Jer kodeksi ádiletti ózgeristi qajet etedi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń usynymyn qara­­ǵan se­natorlar basqa jumysqa aýysýyna baılanysty Dana Toqmyrzınany Joǵarǵy sot sýdıasy qyzmetinen bosatý týra­ly sheshim qabyldady. Bul máse­leni Senattyń Konstıtýsııalyq zań­nama, sot júıesi jáne quqyq qor­ǵaý organdary komıteti aldyn ala talqylaǵan edi.

Budan ózge otyrys barysynda Palata depýtattary «Kedendik tranzıttiń kedendik rásimine sáıkes taýarlardy tasymaldaý (tasý) kezinde kedendik bajdardy, salyqtardy, arnaıy, dempıngke qarsy, ótemaqy bajdaryn tóleý jónindegi mindettiń oryndalýyn qamtamasyz etýdi qoldanýdyń erekshelikteri týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Bul Kelisim EAEO-nyń tranzıttik áleýetin damytýdy jáne taýar tasymaldaý úshin qajetti jaǵdaılardy jaqsartýdy kózdeıdi. Sondaı-aq qujat Eýrazııalyq ekonomıka­lyq odaq aıasynda taýar tasymaldaý kezinde mindetti kedendik jáne ózge de tólemderdi tóleýge qatysty quqyqtyq qatynastardy retteıdi. Syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke qatysýshylar úshin jekelegen kedendik rásimderdi jeńildetý máselesi de qaras­tyrylǵan. Aldaǵy ýaqytta jańa normalar EAEO aıasyndaǵy taýar tranzıtiniń biryńǵaı júıe­sin qalyptastyrýǵa oń áserin tıgizýge tıis.

Otyrysta depýtat Sáken Arýbaev Jer kodeksine birqatar ózgeris engizýdi usyndy. Sena­tordyń aıtýynsha, bul birinshi kezekte, aýyldardyń mańyn­daǵy jaıylymdyq jerlerdiń tapshylyǵyna qatysty problemalardy sheshý úshin qajet. Sondaı-aq depýtat sýbsıdııa alýǵa balyq sharýashylyqtarynyń mártebesin bekitý máselesi de ózekti ekenin aıtty. Ol balyq ósirýmen aınalysatyn fermerler shyǵyndarynyń 50%-dan astamyn jabatyn sýbsıdııa ala almaıtynyn alǵa tartyp, Premer-mınıstrdiń atyna depýtattyq saýal joldady. Depýtat atap ótkendeı, bul prob­lemalar Jer kodeksindegi qaı­shylyqtar men balyq sharýa­shylyqtarynyń mártebesi aıqyn­dalmaǵandyqtan týyndap otyr. Osyǵan baılanysty sharýalar shyǵyndarynyń jartysynan kóbin jabatyn sýbsıdııalardy rásimdeý kezinde qıyndyqtarǵa tap bolady.

«Balyq sharýashylyǵy qury­lysy úshin jer ýchaskesin ta­bys­­taýǵa da jáne balyq sharýa­­shylyǵy qaı salaǵa jat­qy­zy­latyndyǵy da Jer kodeksinde, basqa da quqyqtyq-nor­matıvtik aktilerde naqty­lanbaǵan. Sonyń saldarynan Jambyl oblysy­nyń balyq sharýashylyqtary 2021-2030 jyldarǵa arnalǵan memlekettik qoldaý sharasy sheńberinde shyǵystardyń 50 paıyzyna deıin jabatyn asa qajetti zańdy sýbsıdııalar ala almaıdy. Elimizdegi balyq sharýashylyǵyn júrgizý úshin jer ýchaskesin tabystaý jáne olardyń nysanaly maqsatyn aýystyrý máseleleri boıynsha qoldanymdaǵy jer jáne sý zańnamalaryna tıisti túzetýlerdi engizýdi suraımyn», dedi senator.

Al Zakırjan Kýzıev Qazaq­stan etnostarynyń tilderi oqytylatyn lıngvıstıkalyq mektepterde oqýlyqtardyń jetispeýshiligine alańdaýshylyq bildirdi. Depýtat bul másele ózbek, uıǵyr, tájik jáne nemis tilderinde oqytylatyn mektepterge qatysty ekenin atap ótti.

Senator Aqmaral Álnazarova bolsa obaǵa qarsy qyzmetti jeke mekeme retinde qaıta qurý máselesin qozǵap, osy sala qyz­met­kerleriniń jalaqylaryn kóterýdi surady. Qazirgi ýaqytta elimizdiń obaǵa qarsy qyzmetin Masǵut Aıqymbaev atyndaǵy Asa qaýipti ınfeksııalar ult­tyq ǵylymı ortalyǵynyń qura­myna engizý úrdisi júrip jatyr. Bul ortalyqty osyǵan deıin «QazBioPharm» ulttyq hol­dıngi­niń quramyna engizý jospar­lanǵan edi. Alaıda dál qazir Densaýlyq saqtaý mınıstrligi deńgeıinde ortalyqty qaıta qurý, atap aıtqanda obaǵa qarsy qyzmetti jeke memlekettik mekeme retinde bólek shyǵarý máselesi qolǵa alynyp jatyr.

«Qazaqstanda obanyń soń­ǵy jaǵdaıy 20 jyl buryn tir­kel­genine qaramastan, keıingi jyldary adamzat bıologııalyq álemdegi turaqsyzdyqqa tap boldy. SARS, COVID-19, qus tumaýy jáne shoshqa tumaýy – patogendik mýtasııalar kóbeı­gen kezde transshekaralyq sı­pattaǵy juqpaly aýrýlardyń taralý aımaǵynyń keńeıýine naqty qaýip tóndiretin jáne jahandyq jylynýǵa áser etetin ınfeksııalardyń bir bóligi ǵana. Sondyqtan qolaı­syz aýmaqtardy baqylaýdy álsi­retý jáne osylaı bólshekteý res­pýblıka halqyna aýyr soq­qy berýi múmkin», dedi Aqmaral Álnazarova.

