– Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıteti Parlament Senatynyń negizgi is-sharalar josparyna sáıkes «О́ńdeý ónerkásibin damytý: naqty jaǵdaıy, problemalary jáne damý perspektıvalary» taqyrybynda dóńgelek ústel uıymdastyryp otyr. Bul taqyryptyń ózektiligin Memleket basshysy segizinshi saılanǵan Parlamenttiń birinshi sessııasynyń ashylýynda atap ótti. Onda ol ınnovasııalar men joǵary tehnologııalardy tarta otyryp, ishki naryqqa baǵdarlanǵan óńdeý ónerkásibin damytýdy tapsyrdy.
Búgingi kezdesý barysynda problemalyq máselelerdi egjeı-tegjeıli talqylap qana qoımaı, olardy sheshýdiń naqty joldaryn, onyń ishinde qoldanystaǵy zańnamaǵa tıisti túzetýler engizýdi de usyný qajet. Is-sharaǵa Senat depýtattary, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý, Aýyl sharýashylyǵy, Qarjy, Energetıka, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikteriniń, damý ınstıtýttarynyń, sondaı-aq iri ónerkásiptik kásiporyndardyń basshylary qatysyp otyr, dedi senator Súıindik Tasemenuly.
«О́ńdeý ónerkásibin damytý: naqty jaı-kúıi, problemalary jáne damý perspektıvalary» taqyryby boıynsha sholý jasap ótken komıtet tóraǵasy, damýdyń aǵymdaǵy jalpy jaǵdaıy men úrdisterin aıqyndaý, sondaı-aq óńdeýshi sektordyń damýyna kedergi keltiretin júıeli problemalar men kedergilerdi anyqtaý jáne odan keıin naqty is-sharalardy ázirleý – is-sharanyń negizgi maqsaty bolatynyn aıtty.
El ishindegi shıkizatty qaıta óńdeý deńgeıin arttyrý jáne otandyq óndirýshiler shyǵaratyn ónimdi eń aldymen otandyq ónerkásip kásiporyndaryna ótkizý qajettigin atap ótti.
«Qazirgi ýaqytta memlekettik qoldaý jáne salyqtyq jeńildikter berý kezinde tehnologııalyq kúrdeli óndiris ekeni eskerile bermeıdi. Sonyń nátıjesinde iri torapty qurastyrýmen aınalysatyn kompanııa da jeńildik alatyn jaǵdaılar oryn alady. Joǵaryda atalǵan máseleler arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtar týraly qoldanystaǵy zańnamaǵa eńbek ónimdiligin arttyrý, óndiristi jańǵyrtý men ártaraptandyrý, ınvestısııa kólemi, ishki naryqtyń suranysyn qamtamasyz etý týraly qarsy mindetteme belgileıtin tıisti túzetý engizý arqyly sheshýdi talap etedi», dedi senator.
Depýtattar bul salada birqatar problema bar ekenin atap ótti. Onyń ishinde: óńdeý ónerkásibiniń ekstensıvtiligi men shıkizat óndirýdi baǵdar etýi, ınnovasııalyq belsendilik pen oqshaýlaý deńgeıiniń tómendigi, ındýstrııalyq saıasat pen memlekettik qoldaý tetikteriniń álsizdigi, ýákiletti memlekettik organdar men kásiporyndar arasynda tyǵyz baılanystyń bolmaýy týraly aıtyldy.
«Ulttyq ekonomıkany jan-jaqty ártaraptandyrý men elimizdiń shıkizattyq baǵyttan ınnovasııalyq jáne ǵylymdy qoldana otyryp damýyna kóshýin qamtamasyz etý úshin otandyq óńdeý ónerkásibin órkendetýge basa nazar aýdarý qajet. Osyǵan baılanysty «О́nerkásiptik saıasat týraly» zańǵa túzetýler engizý usynylady», dedi senator Saǵyndyq Luqpanov.
