Egindikól: Aýyz sý tapshylyǵy

Jalǵyz Egindikól aýdany ǵana emes, qııandaǵy Qorǵaljyn men Atbasar aýdandarynyń onnan astam eldi mekenin aýyz sýmen qamtıtyn Nura sý qubyryna jarty ǵasyrdan beri jóndeý jumystary júrgizilmegen. Elý jyldan beri támam elge qyzmet etip kele jatqan sý qubyrynyń búginde saý tamtyǵy joq. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, 90 paıyzǵa jýyq jeri ábden shirip, qaýsap tur. Shirigen qubyrǵa sý turýshy ma edi. Shyǵyn da shash-etekten. Nuranyń boıynan bas­taý alyp, Atbasarǵa jetkenshe qubyr ishindegi sýdyń 70-80 paıyzy shyǵyn bolady eken, qalǵany beınelep aıtqanda, aýyz jarymaıtyn juqana. Aýdan turǵyndary otyz jyldan astam ýaqyt boıy aýyz sýdyń zardabyn tartyp keledi.

– О́tken qysta eki aı sýsyz otyr­dyq, – deıdi oblystyq máslıhattyń depý­taty Ábilqaıyr Oshaqbaev. Jazda da kór­gen kúnimiz osy. Tipti jýynatyn da, ta­maq jibitetin de sý joq. Eger jerasty sýy bolsa baıaǵyda-aq uńǵyma qazyp alar edik. Jerasty sýy bolmaǵannan keıin kóreshekti kórip otyrmyz. Osyndaı belden keshken beınetke shydamaǵan aýdan turǵyndary sońǵy qazyǵyn sýyryp kóship jatyr. Olarǵa ókpeleýdiń de jóni joq shyǵar.

Sý qubyry jıi jaryla­tyn­dyqtan aýdan turǵyndary apta aralatyp sýsyz qalady. Sý bolǵan kúnniń ózinde ne­bári birer saǵatqa ǵana beri­le­di. Sebep, qysymy jetpeıdi. Áý­pi­­rimdep jetkizilgen sý aýyl­dyń bir bóligine berilse, en­di­gi bir bóligi sýsyz otyrady. 12 aýyl aýyz sýdy ortalyq sý ma­gıs­tralinen alsa, qalǵan tórt aýyl tasymaldap ishedi. Tur­ǵyn­dar úshin qanshama shyǵyn. Azap­ta­nyp ákelingen sýdyń sapasy óte nashar.

Egindikól aýylynda 70 mln teńgeden astam qarajatqa sa­lyn­ǵan sý shyǵaratyn munara aı­nalasy bir jylǵa jetpeı tozyp ketipti. Shamasy sapasyz bolǵandyqtan da. Munaranyń túbinen sorǵalap aqqan sý tóńi­rek­ti batpaqqa aınaldyrǵan. Sý jınaqtaıtyn bóshkeniń de tazalyǵy kúmándi. Munaraǵa tap­syrys bergen aýdandyq sáýlet, qurylys, turǵyn úı-kom­mý­naldyq sharýashylyǵy, jolaý­shylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi merdiger kompanııany sotqa beripti. Ústimizdegi jyldyń 6 qańtardaǵy sot she­shi­mi­men tapsyrys berýshi sot­qa júginý ýaqytyn ótkizip alý se­bepti berilgen shaǵym qa­na­ǵat­tan­­dyrylmaǵan.

Oblystyq aýdanaralyq eko­no­­mıkalyq soty Egindikól aýda­ny ákiminiń atyna isti qarastyrý kezinde anyqtalǵan memlekettik satyp alý zańnamasyn norma­la­rynyń buzylýy týraly jeke uıǵarym shyǵarypty. Oryn alǵan olqylyqtardyń bárin negizge alǵan aýyl belsendileri aýdan prokýroryna da aryz jol­daǵan. Al aýdan ákimdigi bolsa memlekettik satyp alý ar­qyly konkýrsta jeńimpaz bolyp tabylǵan qyzylordalyq kom­panııa tapsyrysty sapaly oryn­damaǵanyn moıyndap, oryn alǵan aqaýdy jónge keltiremiz dep habarlama joldaǵanyn dátke qýat etip otyr.

