El esindegi dırektorlar

Jumadildanyń jelekteri

Jyl saıyn kóktemgi kórkeıtý-kógal­dan­dyrý jumysy bastalǵanda aýyl sharýashy­lyǵynyń bilikti mamany Jumadilda Erim­betov eske túsedi. Jumekeńniń kózi ketse de Sozaq eli áli kúnge ańyz etip aıtyp júr. Qyz­met keńsesine kómek surap kelgen janǵa aıaǵyndaǵy jańa báteńkesin sheship bergeni týraly sóz de taraǵan. «Syzǵan» men Kalının atyndaǵy keńshar dırektory qyzmetin atqar­ǵan jyldary negizgi mamandyǵy agronom bolǵan Jumekeń sharýashylyqty iskerlik­pen basqarýmen qatar tal egý, eldi mekenderdi kórkeıtý-kógaldandyrý men jol salý isine erekshe kóńil bóldi. «Syzǵanda» kóshe boıyna aǵash otyrǵyzyp, mal tımeý úshin árqaısy­syn sheńgelmen qorshatyp, sý tasıtyn kólik­pen sýaryp turǵanyn da bilemiz. Bul isti tyńǵylyqty atqarý úshin talaılarmen aıtys­ty, tartysty da. Aýyl kósheleri men úlken jol boıyna otyrǵyzǵan aǵashtary áli kúnge tamyr jaıyp, jaıqalyp ósip tur. Balalar kóleńkesinde oınap, eresekter áńgime-dúken quryp otyrady. Kalının atyndaǵy keńsharda da Jumadildanyń jelekteri jaıqalyp ósip, tas tósep, traktormen tegistep salǵan joldary el ıgiligine jarap jatyr.

 Jumadilda Erimbetov Kalının atyndaǵy keńsharda agronom bolyp júrgen 1961 jyly eldi mekenge jemis jáne saıaly aǵash egýde aýdanǵa úlgi boldy. Bir jylda 20 gektar alqapqa jemis aǵashyn otyrǵyzdy. Alma, órik jáne júzim kóshetterin ýaqtyly kútip-baptap, sýarý isin qadaǵalap, baǵbandarǵa basshylyq jasady. Bala kezimizde Jumekeń ekken aýyl irgesindegi jemis baǵyna talaı urlyqqa da túskenbiz. «Qyzylásker» bólim­shesine de jemis aǵashtaryn otyrǵyzdy. «Qara­sýandaǵy» qaraaǵashtar da – Jumekeńnen qalǵan iz. Odan bólek «О́rqaqpa» irgesindegi keńshar baǵyna qurylysqa qajetti 15 myń túp terek qalamshasyn ekti. Qalamshadan kó­terilgen terektiń tabıǵı ósip-jetilýi men shólge shydamdylyǵy, qurylysqa jaratylýy jaǵynan baǵaly aǵash qataryna jata­dy. Jaqsy kútilgen terekter tórt-bes jylda jaıqalyp ósip, qurylys materıaldary qat kezde kádege asty. Jumekeń bi­rinshi ferma egis brıgadasynyń jetekshisi Joldas Ata­janovpen birge taýdan aǵatyn «Kókbulaq» aryǵynyń boıynan terek kóshetin otyrǵyzýdy da josparlaǵan. «Qara­bulaq» eldi mekeninen Sholaqqorǵanǵa qaraı túzý omanaryq qazyp, onyń boıyna terek kóshetin otyrǵyzǵanda tamyr baılaǵan jas tal aryqtyń tozýyna, jazdyń ystyq kún­deri saıaly kóleńkesi sýdyń býlanýyna jol ber­meıtinin agronom erte boljaǵan. Bu­laq sýynyń tómendegi egis alqaptaryna mol kú­ıinde jetýine, jaıqalyp ósken jas tal­dardyń kúni erteń keńshar qu­rylys jumys­taryna jaraıtynyn sezgen.

90-jyldardyń ortasynda «Syzǵannyń» «Shuqyroı» tóńiregindegi Jumekeńniń atshaptyrym jerge otyrǵyzǵan jas terekteriniń qýrap qalǵanyn kórip, kóńilimiz qulazyǵan edi. Sol qyrýar terek ósip-jetilgende el ıgiligine jarar edi-aý. Irgesinde aıdyn shalqar kól jatyp, adamdardyń quntsyzdyǵynan qyrýar aǵash qýrap qaldy. Aýyl-aýylda qazir­ge deıin Jumadilda aǵanyń otyrǵyzǵan jelek­teri jaıqalyp ósip turǵanyn kórgende «Atadan mal qalǵansha, tal qalsyn» degen halyq danalyǵy eske túsedi.

