Etnomedıatorlar ınstıtýtynyń róli
Kezdesý barysynda Assambleıanyń mıssııasyna toqtalǵan Prezıdent Ákimshiligi basshysynyń orynbasary Aıda Balaeva: «Qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti nyǵaıtý – memlekettik ulttyq saıasattyń negizgi ózegi. Bul saladaǵy Qazaqstan halqy Assambleıasy óz mindetin oıdaǵydaı atqaryp, elimizdiń turaqty damýyna negizdelgen, únemi el basshylyǵynyń nazaryndaǵy, uzaqmerzimdi strategııamyzdaǵy úzdiksiz úderisi bolýda», dedi.
Ol sondaı-aq Assambleıanyń «azamattyq qoǵam men memlekettiń qoǵamdyq kelisimdi qamtamasyz etýdegi múmkindikterin úılestiretin negizgi ınstıtýt» ekenin atap ótti. «Bul baǵytta azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń áleýetin paıdalaný – saıası mádenıet pen saıası saýattylyq deńgeıin kóterýde mańyzdy», degen Prezıdent Ákimshiligi basshysynyń orynbasary Assambleıanyń taǵy bir mańyzdy qyzmetin atap ótti.
Keıingi kezde Assambleıa qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi qozǵap, onyń sheshimin tabýǵa zor úles qosyp keledi. Máselen, QHA janynda analar, aqsaqaldar keńesi, medıasııa ınstıtýty quryldy. Assambleıa ókilderiniń aıtýynsha, bul mekemelerdiń barlyǵy zańǵa sáıkes uıymdastyrylyp otyr.
Sessııanyń jalpy otyrysynda Assambleıanyń osy qyzmetin Aıda Ǵalymqyzy keńinen baıyptady. Onyń aıtýynsha, ásirese qoǵamda etnomedıatorlar ınstıtýtynyń róli erekshe.
«Qazaqstan halqy Assambleıasy janynan tarıhta alǵash ret etnomedıatorlar ınstıtýty quryldy. Assambleıa óz deńgeıinde azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa, dálirek aıtqanda medıasııalyq úderisterge belsendi qatysady. О́tken jyldy alyp qarasaq, 10 myńǵa jýyq ótinish qaraldy, onyń 70 paıyzy quqyqtyq konsýltasııa kezeńinde sheshildi, barlyǵy boıynsha medıatıvti kelisimder jasaldy. О́ńirlerde 22 trenıng uıymdastyrylyp, onda 800 adam oqýdan ótti», dedi Aıda Balaeva.
Jalpy, ótken jyly etnosaralyq salada 20 zertteý jumysy, onyń ishinde óńirlerde kóshpeli monıtorıngtik toptar jumys júrgizdi.
«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev osy reformalardyń barlyǵyn jaı ǵana reformalar úshin emes, halqymyz úshin, ishki rýhanı-adamgershilik jáne mádenı áleýeti joǵary, bilimdi, básekege qabiletti tulǵany qalyptastyrý úshin jasap jatqanymyzǵa basa mán beredi», dep atap ótti A.Balaeva. Sondaı-aq basqosýda Prezıdent Ákimshiligi basshysynyń orynbasary elde júrgizilip jatqan reformalardy sóz etip, saıası júıeni reformalaý boıynsha ótken saılaý óz nátıjesin kórsetip jatyr degen pikirin de ortaǵa saldy.