Máseleniń mánisi mynaǵan saıa­dy: О́tken jyly oblystyq bıýd­jet esebinen Egindikól aýy­­­lyndaǵy sý jınaqtaıtyn mu­­­na­­­rany jóndeýge 79,1 mln teń­ge qarajat bólingen. Mem­le­ket­tik satyp alý ashyq kon­kýr­synyń qorytyndysy bo­ıyn­sha «Korporasııa álem qu­ry­lys» jaýapkershiligi shek­teý­li se­riktestigi jeńimpaz bolyp ta­nyldy. Kelisimshart kóle­mi – 73,3 mln teńge. Keıin atqarylǵan jumys kólemine baılanysty 60 mln teńge tólengen. Munarany paıdalaný kezinde sý jınaqtaıtyn rezervýarda aqaý bar ekendigi anyqtalǵan. Bul jaıynda merdi­ger kompanııaǵa eskertý jol­dan­ǵan. Kompanııa bolsa taıaý arada sapasyz atqarǵan isterin qaıta qolǵa alyp, jóndep bere­miz dep otyr. Taǵy bir aıta ketetin jaı, munarany kótergen kezinde mańaıyn abattandyrý eskerilmegen. Birjola tap-tuınaqtaı etip atqaratyn shar­ýa osylaısha sozylyp keledi. Nátıjesinde, qanshama qarajat shyǵyn. Ústimizdegi jyly abat­tan­dyrýǵa oblystyq bıýdjetten 48,5 mln teńge qarajat qarastyrylyp otyr.

Bir aıta keterligi, óńirde tur­­ǵyn­dardy aýyz sýmen qam­ta­­ma­syz etý úshin birneshe mem­lekettik baǵdarlama boıyn­sha mıllıardtaǵan qarjy bólin­genimen, nátıjesi kóńil kónshit­peı­di. Egindikóldikter tárizdi Atbasar aýdanyndaǵy Esengeldi aýyly da aýyz sý tapshylyǵyn tartyp otyr. Uzyn-yrǵasy 600-den astam adam kúneltip jatqan aýylda aýyz sý aptasyna birer saǵat qana beriledi. Osy kezde úlgerseń úlgerdiń, úlgermeseń sýsyz otyrasyń. Bul eldi mekenge de qasqaldaqtyń qanyndaı bolǵan aýyz sý Qorǵaljyn aýda­nyndaǵy Sabyndy aýylynan bastaý alyp, eki aýdannyń aýma­ǵyn basyp keledi. Joǵaryda aıt­qanymyzdaı, sonaý 1970 jyldary paıdalanýǵa berilip, búgingi kúni ábden tozyǵy jetken Nura toptyq sý qubyry arqy­ly jetkiziletin aýyz sý aýyz jarytpaı tur. Jyl saıyn jón­­deý jumystary júrgizilip, qaý­saǵan qubyrdy jamap-jas­qa­­ǵanymen, apat jıi oryn alady. Esengeldi aýylynyń turǵyndary aýyz sýdyń jet­ki­likti berilgenin esterine túsi­re alar emes. 2014 jyly sý qu­by­­ryn jóndeý úshin 400 mln teńge qarajat berilgen. Eldi mekenge sý shyǵaratyn muna­ra, sý soratyn qurylǵylar ja­ńa­­dan qoıylǵan. Aýyl tur­ǵyn­dary óz qarjylarynan orta­lyq sý qubyryna qosylyp, úı­le­rine tartyp alǵan. Áıtse de, aýyl ishi jóndelgenimen, Nura toptyq sý qubyry aýyz sýdy jetkizýge qaýqarsyz bolyp otyr. Oblystyq jáne aýdandyq bıýdjetten jyl saıyn qara­jat bólinip, sý qubyry ishin­ara jóndelgenimen, tutastaı tár­tipke kelmegen soń másele sheshi­ler emes.

Sýsyz otyrǵan halyqty aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin «Atba­sar sý» mekemesi men «Ti­le­­keı Agro» seriktestikteri aýyl­­ǵa sý tasymaldaýdy uıym­das­­tyrmaq bolǵan. Ol sý – 12 sha­qyrym jerdegi tabıǵı qudyq. Odan áridegi 45 shaqyrym jerdegi Novo­marınovka aýylyndaǵy sý kózi.

Bar sharýany tarazy basyna tartsańyz, anyqtalǵan jaǵdaı mynaý: Atbasar aýdanyndaǵy sý qubyry jańartylǵan, ja­ryl­­ǵan jeri joq. Bar másele – Qor­­ǵaljyn men Egindikól aýdan­daryn basyp ótetin Nura top­tyq sý qubyrynyń tozyǵy jetýinde. Al onyń qashan ja­ńar­­tylatyny belgisiz. Jańar­ty­lyp, aýyl turǵyndaryn aýyz sýmen qamtamasyz etkenshe Egindi­kól­den jurt údere kóship ketpes pe eken?..

Aqmola oblysy