Is-sharada Prezıdent Ákimshiligi basshysynyń orynbasary, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraǵasy Aıda Balaeva aldymen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń forým qatysýshylaryna arnaǵan quttyqtaý sózin oqyp berdi.
«Sizderdi Halyqaralyq otbasy kúnimen shyn júrekten quttyqtaımyn! Baqytty ári berik shańyraq – berekeli qoǵamnyń jáne memlekettiń myzǵymas tiregi. Otanshyldyq pen jaýapkershilik, parasattylyq pen izettilik, eńbekqorlyq pen jasampazdyq sııaqty asyl qasıetter eń jaqyn jandardyń úlgi-ónegesi men yqpalynyń arqasynda qalyptasady. Izgilik ıdealdary men qaǵıdalaryna negizdelgen tulǵa dúnıetanymy ata-ana tárbıesinen bastaý alady.
Halqymyz qashanda shyqqan tegińdi bilýge jáne otbasy qundylyqtaryn ulyqtaýǵa aıryqsha mán bergen. Búginde bul qasıetter ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrý isinde mańyzdy ról atqarady. Otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý jáne óskeleń urpaqtyń jan-jaqty damýyna jaǵdaı jasaý – memleket pen qoǵamnyń mindeti. Ana men balany qorǵaý – bizdiń saıasatymyzdyń basym baǵyttarynyń biri.
Otbasy qundylyqtaryn saqtaýǵa jáne dáripteýge ata-analar qaýymy da zor úles qosyp keledi. Sizder árbir perzenttiń taǵdyryna alańdap, Otanymyzdyń bolashaǵyn oılap, shynaıy janashyrlyq tanytyp júrsizder. Sizderge jáne barsha otandasymyzǵa amandyq, baq-bereke tileımin! Jasampazdyqqa toly ıgi isterińiz tabysty bolsyn!», delingen Prezıdenttiń quttyqtaý hatynda.
Budan keıin komıssııa tóraǵasy A.Balaeva qazirgi tańda óskeleń urpaq arasyndaǵy túıtkildi máselelerdiń ózektiligi kún sanap artyp kele jatqanyna keńinen toqtaldy.
«2022 jyly elimizde kámeletke tolmaǵandar arasynda sýısıdtiń 155 jáne óz-ózine qol jumsaýdyń 309 faktisi tirkeldi. 2023 jyldyń 4 aıynda kámeletke tolmaǵandar arasynda óz-ózine qol jumsaýdyń 47 faktisi jáne ózine qol jumsaýǵa oqtalýdyń 137 faktisi bolǵan. Ata-analardyń balalaryn dástúrli emes dinı sektalar men toptarǵa tartý faktileri de jıilep barady. Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń málimetinshe, qazirgi tańda elimizde ata-anasy destrýktıvti dinı kózqarasty ustanatyn 2 383 bala bar», dedi A.Balaeva.
Sondaı-aq ulttyq komıssııa tóraǵasy mektep oqýshylarynyń agressıvti minez-qulqy men áleýmettik jelilerde jáne shynaıy ómirde beleń alyp jatqan býllıngke erekshe nazar aýdardy.
«Jyl basynan beri áleýmettik jelilerde uryp-soǵý, jappaı tóbeles, joǵary synyp oqýshylary men jastar arasyndaǵy janjaldar túsirilgen beıne rolıkter qaptap ketti. О́skemendegi saýda ortalyqtarynyń birinde oqýshy qyzdy uryp-soqqan atyshýly oqıǵa boldy. Semeı qalasynyń eldi mekenderinde de oqýshy qyzdarǵa qatysty osyndaı oqıǵalar tirkeldi. Jalpy, jastar arasynda asqan qatygezdikke toly oqıǵalardyń kóbeıgenin atap ótken jón. Málimet boıynsha búginde polısııa esebinde 3 924 bala tursa, 6 278 bala mektep esebine alynǵan», dedi A.Balaeva.
Baıandamashynyń aıtýynsha, jastardyń qumar oıyndarǵa áýestiginiń artyp kele jatqany da ótkir máselege aınalǵan. Keıbir málimetterge qaraǵanda, 2022 jyly qumar oıynǵa táýeldilikten zardap shegetinder sany 350 myńǵa jetken. Atap aıtqanda, 15 pen 18 jas aralyǵyndaǵy qumar oıyndarǵa táýeldilikten zardap shegetin jastar sanynyń óskeni baıqalady. Budan bólek, A.Balaeva ınternetten tónetin qaýipterge de erekshe nazar aýdardy.