«2021 jyly elimizde aýyl ákimderin tikeleı saılaý ınstıtýty engizildi. 2021-2022 jyldary aýyl saılaýshylary 1,3 myńnan astam ákimdi saılaǵan edi. Al 2023-2024 jyldary taǵy osynsha aýyldyq okrýgte saılaý josparlanǵan. Nátıjesinde, halyq saılaǵan ákimder táýelsizdik alyp qana qoımaı, saılaýshylar aldyndaǵy jaýapkershilik pen eseptilikti de arttyrady. Qazirdiń ózinde saılanǵan aýyl ákimderi jerlesteriniń tańdaýy durys bolǵanyn kórsetip, naqty istermen dáleldep keledi. Jergilikti turǵyndar ózderi tańdaǵan ákimderdiń jumysyna rıza ekenin áleýmettik jelilerge jarııalap júr. Máselen, el maqtaǵan ákimder qatarynda Batys Qazaqstan oblysynyń Aqsýat aýyldyq okrýginiń ákimi, Aqmola oblysy Abaı aýylynyń ákimi, Qaraǵandy aýyldyq okrýginiń ákimi jáne basqalary bar. Saılanǵan aýyl ákimderiniń 52 paıyzdan astamy – jańa adamdar. Onyń kópshiligi memlekettik qyzmetshi emes. Olar saılaýǵa óz aýyldarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha ózderiniń naqty baǵdarlamalarymen keldi jáne qazir bul baǵdarlamalar júzege asyrylyp keledi», dedi Aıda Balaeva.
QHA qoǵamdyq kelisimmen qatar jalpyulttyq birlik salasyndaǵy medıasııa ınstıtýtyn damytýǵa kómek berýdi qyzmetiniń basty baǵyty etip aldy. 2022 jyldyń 29 sáýirinde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHHI sessııasynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýdandyq deńgeıde memlekettik qyzmetshilerdi oqytatyn etnomedıasııa oqý ortalyǵyn qurýdy usynǵan edi. Assambleıaǵa etnomedıasııa ınstıtýtyn damytý týraly tapsyrmanyń berilýi kezdeısoq emes, óıtkeni QHA osy baǵyttaǵy ınstıtýtty damytý kýrsy iske qosylǵan 2015 jyldan bastap medıasııa baǵytyn damytyp keledi.
Basqosýda QHA Respýblıkalyq analar keńesiniń tóraǵasy Názıpa Shanaı Qazaqstan analarynyń halqymyzdy tájirıbelik jáne naqty ister negizinde biriktirýdegi mańyzdy rólin erekshe atap ótti. «Ultyna qaramastan árbir qazaqstandyq ananyń mańyzdy mindeti – el azamatyn tárbıeleý», dedi ol. Sondaı-aq otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý maqsatynda Otbasy isteri agenttigin qurýdy jáne «Azamat tárbıelegen otbasy» syılyǵyn engizýdi usyndy.
Al Senat depýtaty, «Vozrojdenıe» qazaqstandyq nemister qaýymdastyǵy» qoǵamdyq qory Qamqorshylyq keńesiniń tóraǵasy Evgenıı Bolgert: «Bizdiń elimizde 100-den astam etnostar men 18 konfessııalar ómir súredi. Árbir etnos – birtutas Qazaqstan halqynyń quramdas bóligi. Damý men toptastyrýdyń osyndaı berik irgetasyn qalaǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy boldy», dep atap ótti.
«Etnosaıasattyń óńirlik aspektileri» ıntensıv bóliminde trener-medıator Gúlmaıdan Ýrozbaeva etnomedıatorlar ınstıtýtynyń artyqshylyqtary men kemshilikterin sóz etti.
«Negizi bizde etnomedıatorlardyń úsh deńgeıli júıesi bolýy kerek. Birinshi, etnokonflıkt jaǵdaıdy sheshe alatyn koordınatorlar bolý qajet. Olar joǵarǵy kelissóz júrgizýshi shtab-páteri retinde, janjaldasýshy taraptar boıynsha medıasııa sessııasyn ótkizýge qatysty barlyq jumysty úılestire alady. Ekinshi, qarama-qaıshy jaǵdaılar týyndaǵan kezde jumys isteı alatyn etnomádenı birlestikterdiń jetekshilerin tartyp otyrmyz. Úshinshi sanat – kezekshi medıatorlar: aýdan, aýyl ákimderi, ýchaskelik polıseıler jáne taǵy basqalary. Daý-damaı týyndaǵan jaǵdaıda máselelerdi sotqa deıingi satyda sheshý, jalpy, kóp nárse etnomedıasııamen aınalysatyndarǵa baılanysty», dedi medıasııa ınstıtýtynyń róli týraly Gúlmaıdan Ýrozbaeva.