Nar jigittiń nar táýekeli

Qart Qarataýdyń baýraıynda shaǵyn ǵana «Aqsúmbe» atty aýyl bar. Taýdan syldyrap aqqan bulaqtan nár alǵan, tabıǵaty ásem, jasyl jelek kómkergen salqyn saıaly aýyldyń kóne tarıhy tym áriden bastalatynyn bıik jotadaǵy kóne «Aqbıkesh» kesenesi aıǵaq­tap tur. Bir kezderi osy yntymaǵy jarasqan ­aýyldan el syrtqa kóship, ajary taıa basta­ǵan edi. Osynda týyp-ósip, baýyr basqan el qut­ty qonysynan bostan-bosqa jerimese kerek-­ti. Osy «Aqsúmbe» aýyly bólimshe ortaly­ǵy bolyp turǵan kezde «Qarataý» keńshary­nyń dırektory Seksenbaı Turysbekovke eldi meken turǵyndary bastaýysh mektepten keıin balalaryn oqytý úshin ózge jerge qonys aýda­ryp, aýyl úıleriniń qatary sırep qalǵanyn aıtyp, muńdaryn shaǵady. Bul másele buryn da talaı kóterilgenimen aıaqsyz qalyp kelgen eken. Seksenbaı Turysbekov bas bolyp, qurylys ınjeneri Asylhan Pirimbetovtiń syzyp bergen jobasymen aýyl turǵyndary asarlatyp, ortalaý mekteptiń irgetasyn quıa­dy. Qurylys materıaldaryna qyrýar qar­jy qajet bolǵandyqtan Seksenbaı Tu­rys­bekov aýdan basshylarynyń aldyna másele qoı­ǵa­nymen, olar mektep qurylysyna qarjy qa­ralmaǵanyn aıtyp shyǵaryp salady. Eńbek jolyn mektepte ustazdyqtan bastaǵan Sekeń nar táýekelge bel býyp, sharýashylyqqa bó­lingen bes turǵyn úıdiń qarjysy esebinen jańa mektep qurylysyn bastap jiberedi. Iske qyzý kirisken aýyl qurylysshylary sol jyly jańa da jyly mektep jaıyn bitirip, oqý jylynyń basynda paıdalanýǵa beredi. Mektepke osy aýyldyń túlegi, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Sultanbek Qojanovtyń esimi beriledi. Turǵyndar qýanyp jatqanda jańa mektep máselesimen zań oryndary aınalysyp, «Memleket qarjysyn maqsatsyz jumsaǵan» degen jeleýmen keńshar dırektory Seksenbaı Turysbekovtiń sońyna túsip, qylmystyq is qozǵaıdy. Aýdan men oblysqa jıi shaqyryp, mazalaı beredi. Aýdandyq atqarý komıtetinde máselesi qaralyp, shara da kóriledi. Zań oryndary myqtap kóz qyryna alǵan soń qyzmetinen ketý qaýpi de tónedi. Bul másele sol kezdegi oblys basshysy Qasym Tólebekovke jetip, úlken jıynda: «Halyq muqtajyna jaratqany qylmys emes» degen sózinen keıin jaýapkershilikke tartylýdan aman qalady. Sodan beri «Aqsúmbedegi» jańa mektep jaıy aýyl kórkin keltirip, jas balalardyń shattyq úni estilip turatyn bolǵan. Taý baýyryndaǵy eldi mekennen kóshetinder tyıylyp, turǵyndar sany artyp, yntymaq-berekesi kire bastaıdy. Sol jyldary Máskeýde Halyqaralyq «Qa­zaq tili» qoǵamyn quryp, uzaq jyl qyz­met at­qarǵan kórnekti ǵalym Keńesbaı Musaev «Qarataý» keńsharynda turatyn qaryn­da­sy Saqypjamaldyń kúıeýi qaıtys bolyp, shıet­teı balalarymen tar úıde turyp jat­qanyn aıtyp jazǵan hatyn Seksenbaı Turysbekovke joldapty. Sekeń jerles ǵalymdy týǵan jerine shaqyryp, «Turǵyn úı-91» baǵdarlamasymen turǵyzylyp, qaryndasy ıe bolǵan jańa úıde at mingizip, shapan jaýyp qurmet kórsetip jiberedi. «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep», degendeı Seksenbaı aǵanyń ózge ulttar­dan da dostary kóp edi. Aýdandaǵy iri óndi­ris oryndary basshylarymen syılastyǵy­nyń arqasynda olardyń qýatty tehnıkala­ryn aýylǵa jol salý men jemshóp jetkizý isine paıdalanyp keldi. Seksenbaı Turysbekov aýdan ortalyǵyndaǵy Kalının atyndaǵy keńsharǵa dırektor bolyp aýysyp kelgende de óndiristik kooperatıvke Sultanbek Qojanovtyń esimin berý týraly bastama kótergenniń biri boldy.

 О́tken jyly «Aqsúmbedegi» mektep ja­nynan jańa tıpti mektep turǵyzylyp, bu­rynǵy mektep qosymsha jaı retinde qaldy. Bıylǵy qatty qysta jańa mekteptiń jylýy ońdy bolmaı oqýshylar Sekeń turǵyzǵan eski mektep ishinde oqyp shyqty. Aýdandyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy, keń­shar partkom hatshysy, aýdandyq halyqtyq baqylaý komıtetiniń tóraǵasy, keńsharlar dırektory sııaqty eńbek satysynan shyńdalyp, uzaq jyl elmen qoıan-qoltyq qyzmet atqarǵan Sek­senbaı aǵamyz – bul kúnde zeınet jasyn­daǵy qadirmendi qarııa. Qudaı qosqan qo­saǵy, kópbalaly ardaqty ana, baıyrǵy ustaz Úrzada Toqbergenova ekeýi tórt ul, eki qy­zy­nan nemere, shóbere súıip otyrǵan baqyt­ty ata-ana, Túrkistan oblysy men Sozaq aýda­ny­nyń qurmetti azamaty, «Qurmet» ordendi el aǵasy.

Keshegi keńestik kezeńde biz biletin talaı dırektorlar qyzmetinen ketken soń umyt bolyp qalyp, sońynda eli atqarǵan sharýasyn uzaq aıtyp júretin azamattar sırek te bolsa kezdesedi.

О́tesh QYRǴYZBAEV,

Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi

Túrkistan oblysy