Almatynyń tarıhı kelbetin saqtap, saıabaq aımaqtaryn ulǵaıtýǵa jáne zańsyz qurylys salýdy toqtatýǵa qatysty Prezıdent pármeninen keıin biraz shyndyqtyń beti ashyldy. Jýyrda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy agenttik jer qatynastary salasyndaǵy birqatar zańsyzdyqty anyqtap, qala ákimdigimen birge jer bólý jáne qurylys salasyndaǵy jemqorlyq táýekelderine taldaý júrgizýge kiristi. Máselen, 2017 jyldan kúni búginge deıin demalys oryndary men týrızmge tıesili 286 gektar shuraıly jer rekreasııalyq aımaqtan turǵyn úı salý aımaǵyna ótip ketken. Quzyrly organnyń dereginshe, atalǵan ózgerister ekologtar men órt sóndirýshilerdiń, tipti SES qyzmetiniń kelisiminsiz júzege asqan. Buǵan qatysty qoǵamdyq tyńdaýlar ótpek túgili, sáýlet jáne qala qurylysy qyzmeti týraly zańnamaǵa da eshkim pysqyrmapty. Olaı deıtinimiz, qalada kóshkin men selge asa qaýipti aımaqta bes myńnan astam nysan ornalasqan. Eń soraqysy, munda 26 myń adam alańsyz turyp jatyr. Bul tótenshe jaǵdaı qyzmetiniń alǵa tartqan deregi.
– Sońǵy eki jylda landshaftty zańsyz ózgertýdiń 26 faktisi anyqtaldy. Shahardyń Naberejnaıa kóshesinde tik betkeıde oryn tepken sary topyraqty aýmaqta 12 turǵyn úı salynǵan. Al Naýryzbaı aýdanynyń taý bókterindegi ýchaskelerdiń biriniń ıesi ruqsat qujatynsyz taýdy kesip tastaǵan. Mamandardyń qorytyndysy boıynsha kesilgen topyraqtyń kólemi 100 myń tekshe metrdi qurady. Bul jerler satý maqsatynda 50 táýelsiz ýchaskege bólingen. Jerdiń nysanaly maqsatyn ózgertý boıynsha memlekettik qyzmetterdi usyný úderisiniń ashyqtyǵy men baqylaýdyń bolmaýy sybaılas jemqorlyq praktıkasyna alyp keledi. Aldymen Bas josparǵa sáıkes kelmeý jáne seısmıkalyq jáne sý qorǵaý aımaqtarynda bolý syltaýymen bas tartady. Keıinirek sol ýchaskeler boıynsha ózgertýge kelisim beriledi. Osyndaı 900-den astam fakt anyqtaldy. Mysaly, qala turǵynyna ýchaskelerdiń nysanaly maqsatyn ózgertýge bas tartylyp, biraq biraz ýaqyttan keıin olarǵa ruqsat berildi. Bul rette onyń ýchaskeleriniń biri ákimdiktiń laýazymdy tulǵasynyń týysyna aýdarylǵan. Osy úderisterge baqylaýdyń bolmaýy bıýdjetke tıisti tólemderdiń túspeýine ákep soǵady. Sońǵy úsh jylda aldyn ala derekter boıynsha nysanaly maqsaty ózgergen kezde kadastrlyq qun aıyrmasy úshin 500 mln teńgeden astam tólenbegen, – deıdi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy agenttik ókilderi.
Kún sanap aýmaǵy artsa da megapolıste halyqtyń ortalyqqa qaraı ornalasýǵa yntasy basym. Nátıjesinde, seısmıkalyq turǵydan qaýipti aımaqtarǵa da qabat-qabat úıler salynyp ketken. Turǵyndardy ásirese taý bókterindegi aımaqtyń qurylysyna qatysty máseleler alańdatady.
– Bir kezderi qalanyń kórki bolǵan alma baqtary otalyp, taý baýraılary turǵyn úıge toldy. Almatynyń seısmıkalyq qaýipti núktede ornalasqany da buǵan deıin eskerilmegen. Seısmolog ǵalymdar dabyl qaqqanymen, olarǵa pysqyryp qaraǵan eshkim bolmady. Árkim qalta qamyn oılap, satýǵa bolatyn jerdiń bárin satyp qalýǵa, maıly jerden qarpyp qalýǵa tyrysty. Al ol jer telimderin satyp alǵan halyqty kinálaı almaısyz. Bul máselege «barmaq basty, kóz qystymen» ruqsat bergen túrli deńgeıdegi mekemeler. Bolary bolyp, boıaýy sińgesin endi kimdi jaýapqa tartasyz. Ondaǵan, tipti júzdegen gektardy quraıtyn qymbat jer telimderin kóleńkeli túrde ıemdengen olıgarhtardyń máselesine mán berilgeni qatyp qalǵan seń buzylǵanyn, qoǵamnyń oıanyp kele jatqanyn kórsetedi, – deıdi qoǵam belsendisi Jandos Álimǵoja.
Kúdik-kúmán týdyratyn jer telimderin tekserý barysynda monıtorıngtik top tektonıkalyq úzilim aımaqtarynda ornalasqan jerlerdegi qurylys jumystaryn toqtatqan. Jeke kompanııanyń biri aýksıon ótkizbesten medısınalyq ortalyq salý úshin ınvestısııalyq joba túrindegi jer ýchaskesin jalǵa alyp, keıin aıaqtalmaǵan nysan paıdalanýǵa berilgen. Kóp jaǵdaıda sáýlet organdary jeke úı qurylysynyń eskızin bekitkenimen, is júzinde kóppáterli turǵyn úı kesheni salynady. Bul úılerdi sýǵa jáne jylýǵa qosý úshin qolda bar tehnıkalyq sharttar da eskerilmeıdi. Qujatqa mán bermegen tutynýshylar mektep, balabaqsha, emhana, jol salý josparlanbaǵan jerden úı satyp alyp, aqyr aıaǵy sottasyp, talaı tabaldyryqty tozdyrýǵa májbúr bolady. Qurylys kompanııalary turǵyn úıdiń kólemin ulǵaıtý úshin serýendeý aımaqtary men balalar alańyn salýǵa arnalǵan ýchaskelerdi zańsyz paıdalanǵany turǵyndar narazylyǵyn týdyryp otyr. Osyndaı keleńsizdikterge qatysty birneshe qylmystyq is qozǵalyp, tergeý jumystary júrip jatyr. «Almaty turǵyndary arasynda ruqsat qujattaryn berý jáne kelisý kezinde sybaılas jemqorlyq faktorlary bar ekeni anyqtaldy. Atalǵan buzýshylyqtar boıynsha qylmystyq ister tergelýde. Olardyń sheńberinde laýazymdy tulǵalardyń jaýapkershiligi qaralady. Taldaý jalǵasyp jatyr. Onyń túpkilikti nátıjeleri boıynsha atqarýshy jáne ýákiletti organdardyń atyna tıisti usynymdar engiziledi», dep málimdedi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy agenttiktiń baspasóz qyzmeti.
Este bolsa, Almaty qalasy men Almaty oblysy aýmaǵynda quıqaly jerge qumartqandardyń deni laýazymdy tulǵalardyń týystary ekeni prokýratýra tarapynan resmı dáleldenip, olardyń ıeligine ótken jer telimderi men birqatar nysan memleket menshigine qaıtarylǵan edi. Bul tizimde Tımýr Qulybaev, Bolat Nazarbaev sekildi iri kásipkerlerdiń de esimi atalǵan bolatyn.
ALMATY