Osy úsh deńgeıli medıasııa mamandary arnaıy trenıngten ótken. Trener osy baǵyttaǵy kemshilikterdi atap, aldaǵy ýaqytta olqylyqtyń ornyn toltyrý qajettigin aıtty.
«Bul baǵytta birtutas úılestirýshi organnyń bolmaýy – etnomedıasııa ınstıtýtynyń damý jolynda turǵan basty máselelerdiń biri. Etnomedıasııa ortalyǵynyń etnomedıasııany oqytýdyń tıimdi baǵdarlamalaryn ázirleý, etnomedıatorlardy sapaly daıyndaý, olardyń qyzmetin baqylaý, qadaǵalaý, ádistemelik qamtamasyz etý sekildi birneshe mindetin bólip kórsetýge bolady. Mundaı aýqymdy is-sharalardy júrgizý úshin uıymdastyratyn, úılestiretin organnyń bolýy mańyzdy», dedi trener-medıator.
Múmkindik aıasy keńeıip keledi
Otyrysta sóz alǵan Májilis tóraǵasynyń orynbasary Albert Raý ýaqyt pen zaman talabyna oraı, azamattardyń múmkindikteri júıeli túrde keńeıip keletinin aıtty. Ol óz sózinde ótken jyl saıası oqıǵalardyń sany jaǵynan da, olardyń bolashaq úshin mańyzy jaǵynan da tarıhı reformalar jyly dep atalýynyń oryndy ekenin aıtyp ótti. Sonymen qatar «Eldi ózgertýdiń barlyq úderisterinde QHA jáne etnomádenı birlestikteri ókilderiniń eldiń turaqtylyǵy men birligine úlesi mańyzdy ról atqarady», dep elimizdiń qazirgi zamanǵy tarıhynda Assambleıanyń rólin atap kórsetti.
«Saıası reformalar úderisi, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn arttyrý, barshaǵa teń múmkindikter jasaý jalǵasyp jatyr. Shyǵys pen Batystyń kóptegen elinde múldem basqa jaǵdaı qalyptassa da, Qazaqstan basqalarǵa úlgi kórsete otyryp, qoǵamnyń bılikti baqylaýyn kúsheıtý jolymen júrip jatyr. Biz azamattardyń múmkindikterin júıeli túrde keńeıtip kelemiz. Máselen, Májiliske kelip túsken kezekti zań jobasy – Prezıdent tapsyrmasymen ázirlengen «Jergilikti ózin-ózi basqarý týraly» zań azamattardyń jergilikti jerdegi máselelerin sheshýge qatysý múmkindigin keńeıtip, ózin-ózi basqarý organdary retindegi máslıhattardyń rólin kúsheıtýge tıis. Osylaısha, reformalar eldiń odan ári turaqty damýyna negiz jasaıdy. Myqty Prezıdent, yqpaldy Parlament, esep beretin Úkimet – elimizdiń negizgi qaǵıdaty bolsa, osyǵan saı qyzmet atqarý qajet. Saılaý tek bastamasy ǵana, óıtkeni jańa Qazaqstan ózdiginen quryla salmaıdy, bul bárimizden úlken kúsh-jigerdi qajet etedi», dedi Albert Raý.
Jıynda sóz alǵan Jambyl oblysy ákiminiń orynbasary Erkin Úısimbaev Assambleıa men jergilikti bıliktiń birlesken jumysynyń nátıjesinde búginde óńirde 87 etnos ókilderi tatý-tátti ómir súrip jatqanyn atap ótti.
