Jalpy, ekonomıkanyń elektr energııasyna ósip kele jatqan qajettiligin óteý úshin 2035 jylǵa deıin 17,3 GVt jańa qýattar engiziledi.
Sondaı-aq mınıstr dızel otynynyń jalpy qorynyń 370 myń tonnaǵa deıin ulǵaıǵanyn, bul eldiń 21 táýliktik qajettiligin óteýge jetkilikti ekenin atap ótti. Tutastaı alǵanda, naryqtyq ekonomıkaǵa qaraı qabyldanǵan baǵdar munaı óńdeý zaýyttarynyń tehnıkalyq qaıta jaraqtalýy men senimdiligin qamtamasyz etedi, sondaı-aq salanyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrady.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri Azamat Beıisbekov 2029 jylǵa qaraı respýblıkada 147 myńǵa jýyq jumys ornyn qurý arqyly jalpy somasy 33 trıllıon teńgeden asatyn 800-den astam ınvestısııalyq jobany iske qosý josparlanyp otyrǵanyn baıandady. Onyń ishinde 22,1 myńǵa jýyq jumys ornyn qurý arqyly jalpy quny 3,1 trıllıon teńgeni quraıtyn 122 joba qosylǵan quny joǵary taýarlar shyǵarýǵa baǵyttalǵan. Bul – mashına jasaý, qurylys ındýstrııasy, jeńil ónerkásip jáne metallýrgııa salalaryndaǵy jobalar.
Onyń aıtýynsha, búginde elimiz boıynsha ortasha eseppen kommýnaldyq jelilerdiń 51%-nyń tozyǵy jetken. Bul baǵytta jergilikti atqarýshy organdar qajettilikterdi eskere otyryp, kommýnaldyq ınfraqurylymdy salý men kúrdeli jóndeýdiń óńirlik josparlaryn ázirleıdi. Ártúrli qarjylandyrý kózderi esebinen 2029 jylǵa qaraı kommýnaldyq jelilerdiń tozý deńgeıin 40%-ǵa deıin tómendetý josparlanýda.
Sondaı-aq ol búgingi tańda 4 900 aýyl sýmen jabdyqtaý qyzmetterimen qamtylǵanyn atap ótti. 2025 jyldyń sońyna deıin qalǵan 1 395 aýyldyń máselesi sheshiledi. Bul sýmen qamtamasyz etýdiń elimiz boıynsha kórsetkishin 100%-ǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi.
Vıse-mınıstr qazirgi ýaqytta respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, ǵımarattardyń syrtqy kelbetiniń biryńǵaı sáýlettik stılin, aýmaqtardy kógaldandyrý men abattandyrýǵa qoıylatyn talaptardy saqtaýdy qamtamasyz etetin keshendi dızaın-jobalardy ázirleý bastalǵanyn aıtty.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeevtiń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta «Aınalym shemasyn» iske asyrý úderisine Azyq-túlik korporasııasyn senimger agent retinde tartý máselesi pysyqtalýda, bul áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý tetikteriniń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Qosymsha ishki azyq-túlik naryǵyndaǵy ahýaldy turaqtandyrý maqsatynda sýbsıdııalaý tetigine jańa norma engiziledi, oǵan sáıkes 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap qanatqaqty rejimde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn nemese olardy óndirý úshin shıkizat óndirýmen aınalysatyn sýbsıdııa alýshylar naryqtyq baǵalar boıynsha ishki naryqta ónimdi ótkizý boıynsha qarsy mindettemelerdi ózine alýǵa tıis.
Saqtaý ınfraqurylymyn qurý jáne kókónis qoımalarynyń tapshylyǵyn azaıtý maqsatynda 2025 jylǵa deıingi kókónis qoımalaryn salý men jańǵyrtýdyń keshendi josparyn iske asyrý jalǵasady. Bul josparda jalpy syıymdylyǵy 342,6 myń tonna jemis-kókónis ónimderin saqtaıtyn 97 jobany iske asyrý kózdelgen. Bul baǵytta bıznesti yntalandyrý maqsatynda qoldanylatyn saqtaý tehnologııasyna baılanysty osyndaı obektilerdi salý kezinde shyǵyndardy óteý normatıvin 25%-dan 40-50%-ǵa deıin jetkizý úshin ınvestısııalyq sýbsıdııalaý qaǵıdalaryna ózgerister engiziledi.
Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý jóninde ózderi jetekshilik etetin salalar boıynsha Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Zúlfııa Súleımenova, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova, Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat, Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev jáne Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Almas Aıdarov baıandama jasady.
Premer-mınıstr memlekettik organdar men ákimdikter qyzmetkerleriniń Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý boıynsha qabyldaǵan barlyq is-áreketi naqty nátıje berýge tıis ekenin atap ótti. Salyq, bıýdjet jáne tarıftik saıasatty jańǵyrtý kezinde birinshi kezekte, azamattar men bıznestiń múddeleri eskerilýi kerek. Barlyq engizilgen quraldar men mehanızmder aldymen halyqqa yńǵaıly ári túsinikti bolýy qajet.
«Turǵyndardyń shaǵymdaryn áleýmettik shıeleniske deıin jetkizbeı, baıypty túrde sheshý kerek. Bul ásirese, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne eńbek qatynastaryna qatysty. Buǵan Azamattardy qabyldaýdyń biryńǵaı ortalyqtary yqpal etetin bolady. Memlekettik organdardyń birinshi basshylary halyqtyń problemalaryn sheshý úshin osy resýrsty tıimdi paıdalanýǵa tıis», dedi Álıhan Smaıylov.
