Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Tipti qazir bazbireýler «blogerler dástúrli jýrnalısterdi almastyrýy múmkin» degen pikir aıtyp júr. Osy oraıda, «bloger degen kim?», «onyń jaýapkershiligi bar ma?» degen zańdy saýal týyndaıdy. Sarapshylar bloger men áleýmettik jeli belsendisiniń aıyrmashylyǵy bar ekenin, jýrnalıst pen bloger teń emes ekenin alǵa tartady. Kúni keshe Májilis depýtaty Anas Baqqojaev Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov pen Bas prokýror Berik Asylovqa azamattardyń áleýmettik jelilerdegi málimdemeleri úshin jaýapkershiligi týraly másele kóterdi.
«Osydan on shaqty jyl buryn «bloger» degen sóz qazaq qoǵamyna alǵash engende – biz olardy sapaly kontent jasaıtyn jas mamandar dep qabyldaǵan edik. Alǵashynda bálkim solaı bolǵan da shyǵar, biraq qazir «bloger» degen kim? Qazir ózin blogermin dep júrgenderdiń deni – aqparattyń ras-ótirigin teksermeı, ońaı jolmen baıý maqsatynda kez kelgen adamǵa jala jabýdan taıynbaıtyn, bopsalap aqsha tabatyn, ataqqumar, eldiń berekesin buzyp, qaýipsizdigine qater tóndiretin saýatsyz adamdar. О́zin bloger sanap júrgenderdiń basym bóligi shyn máninde blogtyń ne ekenin túsinip júr dep aıta almaımyz. Kópshiligi el aldyndaǵy bedelin, ataq-dárejesin paıdalanyp, halyqqa kómek jasap jatqandaı syńaı tanytyp, áleýmettik jelilerde túrli «haıp» uıymdastyryp álek. Dál osy blogerler talaı jyldan beri umyt bolǵan qarjylyq pıramıdanyń jandanýyna da sebep bolǵanyn bárimiz jaqsy bilemiz. Sol alaıaqtarǵa senip qalǵan qanshama adam sýısıd jasady, qanshasy densaýlyǵynan aıyryldy, taǵy qanshamasy úısiz-kúısiz qalyp, qańǵyryp ketti?! Olardyń obaly kimge?», deıdi A.Baqqojaev.
Depýtattyń aıtýynsha, keıingi kezde blogerler eldegi túrli áleýmettik jaǵdaılardy óz yńǵaıyna burmalap, oǵan ultaralyq reń berip, jalǵan aqparat taratady. Osyǵan baılanysty olardyń áreketin maıshammen qaraýǵa shaqyryp otyr. Buǵan mysal retinde Qordaı oqıǵasyna toqtaldy.
«Jeke azamattardyń ishken-jegenin, kıgen kıimine deıin ańdyp, qoǵamda kıberbýllıng jasap júrgen blogerler toby taǵy bar. О́kinishke qaraı, ómirge degen kózqarasy endi qalyptasyp kele jatqan jastarymyz osy blogerlerge eliktep, jatypisherlikke áýestenip barady, olar ultymyzǵa jat mádenıet pen teris ıdeologııany boıyna sińirip jatyr. Sondaı-aq osy blogerlerdiń sózine senip, shetelge kúńdikke túsken qyzdarymyz qanshama? Biz qysqa ǵana ýaqyt ishinde sózi men isine jaýap bere almaıtyn blogerlerdiń otanyna aınalyp ketkendeımiz. Bul – qoǵam úshin de, memleket úshin de qaýipti qubylys. Al munyń bári bizdegi zańnamada bloger mártebesi aıqyndalmaǵannan. Jaýapkershiliktiń joq ekenin sezingen mundaı adamdar árıne, oıyna kelgenin isteıdi», deıdi A.Baqqojaev.
Onyń aıtýynsha, halyqqa shyn janashyr blogerler barshylyq. Depýtat kópbalaly jalǵyzbasty analarǵa, múgedek jandarǵa járdem berip, áleýmettik jeli arqyly halyqqa paıdasyn tıgizip júrgen jerlesterine alǵysyn bildirdi. Oqyrmanǵa qyzyqty ári paıdaly aqparat taratyp, jeke blogyn júrgizip júrgenderge de qoıar kinási joq ekenin jetkizdi.
«Biraq áleýmettik jelilerin paıdalanyp, azamattar men uıymdardyń quqyǵy men zańdy múddelerine zııan keltiretin jalǵan aqparat taratqany úshin olarǵa qoldanylatyn shara qarastyrylmaǵan. Sol sebepti olarda eshqandaı jaýapkershilik joq. Artyn zerttep, shyndyq pa, joq pa bastaryn qatyrmaıdy. Bastysy – shý. Bastysy – sóz. Kimniń bolmasyn aldynda dikińdep, betten alyp, jeke basyna tıisedi. Sóz bostandyǵy degen osy ma? Biz osylaısha tutastaı bir mamandyqty qor qylyp otyrmyz. Jýrnalısterdiń kóbi jumyssyz. Olardyń bilimi de, talaby da bar. Olardyń blogerlerden aıyrmashylyǵy – ádepti, sondyqtan da jumyssyz», deıdi A.Baqqojaev.