«Ár etnos – bizdiń baılyǵymyz jáne aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyndaǵy tiregimiz. Bul rette oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy barlyq etnostardyń ózara árekettesýi men olardyń múddelerin úılestirýdiń basty baılanystyrýshy býyny, biregeı alańyna aınaldy. Qazaqstan halyq Assambleıasynyń shyǵarmashylyq áleýeti búginde aımaqtaǵy etnosaralyq tatýlyq pen kelisimdi nyǵaıtýdaǵy jumystyń sapaly jańa kezeńin kórsetedi. Memleket damýy men ósip-órkendeýiniń temirqazyǵyna aınalǵan – etnosaralyq tatýlyq pen ózara kelisimdi saqtaý jáne ony baǵalaı bilý árqashan da asa mańyzdy mindet. О́ıtkeni memleket baılyǵyna aınalǵan yntymaq pen birlikti saqtaý – úzdiksiz iske asyrylatyn asa jaýapty sala jáne barsha kópultty halqymyzdyń ortaq paryzy. Qoǵamdyq kelisim men saıası turaqtylyq – bizdiń eń joǵary baılyǵymyz. Bul jetistikti baǵalaý, ony saqtaý jolynda aıanbaı eńbek etý – árbir Qazaqstan azamatynyń mindeti bolýǵa tıis. Týǵan jerdiń tósinde, qushaǵyn jaıǵan beıbit eldiń ishinde el birligin saqtaýǵa bárimiz atsalysýymyz kerek», dedi ákim orynbasary.
Jalpy, QHA qoǵamdyq qurylymdarynyń belsendilerimen jumys formatynda ótken kezdesýge respýblıkalyq etnomádenı birlestikterdiń, Analar keńesiniń, «Assambleıa jastary» qaýymdastyǵynyń, Medıasııa keńesiniń 60-tan astam jetekshisi qatysty.
Sessııa barysynda delegattar ózekti máselelerdi talqylap, ózara tájirıbe almasýǵa múmkindik aldy. Talqylaý aıasynda barlyq óńirlerden kelgen sessııaǵa qatysýshylar jumys tájirıbesimen jáne qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý boıynsha jobalarymen bólisti.
Sondaı-aq QHA músheleri men sarapshylar ınternette paıda bolǵan etnıkalyq jáne tildik arandatýlarǵa qarsy qatań sharalar qabyldaýdyń mańyzdylyǵyn da atap ótti.
Etnomádenı birlestikterdiń ókilderi elimizdiń tutastyǵyn, bostandyǵyn, táýelsizdigin qorǵaýǵa daıyn bolýdy paryz sanaıdy. Bul – barsha azamattyń, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń barlyq músheleriniń mindeti. Sondaı-aq olar Qazaqstan basynan ótkergen synaqtar halyqty jigerlendirilgenin basa aıtty. Al elimizdiń barlyq negizgi salalaryndaǵy túbegeıli reformalar – eldiń odan ári damýyna yqpal etti.
Seksııaǵa qatysýshylar memlekettik tildiń rólin nyǵaıta otyryp, qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti saqtaý, Memleket basshysy árbir sózinde aıtatyn «birlik áralýandyqta» jáne «biz – ártúrlimiz, biraq, biz – teńbiz» qaǵıdattary – elimizdiń negizgi qundylyqtary ekenine senimdi.
«Adamzattyń bárin súı baýyrym» dep...
Sessııa aıasynda delegattar úshin paneldik pikirtalas alańy da uıymdastyryldy. Paneldik talqylaýlarǵa Prezıdent Ákimshiliginiń basshylyǵy, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń basshylary, Parlament depýtattary, QHA músheleri, respýblıkalyq jáne oblystyq etnomádenı birlestikterdiń tóraǵalary, dinı birlestikterdiń, ÚEU, dıplomatııalyq korpýs, ǵylymı qyzmetkerler, shyǵarmashylyq ıntellıgensııa, qazaqstandyq jáne sheteldik BAQ ókilderi, barlyǵy myńnan astam adam qatysty.