Dóńgelek ústel otyrysynda óńdeý ónerkásibin damytýdyń júıeli máseleleriniń barlyǵy derlik jan-jaqty talqylandy. Memlekettiń júıeli qoldaýynyń arqasynda osy salanyń údemeli damýy baıqala bastaǵany da nazardan tys qalmady. Sońǵy 10 jylda óńdeý ónerkásibinde ónim kólemi 4,3 ese ósipti. Naqty sandardy kórseter bolsaq 4,8-den 20,7 trln teńgege. Sondaı-aq ınvestısııa somasy 3 esege artypty. Iаǵnı 482 mlrd-tan 1,5 trln teńgege deıin.
Al osy salada jumyspen qamtylǵandar sanynyń ósýi 13 paıyzdan asyp jyǵylǵan. On jyl buryn bolǵan 542,2-den 613,7 myń adamǵa deıin. Janǵa demeý bolary jańa ónim óndirisi dáıekti túrde ıgerilip jatyr eken. О́ńdelgen taýarlardyń nomenklatýrasy keńeıip, eksporty byltyrǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha 26,5 mlrd dollarǵa jetipti. Áıtse de, dóńgelek ústel barysynda óńdeý ónerkásibiniń damýyn tejeıtin birqatar kúrdeli másele kóterildi.
Barlyq baıandamany saralap qarasaq, olardyń ishindegi eń mańyzdylaryn bólip kórsetýge bolady. Áýeli, el ishinde shıkizatty óńdeýdiń tómen deńgeıi. О́kinishke qaraı, onyń basym bóligi sol shıki kúıinde eksporttalady. Odan ári, ár salada jańa qaıta qurýlar men tolyq óndiris tizbegin qurýǵa tıisti is-sharalar jetkilikti túrde qarastyrylmaı júr.
Bul máselelerden, memlekettik qoldaýdyń jáne jalpy ónerkásiptik saıasattyń qoldanystaǵy tetikteriniń áli de tolyqqandy jetilmegendigin kóremiz. Naqty aıtar bolsaq, óńdeý ónerkásibin damytý jónindegi mindetterdi iske asyrýǵa ónerkásipti damytý qory, Qazındýstrı, Qaztreıd sııaqty damý ınstıtýttarynyń osy memlekettik ekonomıkalyq saıasattyń kúretamyryna aınalǵan salaǵa jetkilikti túrde kóńil bólýi kemshin túsip jatqany anyq baıqalady.
Salanyń erkin damyp ketýine otandyq kásiporyndardyń shıkizatqa tolyq qoljetimdiliginiń bolmaýy da kórer kózge kórinip tur. Bul orynda óndiristi oqshaýlaýdyń tómen deńgeıi de problemalar týdyryp jatqany málim. Sondyqtan elimizdiń «О́nerkásiptik saıasat týraly» zańyn, zańǵa táýeldi ózge de aktilerdi is júzinde iske asyrýdyń praktıkalyq jetkiliksizdigin moıyndaı otyryp, tıisti is-sharalardy qolǵa alý qajet.
Dóńgelek ústel otyrysyna ındýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý, aýyl sharýashylyǵy, energetıka, qarjy, ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrleriniń orynbasarlary, sondaı-aq damý ınstıtýttarynyń, qaýymdastyqtar men kásiporyndardyń ókilderi qatysyp, «О́ńdeý ónerkásibin damytý: naqty jaı-kúıi, problemalary jáne damý perspektıvalary» taqyryby boıynsha óz oılaryn ortaǵa saldy. Olar jóninde kelesi bir materıalymyzda keńirek aıtatyn bolamyz.
Depýtattar kezdesýdi qorytyndylaı kelip, dóńgelek ústel otyrysynyń nátıjesi boıynsha Úkimetke jiberiletin usynymdar ázirlenetinin atap ótti.
«О́ńdeý ónerkásibiniń odan ári damýy, osy jáne basqa da máselelerdi jedel sheshýge baılanysty ekeni málim. Sondyqtan barlyq ózekti problemanyń túıinin tarqatýdyń naqty is-sharalary, búgingi usynystardy eskere otyryp pysyqtalyp, sóıtip Úkimet pen múddeli memlekettik organdarǵa jiberiletin usynystarda kórinis tabady», dedi otyrysty qorytyndylaǵan senator Súıindik Tasemenuly.