Senatordyń aıtýynsha, obaǵa qarsy qyzmet salasy qyz­met­kerleriniń jalaqysy ósýine qa­ra­mastan, onyń qory­tyndysy boıynsha medı­sınalyq jáne medısınalyq emes bilimi bar qyz­­metkerlerdiń arasynda jal­aqy mólsherinde aıtarlyqtaı aıyr­ma­shylyq paıda boldy.

«Daladaǵy bıologııalyq materıaldy óńdeý jáne zararsyzdandyrý, bıosynaq juqtyr­ǵan janýarlarǵa kútim jasaý, kúsh­ti áser etetin ýly dári-dármek­pen jáne dalalyq jaǵdaılarda jumys isteý kezinde bıologııa­lyq táýekel qateri úshin qosym­sha aqy eskerilmegen. Sonyń nátıjesinde obaǵa qarsy qyz­met qyzmetkerleriniń tek 23%-y ǵana kásibı qyzmetke baılanys­ty táýekel úshin laýazymdyq jalaqynyń 50% mólsherindegi qosymsha aqymen qamtylǵan. Bul daıyndalǵan kadrlardyń saladan ketip qalýyna ákelýi múmkin. Osyǵan baılanysty barlyq qyzmetkerler men bıologııalyq táýekelge baryp qaıta baılanys jasaıtyn adamdar úshin erekshe eńbek jaǵdaıy úshin qosymsha aqyny qalpyna keltirý qajet», dedi senator.

Depýtat osyǵan baılanysty Úkimet basshysyna obaǵa qarsy qyzmet salysyndaǵy táýekel­ge bel býatyn qyzmetkerler­­diń bıo­logııalyq qaýip-qaterge ushy­raý deńgeıin eskere otyryp, eńbekaqy mólsherin qaıta qaraý múmkindigin qarastyrýdy jáne memlekettik jeke mekemege bólinbesten «QazBioPharm» hol­dınginiń quramynda M.Aı­qymbaev atyndaǵy «Asa qaýipti ınfeksııalardyń ulttyq ǵylymı ortalyǵy» ShJQ RMK-ge beri­lýin jedeldetýdi surady.

Sondaı-aq senator Sovetbek Medebaev aýylda medısınalyq qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýdy usyndy. Senatordyń aıtýynsha, aýyldyq medısınadaǵy problemalar aıasynda Jambyl oblysynyń Merki aýdandyq aýrýhanasynda iske asyrylyp jatqan, aýyldyq muraǵa zama­naýı sapaly medısınalyq qyz­met­ter kórsetetin pılot­tyq joba­nyń jumysy oń nátıje beredi.

«Merki aýdandyq aýrýhanasy dárigerlerdiń, qarjylan­dyrý men dári-dármekterdiń, qural-jabdyqtardyń jetispeý­shiligine jáne tapshylyǵyna qaramastan, uıymnyń negizgi kórsetkishterin jaqsartyp, jalpy halyqtyń densaýlyq saqtaý júıesine degen qarym-qatynasyn ońtaı­ly ózgerte bildi. Biz tek qana kemshilikterdi ǵana tizbektemeı, jasalyp jatqan osyndaı respýblıka deńgeıinde úlgi bolarlyq jańa jáne qanatqaqty jobalardy jaqsylap turyp qolǵa alýymyz qajet. Osy oraıda, aýyldyq medısınany damytý maqsatyn­da elimizdiń barlyq óńirinde medısına mekemelerine engizý úshin usynystardy joldaı otyryp, osy máselege erekshe nazar aýdarýyńyzdy suraımyn», dedi S.Medebaev.

Depýtat «Úzdik tájirıbe ortalyǵy» júıesi «Deni saý ult» árbir azamat úshin sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saq­taý» ulttyq jobasy aıasynda jumys istep jatqanyn atap ótti. Olar engizgen jobalar me­dı­sınalyq qyzmet sapasyna rıza bolǵan emdelýshilerdiń 34%-ǵa artýynyń, shaǵymdar sany­nyń 60%-ǵa tómendegeni týra­ly oń nátıje kórsetip otyr. Al «Densaýlyq mektebi» jobasy medısınalyq saýat­tylyq deńgeıin arttyryp, aýrý­ha­nalarǵa shuǵyl jatqyzý jaǵ­daıynyń sanyn azaıtty.

«Jańadan ashylǵan «Den­saýlyq mektepteri» medı­s­ı­nalyq saýattylyq deńgeıin kóterip, shuǵyl emdeýge jat­qyzýdy tómendetti. Ýchas­kelik dárigerlerdiń júktemesin jáne jumysyn jeńildetý maq­satyn­da medbıke qabyldaýy engi­­z­ildi. Elimizde aýyldyq me­dı­­­sınany jaqsartý jáne qanat­­qaqty jobalardy bar­lyq óńirlerge tıimdi engizý maq­satynda Jambyl oblysynda «Ulttyq demonstratıvti platforma» qurýdy jáne alǵashqy me­dısınalyq-sanıtarlyq kó­mektiń ozyq tájirıbesin engizý jáne transfertteý jónindegi respýblıkalyq úılestirýshi ortalyq retinde túrde bekitýdi usynamyz», dedi senator.