Paneldik talqylaý jumysyn ashqan Aıda Balaeva ótken jyldan bastap sessııa formaty ózgergenin, al búgin otyrystyń alǵashqy kúni QHA jumysyn jaqsartý, onyń qoǵamdyq qurylymdarynyń – etnomádenı birlestikterdiń, analar keńesiniń, aqsaqaldar keńesiniń, «Assambleıa jastary» jastar qanatynyń, kásipkerler qaýymdastyǵynyń jáne basqa da qurylymdarynyń jumysyn jetildirý joldaryn talqylaýǵa arnalǵanyn atap ótti.
«О́tken jyl reformalar jyly boldy jáne olardyń tabysty júzege asýyna, atap aıtqanda, ishki saıası turaqtylyq pen birlikti saqtaý men nyǵaıtýǵa Assambleıanyń barlyq ınstıtýttary, búginde de óz úlesin qosyp keledi. Bizdiń maqsatymyz bir – elimizdiń egemendigin saqtaý. Elimizdiń táýelsizdigi – barsha qazaqstandyqtardyń ortaq qundylyǵy», dep nyqtady Aıda Balaeva. Ol óz sózinde «Rýhanı birlik pen qundylyqtardy ózara qurmetteý negizinde ǵana qoǵamdyq kelisimge kelemiz. Kez kelgen memlekettiń órkendeýi – jalpy qoǵamdyq kelisimniń nátıjesi. Bul – Memleket basshysy aıtqan «birlik – áralýandylyqta» qaǵıdasynyń myzǵymas máni», dep atap ótti.
Elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen ózge etnos ókilderi bas qosqan sessııada toleranttylyq atmosferasyn qalyptastyrýdaǵy dástúrlerdiń, mádenıet pen bilim salasynyń yqpaly, sondaı-aq QHA saıası reformalardy júzege asyrýdaǵy jáne qoǵamdyq birlikti nyǵaıtýdaǵy qyzmeti talqylandy.
Assambleıanyń qoǵamdaǵy rólin atap ótken «Vaınah» Qazaqstan cheshenderi men ıngýshtar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Ahmed Mýradov ta QHA ataýyn ózgertpegen jalǵyz uıym ekenin, Prezıdent Qazaqstan halqy Assambleıa tóraǵasy bolyp qala beretinin basa aıtty. Osy oraıda ol: «Biz kez kelgen synaqqa tótep bere alatyn quqyqtyq, Ádiletti Qazaqstan qurý jónindegi mindetterdi júzege asyrýda Memleket basshysynyń ujymdyq kómekshisimiz», dedi.
«Ár memleket belgili bir ıdeologııa negizinde saıasatyn júrgizedi. Búginde osy otyrǵan azamattardy, ár etnos ókilin «Qazaqstan» uǵymy biriktirip otyr. Dál qazir biz kóp nárseni oı eleginen ótkizetin shaqta turmyz. О́ıtkeni biz jańa dáýirge, Jańa Qazaqstanǵa aıaq bastyq. Osy rette Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtan, saılanǵan barlyq deńgeıdegi depýtattardan úmitimiz zor», dedi Ahmet Mýradov.
Plenarlyq jıynda Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev ta sóz sóıledi. Mınıstr bala tárbıesi kún tártibindegi másele ekenin aıtyp, osy oraıda Assambleıanyń da róli erekshe ekenine toqtaldy.
