Ustaz ustanymy

Márııa Záıtúnqyzy 1943 jy­ly 9 mamyrda burynǵy Shaıan, qazirgi Báıdibek aýdanyndaǵy Almaly eldi mekeninde dúnıege keldi. 1962 jyly orta mektepti bitirip, eń­bek jolyn pıoner je­tek­shisi bo­lyp bas­tady. 1968 jyly Shymkent pe­da­­gogıkalyq ınstıtýtynyń tarıh fakýltetin bitirdi. Halqyma paıdam tısin, elimniń damýyna óz úlesimdi qosaıyn, bilimdi urpaq tárbıeleýge ómirimdi arnaıyn de­gen maqsatpen ustazdyq jolyn tańdady. Elimizdiń bolashaǵy – jas­tardyń kókiregi oıaý, kózi ashyq bolýyna, halqyna aıanbaı qyz­met etýine zor úlesin qosty. Bilim­diligimen, biliktiligimen qa­tar, izdenimpazdyq, uıymdas­ty­rýshylyq qasıeti joǵary Márııa Záı­túnqyzy muǵalim qyzmetimen shektelip qalmaı, dırektordyń oqý tárbıe isi jónindegi orynbasary, dırektor qyzmetterin de abyroımen atqardy.

1993 jyly Márııa apaı Bilim jáne ǵylym mı­nıstri Murat Jury­novqa kirip, Túrkistan oblysy Ordabasy aýdany, Temirlan aýylynda gımnazııa ashýǵa, onyń ishin zamanaýı kompıýterlermen jabdyqtaýǵa kúsh saldy. Gım­­nazııa matematıka, fızıka, hı­­­mııa, ınformatıka, aǵylshyn tili pánderi boıynsha tereńdetip oqytýǵa ba­ǵyttalǵan. Qan­shama qarajat pen biliktiligi joǵary oqy­týshylardyń basyn bir jerge toptastyrýdy josparlap otyrǵan Márııa apaıdyń usy­ny­symen tanysqanda, mınıstr: «HH ǵasyrdyń ýtopııasyn jasap jatyrsyz ǵoı, shamańyz kele me?», dep kúmándanǵan eken. Biraq bar­lyq qıynshylyqtarǵa qara­mas­tan, mınıstrlik pen ákimdikten qol­daý tabylyp, gımnazııa ashyldy.

Táýelsizdiktiń týyn endi ǵana qolyna ustaǵan qazaq eli úshin 1991-1995 jyldar áleýmettik jáne ekonomıkalyq turǵyda óte qıyn, jýannyń jińishkerip, jińishkeniń úziletinindeı asa aýyr kezeń edi. Mysaly, 1980-1991 jyldary jyl saıyn 200-300 mektep boı kóterse, 1993 jyly respýblıka boıynsha 57 mektep, al 1994 jyly nebári 13 mektep boı kótermegen. Al 1995 jyly birde-bir jańa mektep boı kótermegen eken. ­Má­rııa Záı­tún­qyzy sol qıyn kezdiń ózin­de de búkil aýdan boıynsha bi­lik­ti­ligi joǵary mamandardy bir shańy­raqtyń astyna jumyldyra aldy.

Márııa apaıdyń maqsaty – qarabasynyń qamy emes, bolashaq urpaqty tárbıeleý ekendigi kóz janarynan, árbir is-áreketinen, jalyndy sózderinen kórinip tu­ratyn. Gımnazııa oqýshylary da apaıymyzdyń eńbegin aqtady desem, artyq aıtqanym emes. Mek­tep-gımnazııa ashylǵan soń onyń shákirtteri eki-úsh jyldyń ózinde-aq fızıka, matematıka, hımııa jáne ınformatıka pán­deri boıynsha oblystyq, respýb­lıkalyq olımpıadalarda júldeli oryndar­dy ıelenip, joǵary nátıje kórsete bastady.

«Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt – nury tasysyn» degendeı Márııa Záıtúnqyzynyń týǵan jeri úshin jasaǵan jaqsylyǵy, qyzmeti ushan-teńiz. 2002 jyly zeınetke shy­ǵyp, óz qarajatyna 400-deı jádiger ­jınap, Ordabasy aýdan­dyq ta­rı­hı-ólketaný mýze­ıin ashty. Mýzeı­ge kelgen árbir adam Ońtústik Qa­zaq­stannyń tarı­hymen, mádenı mu­ralarymen ta­ny­syp, qundy aq­parat alyp, baǵa jetpes rýhanı baı­lyqqa kene­letini sózsiz.