Osyǵan baılanysty depýtat zań jobasynda sala mamandary bir kisideı atsalysýy qajettigine toqtaldy. Onyń paıymdaýynsha, aqparat salasyndaǵy jaýapkershilikti tek jýrnalıster emes, blogerler de sezinýge tıis.
Máselen, PR menedjer Almas Toqabaev depýtattyń pikirimen kelisedi. Onyń aıtýynsha, artyq ketken blogerler jaýapkershilikke tartylmaı, vıdeo keshirim surap qutylyp ketedi.
«Depýtattyń sóziniń jany bar. Tolyqtaı bolmasa da, jartylaı kelisemin. Buǵan eki sebep bar. Birinshisi, bizdegi zańdar – Azamattyq, Qylmystyq kodekster durys jumys istemeıdi. Iаǵnı blogerler artyq sóılep qoıady, seperatızmge shaqyrady, jeke basqa ótedi. Osyndaı oqıǵanyń bárinde bloger jazalanbaıdy. Kóbi beıneúndeý jasap, keshirim suraý arqyly qutylyp ketedi. Al olardyń jazalanbaýy adamǵa erkindik berip, odan saıyn qutyra túsedi», deıdi A.Toqabaev.
Sondaı-aq sarapshy blogerler kóbine memlekettik qyzmetkerlerdi bopsalaıtynyn alǵa tartady. Ásirese, memlekettik bıýdjetke qatysy bar adamdardy nysanaǵa alady. Al ondaı qyzmetkerlerdiń qoly taza bolmaǵandyqtan, bopsaǵa kónedi. Sóıtip, blogerler suraǵan qarjyny taýyp beredi.
«Jaǵdaıdyń dál osyndaı bolýyna memlekettiń aqparattyq saıasatynyń júıesizdigi áser etip otyr. О́ıtkeni memleket tarapynan túsindirý, aqparat jetkizý, aqparattyq shabýyldy qaıtarý sekildi áreketter jetkilikti damymaǵan. Al aqparat joq jerde onyń ornyn basqa nárse toltyrady. Qazirgi tańda muny atqaryp otyrǵan blogerler. Árıne, blogerlerdiń ishinde shynaıy aqparat jetkizgisi, bilimmen bólgisi keletinder bar. Biraq dezınformasııa, jalǵan aqparat taratý arqyly halyq arasynda dúrbeleń týdyrýǵa, belgili bir qarjylyq maqsatty kózdeý arqyly bopsamen aınalysatyndar da tabylady», deıdi A.Toqabaev.
Mundaı pikirdi áleýmettik jeli belsendileri men tanymal tulǵalar da aıtyp jatyr. Mysaly, aqyn Dáýletkereı Kápuly Májilis depýtaty Anas Baqqojaevtyń bloger mártebesi máselesin kóterip, Úkimet basshysy men Bas prokýrorǵa saýal joldaýyn jón sanaıdy.
«Qazaqta «qyzdyrmanyń qyzyl tiline erip» degen tirkes bar. Búginde ashyq aqparattyq keńistikte aıǵaıǵa súren qosqan, quryqqa syryq jalǵaǵan, ózderin «bloger» dep at qoıyp, aıdarlap alǵan bir top bar. «Samaýyryn sýaldy degendi Samarqandy sý aldy» dep jetkizetin blogersymaqtarǵa baqylaýdy kúsheıtken jón-aq», deıdi Jazýshylar odaǵy Astana qalalyq fılıalynyń basshysy Dáýletkereı Kápuly.
О́kinishke qaraı, mıllıondaǵan oqyrmany bar jeli belsendileri keıde tekserilmegen jalǵan aqparattardy jarııalap jiberetini jasyryn emes. Al mundaı jaǵdaıda olarǵa eshqandaı jaýapkershilik qarastyrylmaǵan. Tek búkil el bolyp shýlaǵanda ǵana keshirim surap qutylady. Endeshe, blogerdiń mártebesin zańmen aıqyndaıtyn kez kelgeni anyq.
Aıta keteıik, búginde elimizde BAQ salasyndaǵy zańnamany jetildirý jumystary jan-jaqty júrip jatyr. Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi qoǵamda qyzý talqylanǵan «Mass-medıa týraly» zań jobasynan bólek «Internet-jarnama jáne onlaın platformalar týraly» zań jobasyn ázirleý ústinde.