«Bala tárbıesi – kún tártibinen túspeıtin mańyzdy másele. Bala ómirine asa qatty yjdaǵattylyqpen qaraý – qoǵamnyń basty mindetteriniń biri. Bala tárbıesi bárinen de mańyzdy. Qazaqtyń uly aqyny Abaı Qunanbaıuly «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» deıdi. Bala boıyndaǵy meıirimdilik, baýyrmaldyq, izgilik – el yntymaǵyn arttyratyn qasıetter. Bilge qaǵannyń «El bolyp birigýden asqan baqyt joq» degen danalyq sóziniń mańyzy zor. Toleranttylyq pen kelisim qundylyqtary adamnyń ar-ojdanyn, ultjandylyq, otansúıgishtik izgilik qasıetterine tuǵyr bolady. Bala tárbıesindegi otbasy ınstıtýty rólin jáne mektep pen otbasy arasyndaǵy yntymaqtastyqty, otbasy qundylyqtaryn dáriptep, urpaqtar sabaqtastyǵyn nyǵaıtý maqsatynda ata-analar mektebi, ákeler men analar mektebi sııaqty bastamalar júzege asyrylyp jatyr. Pedagogıkalyq-psıhologııalyq kómek te kórsetiledi. Oqý-aǵartý mınıstrligi oqýshylardyń sapaly bilim, sanaly tárbıe men qaýipsizdigin qamtamasyz etý bar kúsh-jigerin salyp júr. Bala tárbıesinde ata-analar men birge búkil qaýymdastyqtyń jumys isteýi asa mańyzdy. Bul rette Assambleıanyń da kúsh jiger, tájirıbesi óte úlken kómek bolady», dedi ol.
Buǵan qosa Oqý-aǵartý mınıstri «Ádiletti Qazaqstan» uǵymy sekildi «ádiletti balabaqsha», «ádiletti mektep» mánin qalyptastyryp jatqanyn aıtty. Sondaı-aq jastar arasynda ulttyq qundylyqtar men izgilik qasıetterin nasıhattaý maqsatyndaǵy jumystaryn tilge tıek etti.
«Búginde 3 mıllıon jastyń basyn biriktirip otyrǵan «Jas Ulan» uıymy jumys isteıdi. Osynshama oqýshynyń basyn biriktirgen uıym aı saıyn chellendj uıymdastyra bastady. Naýryz aıynda dombyra chellendji, sáýir aıynda ǵylym chellendji uıymdastyrylǵan. Al mamyrda kóshet otyrǵyzý chellendji bastalady. Bul jumystar búkil Qazaqstandyq oqýshylardyń basyn biriktirý úshin jasalyp otyr. Sportqa da erekshe kóńil bólinedi. Qazir 2, 3 mıllıon oqýshy sporttyq is-sharalarǵa belsendi qatysady», dedi Ǵanı Beısembaev.
Sonymen qatar Oqý-aǵartý mınıstri bilim berý uıymdary turaqty, pozıtıvti jáne tolerantty kópetnosty qaýymdastyqty qalyptastyrý úshin QHA aımaqtyq qurylymdary jáne etnomádenı birlestiktermen turaqty negizde yntymaqtastyqta bolýy qajet ekenin atap ótti.
Áleýmettik jaýapkershilik artýǵa tıis
Sondaı-aq sessııada Qazaqstan koreı qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Iýrıı Shın «Jańa Qazaqstan qurýda árqaısysymyz úles qosýymyz kerek», dep jınalǵandardy birlikke, halyqaralyq qatynasty odan ári nyǵaıtýǵa shaqyrdy.
«Assambleıanyń negizin ártúrli etno-mádenı birlestikter quraıdy. Olar memleket pen etnos ókilderin baılanystyrýshy uıym. Sondyqtan etnomádenı birlestikter elimizdegi ulysaralyq tatýlyq pen birliktiń, turaqtylyqtyń draıveri bolýy qajet. Osy rette Assambleıa ashyq, zamanaýı qoǵamdyq talqylaý men bilikti kadrlarmen qamtamasyz etýge, jaǵdaı jasaýy kerek. Olar eldik maqsat pen mindetti oryndaıtyn basty faktor bolýy qajet. Bul jolda ár azamat óz úlesin qossa, nátıje de kóp kúttirmeıtini anyq. Biz Jańa Qazaqstandaǵy reformanyń júıeli iske asyrylýyna bar kúshimizdi salýǵa daıynbyz.
