Táýeldiliktiń emi – aldyn alý

Erlan Qarınniń aıtýyn­sha, nasha­qor­lyq pen esirtki bıznesine qarsy kúres Prezı­denttiń saılaýaldy­ baǵ­dar­la­­ma­sy­nyń basym­ baǵy­t­tary­nyń­ biri bolyp­ belgilendi. «Pre­zıdent janyndaǵy Jas­tar­ saıasaty jónindegi keńes sın­te­tıkalyq esirtkiniń taralýyna qatysty qaýipti alǵashqylardyń biri bolyp kóterdi. Oǵan barsha qoǵamnyń nazaryn aýdardy. Sondyqtan búgin Qazaqstan Respýblıkasynyń nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy 2023-2025 jyl­darǵa arnalǵan keshendi josparynyń keńes alańynda talqylanýy bekerden­beker emes. Jospar boıynsha joba 7 bólimnen jáne 64 pýnktten turady. Ol eń aldymen, nashaqorlyqtan ońaltýdy jáne esirtkige táýeldiler sanyn azaıtýdy kózdeıdi. Osy arada mundaı jospardyń 2016 jyldan beri qabyldanbaǵanyn aıta ketý kerek», dedi ol Telegram-daǵy paraqshasynda.

Mamandar resmı statıstıka boıynsha elimizde esirtki tutynýshylar sany jyldan-jylǵa azaıyp kele jatqanyna qaramastan, sıntetıkalyq esirtkige táýeldiler qatary kerisinshe kóbeıgenin aıtyp dabyl qaǵýda. Sıntetıkalyq esirtki nemese psıhotropty zattar ásirese jastar arasynda kóp qoldanylady. Birinshiden, ol zattardy alý úshin arnaıy «núktelerge» baryp júrmeı, ınter­net arqyly qol jetkizý múmkindigi, ekin­shiden, birden «baýrap» alatyn qasıeti ózine táýeldi jastardyń tym kóbeıýine ákep soqtyrýda. Máselen, ótken jyly tipti tanymal «Mad Men» toby jigitteriniń sıntetıkalyq esirtki jasap, satqany úshin ustalyp, sottalýy bul pálekettiń bet alysy qandaı qorqynyshty ekenin ańǵartsa kerek.

Resmı statıstıkalyq málimetter boıyn­sha, elimizde dástúrli esirtki zat­ta­ryn­ tutynýshylardyń orta jasy – 40-45 jas aralyǵy bolsa, sıntetıkalyq esirtki paıdalanýshylar negizinen 30-35-tegi jastar, al ushpa eritindilerdi 20-25-tiń­­ aınalasyndaǵy jastar tutynady eken. 2017-2018 jyldary 13 pen 18 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderdiń esirtki tutyný aýqymyn anyqtaý maqsatynda júrgizilgen ulttyq zertteý olardyń 1,6 pa­ıyzy psıhobelsendi zattarǵa táýeldi ekendigin aıǵaqtaǵan. Al Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty respýblıkalyq psıhıkalyq densaýlyq ǵylymı-táji­rı­belik ortalyǵynyń psıhıatr dárigeri Gúlmıra Sádýaqasovanyń aıtýynsha, ano­­nımdik zertteýler sońǵy ýaqytta esirtkige táýeldi jastardyń qatary 2 paıyzǵa jetkenin kórsetti.

Bizdiń oıymyzsha, memleket tarapy­nan esirtkiniń taralýyna qarsy jasala­tyn qadamdar óziniń jemisin berýi úshin eń aldymen otbasyndaǵy ata-ana baqylaýy kúsheıtilýi kerek. Otbasynda betimen ketken balany qoǵam tárbıeleı almaıdy.­ Psıhıatr Gúlmıra Sádýaqasova esirtkige boı aldyra bastaǵan jastyń bo­ıynda júris-turysy men minez-qulqynyń óz­ge­rýi, agressııanyń paıda bolýy, eshnársege qyzyqpaýy, al táýeldiliktiń aýyr kezeńine ótkende qorqynysh seziminiń paıda bolýy sekildi belgiler kórinis tabatynyn aıtady.

Árbir ata-ana balasynyń júris-tury­sy­nan osy atalǵan ózgeristerdi baıqap, der kezinde qımyl jasasa, ony esirtkige táýel­dilik qurdymynan ońaı qutqaryp ala­dy. Balany jalǵyz tastaý, onymen syrlaspaý, problemalaryn surap, tal­qy­lamaý, jumysbastylyqpen júrip qada­ǵa­laýdy kózden tasa qaldyrý – kóbine olar­dyń túrli teris joldarǵa túsip ketýi­ne sebep bolatyn qatelikter. «Bir sóz­ben­ aıtqanda, esirtkige táýeldiliktiń eń birin­shi tosqaýylyn tárbıeden izdeý kerek», deıdi mamandar. Al tárbıeni tárk etken­ otbasydan nashaqorlyqqa, spırtti ishim­dik­terge jáne qumar oıyndarǵa táýeldi bala­lar ósip-jetiletinin ómirdiń ózi kórsetip otyr.