Ol Úkimettiń negizgi mindetteriniń biri ınflıasııany osy jyldyń sońyna deıin 2 ese tómendetý ekenin eske saldy. Osyǵan baılanysty Inflıasııany baqylaý jáne tómendetý jónindegi sharalar keshenin jańartyp, ony Úkimettiń kelesi otyrysynda qaraý tapsyryldy.
Premer-mınıstr azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý máselesin óńir ákimdikteri Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligimen birlesip, óndirýshiden tutynýshyǵa deıingi saýda-ótkizý tizbegin jolǵa qoıý jónindegi júıeli sharalardyń sapaly iske asyrylýyn qamtamasyz etýi qajettigin atap kórsetti.
«Tıimdi saýda-logıstıkalyq ınfraqurylym quryp, kókónis qoımalarynyń qurylysyn keńeıtý qajet. Barlyq ónimsiz deldaldyq shemalardy joıý kerek. Baǵa belgileýdegi deldaldyq tizbekterdi tekserý jónindegi óńirlik komıssııalar baǵanyń negizsiz ósýine qarsy der kezinde shara qoldanýǵa tıis», atap ótti ol.
Álıhan Smaıylov azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý máselelerinde mańyzdy ról Azyq-túlik korporasııasy men turaqtandyrý qorlarynda bolýy kerek, al Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi olardyń jumysyn naqty úılestirýi qajet dep atap ótti. Bul rette agroónerkásiptik keshendi damytýǵa jumsalatyn bıýdjet qarajatyna tıisti baqylaýdy qamtamasyz etip, óńir ákimdikteri qaıta óńdeý kásiporyndaryn damytý boıynsha tıimdi jumys isteýi jáne óńdeý ónerkásibindegi memlekettik qoldaý sharalarynyń tıimdiligin arttyrýy kerek.
Úkimet basshysy atap ótkendeı, Investısııa tartý saıasatyn erekshe baqylaýda ustaý qajet. Osyǵan baılanysty Syrtqy ister mınıstrligine ınvestorlar men ınvestısııalyq jobalardyń derekqory bar ınteraktıvti ınvestısııalyq kartany engizip, Syrtqy saıasat tujyrymdamasyn ózektendirý tapsyryldy.
Premer-mınıstr sondaı-aq jańa Salyq kodeksin ázirleý aıasynda qatty paıdaly qazbalardy óndirý jónindegi jobalarǵa salyq salýdy qaıta qaraý, óndiris kóleminiń ósýin yntalandyrý, ınvestısııa tartý, ınnovasııalardy engizý, sondaı-aq jumyspen qamtýdy arttyrý qajettigin atap ótti.
Taǵy negizgi baǵyttardyń biri – shaǵyn jáne orta bızneske qoljetimdi nesıe berý. Osyǵan baılanysty ashyq qyzmet júrgizetin kásipkerlerge qaryz berý boıynsha sheshimder qabyldaý úderisin ońaılatý qajet. Sonymen qatar Úkimet basshysy elimizde sýdy únemdep tutyný qaǵıdatyn engizý boıynsha aýqymdy jumys júrgizý, «Qazsýshar» jumysynyń formatyn ózgertip, sý sharýashylyǵy men gıdromelıoratıvtik júıelerdi rekonstrýksııalaý jóninde tıimdi sharalar qabyldaý qajettigine nazar aýdardy. Ekologııa mınıstrligine dalada qaraýsyz júrgen ıtterdiń máselesin sheshýde halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, zańnamaǵa tıisti túzetýler ázirleý tapsyryldy.
Sóz sońynda Premer-mınıstr EYDU standarttaryn eskere otyryp, oqýshylardy mekteptiń ózinde jáne syrtqy baǵalaý arasyndaǵy alshaqtyqty joıý boıynsha pármendi sharalar qabyldaý, balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý sharalaryn kúsheıtý, medısınalyq qyzmetterdi qarjylandyrýdyń ashyqtyǵyn jáne tıimdiligin arttyrý, E-Densaýlyq júıesin iske qosýdy jedeldetip, densaýlyq saqtaýdyń barlyq júıesin ıntegrasııalaý, Otbasynyń sıfrlyq kartasyna kelip túsetin málimetterdi ózektendirý boıynsha zańnamalyq normalardy ázirleý jóninde pármendi sharalar qabyldaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
«Elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri jónindegi keńeıtilgen keńeste Memleket basshysy Úkimet pen jergilikti atqarýshy organdardyń aldyna birqatar negizgi maqsat-mindeti aıqyndap berdi. Olardy tıimdi sheshý úshin biz eń mańyzdy degen salalarda reformalardy iske asyrýymyz kerek. Reformalardyń túpki nátıjesi halyqtyń tabysyn ulǵaıtý, jaıly ómir súrýge jaǵdaı jasaý, qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne adamdardyń jan-jaqty damýy úshin múmkindikterdi keńeıtý arqyly azamattardyń turmys sapasyn barynsha jaqsartý bolýǵa tıis. Barlyq ózgeristi iske asyrý maqsatynda qýatty naryqtyq ekonomıkany, onyń ishinde ósýdiń jańa qosymsha kózderi esebinen belsendi damytý qajet. Qazirgi jaǵdaıda biz naqty nátıje kórsetýimiz kerek, qoǵam bizden naqty jáne pármendi sharalar kútedi», dep qorytyndylady sózin Álıhan Smaıylov.