Qazaqstan koreıleri qaýymdastyǵynyń basty basymdyǵy – Qazaqstandaǵy qoǵamdyq-saıası turaqtylyqty qamtamasyz etý jónindegi memlekettik saıasatty iske asyrýǵa qatysý bolyp tabylady. Basty mindet – etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy qoǵamnyń memlekettik jáne azamattyq ınstıtýttarynyń ózara is-qımylynyń tıimdiligin arttyrý. Bıyl biz Assambleıanyń is-sharalarynan bólek, «Qazaqstan koreıleriniń jastar qozǵalysy» respýblıkalyq forýmyn; «AKK Networking» respýblıkalyq forýmyn; koreı «Kore ılbo» gazetiniń 100 jyldyǵyn ótkizemiz», dedi Iýrıı Shın.
Otyrysta arnaıy spıkerlerden soń, «Qazaqstan» RTRK» AQ Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Ilham Ibragım qazirgi qoǵamdaǵy birlik pen tatýlyq jolynda keri áserin tıgizetin feık aqparattar jaıly sóz qozǵady.
«Arandatý maqsatynda jasalatyn túrli derekterge qarsy kúres mańyzdy ekenin umytpaǵanymyz jón. Bul júzdegen ulys ókilderi tatý-tátti turatyn elimiz úshin asa mańyzdy. О́ıtkeni bul – óte názik taqyryp. Manıpýlıasııa jasaıtyn túrli feık aqparattyń taqyrybyna aınalýy ábden múmkin. Sondyqtan qoǵamnyń ár múshesi áleýmettik jelige asa muqııat, yjdaǵattylyqpen qarasa», degen Ilham Ibragım bul másele túptep kelgende bárimizge qatysty ekenin alǵa tartty. «Elimizdiń tynyshtyǵy, berekesi sizder men bizge baılanysty. Elde arazdyqtyń bolýyna jol bermeýimiz qajet. Osy oraıda, BAQ ta óz jaýapkershiligin umytpaǵany jón. Árıne, bárine reıtıng mańyzdy. Desek te áleýmettik jaýapkershiligimizdi birinshi orynǵa shyǵarýymyz kerek. Bul rette «Qazaqstan» ulttyq telearnasynyń tájirıbesin bólek keıs retinde qarastyrýǵa bolady. Áleýmettik, qoǵamdyq, tanymdyq, saıası baǵdarlamalarǵa basymdyq berý arqyly da úzdikter qatarynan kórinýge bolatynyn ulttyq arna dáleldep berdi. Dál osyndaı tanymdyq habarlarymyzdan «Shańyraq» baǵdarlamasy bar. Bul baǵdarlama keıipkerleri ortalaryńyzda otyr. Keıipkerler – qazaq tilinde sóıleıtin ózge ulys ókilderi. Olardyń túrlerine qarap, qazaq emes ekenin birden ańǵarasyz. Alaıda olardyń tili, júregi, jany «qazaq» dep soǵady. Dál osy formatta taǵy bir jobamyz – «Qazaq radiosy» tikeleı tolqynynan taralatyn «Dostyq» habary. Aptanyń alty kúninde, alty tilde sóıleıdi. Uıǵyr, ózbek, nemis taǵy basqa tilderde habar taratady. Búginde habar óziniń tyńdarmanyn jınap úlgerdi. «Arazdyq tili» elimiz 30 jyl boıy saqtap otyrǵan bereke-birlikke syza túsirmesin», dep ol sóziniń sońynda ıgi tilegin de jetkizdi.
Ultty tárbıeleý – uly mindet
Basqosýda Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Aıda Balaeva elimizdiń órkendeýine úles qosqan, óńirlerden kelgen etnomádenı birlestik ókilderiniń ardagerlerin marapattady. Sóziniń sońynda ol Assambleıanyń aýqymdy jumysy Memleket basshysynyń bastamalaryn júzege asyrý boıynsha qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtýge múmkindik beretinin atap ótti.
