О́ner • 15 Mamyr, 2023

Ánge aınalǵan Ásel

700 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Qyzyl oramaldy shynardyń jaıyn oqyrman ǵana emes kórermen de jaqsy bilýi tıis. Sebebi Shyńǵys Aıtmatov jazǵan Áseldiń taǵdyry teatr sahnasy arqyly da tanys. Biraq Ilııa Jaqanovqa Ásel týdyrǵan án kópke beımálim.

Ánge aınalǵan Ásel

Ásel... Áseldiń súıgeni Ilııas edi. Shyǵarmany oqyp otyryp «ǵashyǵyna qaıta oralǵanda ǵoı» dep úzilgen úmitti jalǵaǵyń keledi. Biraq ol múmkin emes. Ilııas ǵashyǵyn baǵalaı almaı ókinishte qaldy. «Qosh bol Ystyqkól! Qosh bol Ásel! Qosh bol meniń aıtylmaı qalǵan ánim!», dep armanda ketti. Nege adam sondaı?!

Oqyp bitkenshe kóńildegi úmitti saqtap, Ásel qaıter eken, Ilııas ne bolmaq, Baıtemir she dep ár keıipkerdiń janyna janyń qosylyp, sezimderin birge keshesiń. Áseldiń taǵdyryn Ánge aınaldyrǵan Ilııa Jaqanov ta «áı, ómir-aı... á, qatal taǵdyr qalaı-qalaı pendeńmen oınaısyń» dep qapaly kúıin jasyra almaıdy. Kompozıtordyń janyn kúrsindirgen ómir aqyry án bop týady.

Ánniń alǵashqy notalary Ystyqkóldiń ózinde týǵan. Ilııa Jaqanov ony esteliginde jazady.

«Kózim buldyrap, alasapyran kúıge túsken kólge sońǵy ret bir saryla kóz tiktim de eki ıini salbyrap, Ystyqkólden ketip bara jatqan Ilıas sekildi men de ezilip kep, mashınaǵa otyrdym. Biz qaladan shyǵyp, ańqıǵan taý ańǵaryna qulaı beretin dóńeske kelgende shoferǵa:

- Toqtashy, inim, - dep mashınadan túsip, yzyldap turǵan Ulan jeline arqamdy berip, Ystyqkólge taǵy bir kóz saldym. Kól beti aqkóbik tolqyn. Boz munar. O, Táńir… tynymsyz júrek taǵy da… taǵy da bulqyna soqty. Ne tileıdi ol? Ne degisi keledi?

Men osy halde Ilıastyń:

Samaly jupar jazǵy bir keshte,

Oılasam boldy Ystyqkól jaqty… degen kúrsinisti sózin estidim.

Jol ústinde myń buralǵan Boam shatqalynyń qııal qozǵaıtyn kórkine únsiz ǵana qarap, Ilıastyń jańaǵy bir sózi maǵan beımálim bir áýezdiń ýhiletken lebin sezdirdi. Ol meni tunjyratyp, terbeı berdi, terbeı berdi. Biz Boam shatqalynan shyǵyp, Jelarǵy qoltyǵyna kele bergende júregim:

Samaly jupar jazǵy bir keshte,

Oılasam boldy Ystykkól jaqty.

Aıtylǵan syrlar túsedi eske,

Oıatqan sonda aq mahabbatty, dep muńaıa ándetken Ilıasty sóıletip jiberdi. Qabaǵym kirtıip, Ilıastyń sol ánin tyńdadym da otyrdym. «Saǵynysh elegııasy… baıansyz arman…» Til ushyna osy bir sózder ilindi.

Erteńinde men avtobýsta «Ásel» ániniń syrly lebine múlgip Almatyǵa qaraı kele jattym. Avtobýs júrisi baıaýlap, Qordaı asýyna yńyranyp kóterile bergende Altynbektiń: «Orlót! Orlótó ber! Asmandap ketsın, kaıyrma!» degen sózin estigendeı boldym. Sol jel berdi me, júregimdegi sarǵaıtqan saǵynysh… Ilıastyń Ystyqkólge qarap turyp, ishteı egile sóılegeni:

Týlaıdy júrek,

Tolqyndaı shalqyp.

Ańsaıdy júrek,

О́zińe tartyp.

Saǵyntqan ánim,

Áselim janym! deıtin qaıyrma sózi bop órildi. Men úıge «Ásel» ánimen kirdim…», deıdi.