Zeınetke shyqsa da qoǵamdyq jumystarǵa belsene atsalysa­tyn Márııa apaı aýdandyq Áıel­der keńesiniń tóraıymy qyzme­tin atqar­dy. Bul qoǵamdyq birlestik­tiń maq­saty – jaqynyńa degen qamqor­lyq pen senimdilik, tatý­lyq pen birlik, úlkenge qurmet, kishige izet kórsetý sııaqty otbasy­lyq qun­dy­lyqtardy dáripteý, son­daı-aq salt-dástúrlerimiz ben má­denı muralarymyzdy jastarǵa uǵyn­dyrý, áıelderdiń qoǵamdyq is-shara­larǵa belsendi aralasýyna yq­pal etý syndy jumystar­dy atqarý. Márııa Záıtúnqyzy Áıel­der keńesiniń tóraıymy retin­de jyl saıyn aýyl-aımaqty ara­lap, osy taqyryptarda jıyndar ót­kizdi. Onyń basshylyǵymen aýdan­­daǵy jaǵdaıy tómen otbasy­lar­ǵa, múmkindigi shekteýli, jetim bala­larǵa kómek kórsetildi. Pre­zı­dent qorynan bólingen qarjyǵa 200-ge jýyq otbasyna áleýmettik kómek berildi. О́z tarapynan da únemi demeýshilik jasap otyrady. Kúni búginge deıin aýdan ákiminiń esep berý jıyndarynda ózekti máselelerdi kóterip, olardy oń sheshýge yqpalyn tıgizip júredi.

2014 jyly «Áıel – qoǵam­nyń qýatty kúshi» kitaby ja­ryqqa shyqty. Onda qazaq qyz-kelin­shekteriniń otbasyndaǵy min­detterine qosa, qoǵam úshin eń­bek etip, táýelsiz Qazaqstannyń órken­deýine zor úlesin qosyp júr­gendigi nasıhattalǵan.

2017 jyly keleshek urpaqqa tálim-tárbıe berý maqsatynda «Ult­tyq tárbıe – Máńgilik eldiń negizi» kitaby jaryq kórdi. Bul kitabynda ult bolashaǵy – Otanyn súıetin, ulttyq qundylyqtardy boıyna sińire bilgen, ata-baba dástúrin qasterleıtin, báse­kege qabiletti, bilimdi jastar bol­ǵan­dyqtan, urpaq tárbıesiniń mańyz­dylyǵyn atap kórsetken.

Márııam apaıymnyń budan bó­lek, «О́negeli ómir» jáne basqa on shaqty kitaby, respýblıkalyq «Aqjelken», «Erkenur» jýrnal­daryna, «Qazaqstan muǵalimi» gaze­tine, oblystyq «Aıǵaq», «Orda­basy ottary», «Dóńgelengen dú­nıe», «Shuǵyla» gazetterine maqa­lalary jarııalandy.

Apaıymyzdyń eńbegi joǵary baǵalanyp, birneshe márte mara­pattaldy. Atap aıtsaq, 2007 jyly el Pre­zıdentiniń Qurmet gramo­tasymen, 2012 jyly oblys­tyń 80 jyldyǵyna arnap shyǵa­ryl­ǵan merekelik medalmen, Tá­ýel­sizdiktiń 20 jyldyǵyna, 25 jyl­dyǵyna, 30 jyldyǵyna ar­nalǵan merekelik medaldarmen, Qazaq­stan máslıhattaryna 25 jyl mere­ke­lik medalimen, «Qurmet» orde­ni­­men marapattalǵan. 2020 jyly ­esi­mi Qazaqstannyń Altyn kita­byna engizildi.

Bıyl 9 mamyrda Márııa apaıy­myz ómiriniń bıik belesine kóteri­ledi. Shákirt tárbıeleýdiń ónegesin kór­setken ustazdyń beı­neti zeınet­ke ulasyp, bilim salasyna, áriptes­te­ri­ne shýaǵyn tóge beredi dep sene­miz.

Qaıratbek JETPISBAEV