«Spıkerlerdiń kótergen eń mańyzdy baǵyttarynyń biri – ultty tárbıeleý. Búgingi urpaq – keleshektegi qoǵam. Sondyqtan sol qoǵamdy tárbıeleý – siz ben bizdiń basty mindetimiz. Bul ózara etnosaralyq qarym-qatynasty nyǵaıtý, túıtkildi máselelerdiń túıinin tarqatý – búkil qoǵamnyń mindeti. 2022 jyl úlken saıası ózgerister jyly boldy. Onyń júıeli, tıimdi júzege asyrý bárimizge baılanysty», dedi A.Balaeva.
Odan ári sessııa qatysýshylardyń daǵdylary men quzyretterin arttyrýǵa baǵyttalǵan ıntensıv kýrstarǵa ulasty. Birinshi jıyn memleket qurý jáne ulttyq biregeılik máselelerine arnaldy. Atalǵan is-shara Etnosaıası zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Talǵat Qalıevtyń moderatorlyǵymen jáne spıkerler – saıasattanýshy Edýard Poletaev pen qoǵam qaıratkeri Qanat Nurovtyń qatysýymen ótti.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń róli men maqsatynyń ózi etnomádenı birlestikterdiń rýhanı kúsh biriktirýinen, etnomádenı birlestikterdiń, olardyń mádenıeti, tilderi men dástúrleriniń órkendeýin, saqtalýyn jáne damýyn qamtamasyz etýden turatyny belgili. Bul oraıda el azamattaryn qoǵamdyq-saıası ómirge jumyldyrýǵa, memlekettik til men onyń mártebesin ilgeriletý basty ustanymǵa aınalýǵa tıis. Sondyqtan da spıkerler Assambleıanyń memlekettik tildi damytýǵa qosqan naqty úlesi men memlekettik saıasatty júrgizýdegi baǵytyna toqtaldy. Budan bólek, Assambleıa qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi barynsha qozǵap, onyń sheshimin tabýǵa zor úles qosyp keledi. QHA janynda analar, aqsaqaldar keńesi, medıasııanyń jumysy soǵan dálel.
«Qazir qoǵamda qazaq tili máselesi óte aýyr jáne jaýyr bolǵan problema. Bul ishki júıeniń áli de durys júıelenbegenin kórsetip otyr. Sondyqtan memlekettik qyzmetke jumysqa qabyldaýda, memlekettik til mindetti bolýy kerek», dedi spıker Q.Nurov óz sózinde.
«Ádiletti Qazaqstan: birlik, turaqtylyq, damý» taqyrybymen ótken aýqymdy is-sharanyń alǵashqy kúni sarapshylar Qazaqstan halqy Assambleıasynyń saıası reformalardy iske asyrýdaǵy jáne jalpyulttyq birlikti nyǵaıtýdaǵy rólin talqylady. Qyzý pikirtalas jaǵdaıynda ótken seksııalar jumysynda kelisim, toleranttylyq atmosferasyn qalyptastyrýdaǵy dástúrlerdiń, mádenıet pen bilim salasynyń yqpaly, sondaı-aq QHA saıası reformalardy júzege asyrýdaǵy jáne qoǵamdyq birlikti nyǵaıtýdaǵy qyzmeti talqylandy.
Sessııa delegattary talqylaýlar men pikirtalastarǵa belsene qatysty. Rýhanı-adamgershilik, jalpyadamzattyq jáne azamattyq qundylyqtardy qalyptastyrýdyń, toleranttylyqtyń joǵary mádenıetin, tulǵaaralyq jáne etnosaralyq qarym-qatynasty, patrıotızmdi, sondaı-aq balalardyń tulǵalyq, erik-jigeri, fızıkalyq jáne ıntellektýaldyq daıyndyǵyn tárbıeleýdiń, áleýmettik ózara is-qımyl jáne oń etnosaralyq kommýnıkasııalardyń ózekti máseleleri kóterildi.