«IIM jyl basynan beri 5 myńnan astam sheteldik zańsyz, onyń ishinde pornografııalyq materıaldardy taratyp kelgen 500-den astam ınternet resýrsty anyqtady. 2022 jyly ýákiletti organnyń usynysymen ınternet resýrstardyń menshik ıeleri men ákimshilikterine 65 myńǵa jýyq quqyqqa qarsy materıaldy joıý jóninde shara qabyldanǵan. Onyń 53 myńnan astamy – terrorızm, dinı jáne etnıkalyq ekstremızm ıdeologııasyn taratqany, 2 myńǵa jýyǵy – esirtki jáne psıhotroptyq zattardy nasıhattaǵany, 4 myńnan astamy – pornografııa, qatygezdik pen sýısıdke ıtermeleý faktisi, jeti júzden astamy «Oıyn bıznesi týraly» zańdy buzǵany úshin, al myńǵa jýyǵy qarjy pıramıdalary boıynsha.
Budan basqa, 2022 jyldan beri ýákiletti organ osyndaı quqyq buzýshylyqtar anyqtalǵan 14 myń materıaldy buǵattady. Sondyqtan ınternet keńistikti zańnamalyq deńgeıde retteýdiń naqty tetikterin ázirleý qajet.
Eline laıyqty azamatty tárbıeleýde ata-ana basty ról atqarady. «Balamdy ne alańdatady?», «Men ony bilemin be?», «Ol maǵan sene me?». Kóptegen ata-ana osy jáne basqa da júzdegen qarapaıym suraqqa jaýap bere almaıdy. Áıtpese, balalar men jastardyń taǵdyry osynshama talqan bolar ma edi?», dedi ulttyq komıssııa tóraǵasy.
A.Balaeva memlekettik organdardyń róli men olardyń jastarmen jumysynyń sapasyna qatysty da pikir bildirdi. Onyń aıtýynsha, atalǵan máseleler memlekettik organdardyń jastar arasynda ıdeologııalyq jumystyń joqtyǵyn nemese nasharlyǵyn kórsetedi. Jergilikti organdardyń, atap aıtqanda, jastar saıasaty basqarmalarynyń jumysynyń tıimdiligine qatysty da suraqtar bar. Spıker olardyń qyzmeti kóbinese dóńgelek ústelder uıymdastyrýǵa jáne is júzinde kómekke muqtaj emes jastardyń belsendi bóligimen jumys isteýge baǵyttalǵanyn atap ótti.
«О́kinishke qaraı, jastar qaýymymen tyńǵylyqty jumysqa jetkilikti kóńil bólinbeıdi. Biz balalarymyzdyń ózderine qajetti aqparatty kósheden izdeıtinin, túrli azǵyrýlar men destrýktıvti áreketterdiń yqpalyna iligip, myńdaǵan jasóspirimniń nelikten ómirmen qoshtasqysy keletin sebepterin júıeli túrde zerdeleýimiz kerek», dedi A.Balaeva.
Forýmnyń moderatory Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev balalar eń birinshi ata-anasynan úlgi alatynyn jetkizdi. Vedomstvo basshysy mektep tehnologııalyq syn-qaterler jaǵdaıynda balalardyń múddeleri men quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan oqý úderisine ata-analardyń, qoǵamdyq uıymdardyń qatysýynyń joǵary áleýetin paıdalanýy kerek ekenine nazar aýdardy.
Forýmǵa qatysýshylar bala tárbıesinde otbasy men mektep arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtý, balalardyń qaýipsizdigi men ál-aýqatyn qamtamasyz etý úshin qoǵamdyq uıymdardyń, ata-analar qaýymynyń, memlekettik organdardyń kúsh-jigerin biriktirý qajettigi týraly oı-pikirlerin bildirdi.
Urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp kele jatqan dástúrler men rýhanı qundylyqtar negizinde otbasylyq kelisimge qol jetkizý, balalardy adamgershilikke tárbıeleý ata-ananyń qatysýynsyz múmkin emes. Forým barysynda qatysýshylar otbasy tárbıesine qatysty pikir almasyp, otbasy ınstıtýtynyń ózekti máselelerin sheshýdiń tıimdi joldaryn talqylady.
Seksııa jumysy «Mektep jáne ata-ana», «Ata-ana jáne qoǵam», «Ata-analar men bala densaýlyǵy», «Ata-analar men balalardyń qaýipsizdigi», «Ata-analar men balalardy áleýmettik qoldaý», «Ata-analar men balalardyń sıfrlyq mádenıeti» atty 6 baǵytta uıymdastyrylyp, forým jumysy sońynda arnaıy qarar qabyldandy.
