«Keńes dáýirinde KSRO-nyń túpkir-túkpirinde júrip sarbazdan polkovnıkke deıin áskerı qyzmette bolǵan biz keńes úkimeti ydyraı bastaǵanda-aq, Qazaqstanda qyzmet etemiz dep elge qaıtýdy uıǵardyq. Osylaısha, «Esiń barda elińdi tap» dep men de Otanyma oraldym», deıdi general-maıor Marat Naǵumanov.
Áńgimeniń álqıssasyn «bala kúnimde áskerı teńizshi ofıser bolýdy armandadym» dep bastaǵan aqsaqaldyń aıtýynsha, flotta bolǵan kórshisi Omar Habarov teńizshi formasymen aýylǵa kelgende atasynyń tymaǵy men shapanynan basqa eshteńe kórmegen balaǵa dúnıede odan keremet mamandyq joqtaı kórinedi. О́se kele teńizshi ofıser bolýdy armandaǵanmen, oqýǵa túsýge barǵanda densaýlyǵy boıynsha ótpeıtin bolyp, jaıaý ásker sapyna alynady. Bir jyl toǵyz aı Otan aldyndaǵy boryshyn ótegen soń ǵana «ofıser bolsam» degen armanyn júzege asyrmaqqa ýchılıshege túsedi. Sóıtip, ardagerdiń alǵashqy ofıserlik jolynyń ashylǵany týraly áńgimesin ol: «Oqýǵa túsýime áskerde júrip alǵan «Jaýyngerlik erligi úshin» medalim, onyń gazet betine shyǵýy jáne soǵysqa qatysqan kókem men naǵashy atamnyń jasaǵan erlikteri sebepshi boldy» dep órbitti.
Áskerdegi qyzmet babymen ol 1991 jyldyń 29-30 naýryzynda Máskeýde ótken konferensııaǵa Baltyq áskerı okrýgi komıssııasy baqylaý marshynyń tóraǵasy retinde delegat bolyp barady. Áskerı adamdardan basqa bul konferensııaǵa odaqtas respýblıkalardyń da ókilderi qatysty. Olardyń ishinde Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń hatshysy Sábıt Baıjanov ta bar edi. Úzilis kezinde eki qazaq bir-birin taýyp, tildesedi. Sábıt Baıjanov: «Qaıda júrsizder, elge qaıtyńyzdar», deıdi. Marat Naǵumanov oǵan «polkovnık» ataǵyn alyp oralamyn» dep ýáde beredi. Osy kezdesýden keıin ol elge oralý jaıly ishteı sheshim qabyldaıdy.
1991 jyldyń jeltoqsanynda Almatyǵa kelip alǵashqy qorǵanys mınıstri Saǵadat Nurmaǵambetovke kiredi. Osylaısha 1992 jyldyń 24 aqpan kúni TMD Birikken Qarýly kúshteri bas qolbasshysynyń №18 buıryǵymen keńes odaǵynyń marshaly I.S. Konev atyndaǵy Almaty joǵary komandalyq ýchılıshesi bastyǵynyń kómekshisi bolyp taǵaıyndalyp, sáýir aıynda elge keledi. Al 7 mamyr kúni Qarýly kúshter qurylady.
«Sol kezde Saǵadat Nurmaǵambetov maǵan: «Dál qazir bizdiń armııa úshin ofıserler daıyndaý – basty mindet. General ataǵyn áli de alasyń, al ofıserler búgin aýadaı qajet» degen-di. Osy biraýyz sóz qanat bitirip, óz elime qyzmet etsem degen kúsh-jiger berdi», dep eske alady general.
Uly kósh osylaısha ofıserler arasynda ǵana emes, sarbazdar men kýrsanttar qatarynda da jalǵasty. 1992 jyly 204 bitirýshi túlektiń kóbi elderine ketip, 22 adam ǵana qaldy, olardyń 11-i – qazaq. Negizi on eki qazaq bolatyn. «О́zge elge ketkenmen ol da ýaqyt óte kele elge oraldy», deıdi general. Sol zamanda búginde Harkov gvardııalyq joǵary tank komandalyq ýchılıshesinen kýrsant Nurlan Qashaǵanov (qazir general) keldi. Kıevtegi jalpy áskerı komandalyq ýchılıshesinen aǵaly-inili Dinmuhamed pen Aslan Júsipovter de oraldy. Qazirgi ýaqytta biri – polkovnık, biri – general-maıor. Mundaı mysaldar jetip artylady. Túrli áskerı oqý oryndarynan jas mamandar aǵylyp elge kelip jatty.
Qarýly kúshter qurylǵan tusta týǵan jerge oralǵan Marat Seráliuly Almatydaǵy joǵary áskerı ýchılıshe dırektorynyń tárbıe jáne ıdeologııa jónindegi orynbasary bolyp taǵaıyndalyp, kóptegen ofıser kadrdy oqytýǵa atsalysady. Odan keıin Qarýly kúshter akademııasynda, Qurlyq áskerlerinde tárbıe jónindegi orynbasar, Qorǵanys mınıstrliginiń Tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar departamentiniń bastyǵy qyzmetterin atqarady.
Ol ýaqytta qorǵanys salasynda kadr jetispeýshiligi qatty baıqalatyn. Osyndaı qajettilikten soń áskerı ýchılıshede Qarýly kúshterge 11 mamandyq boıynsha, onyń ishinde motoatqyshtar, tankıster, artıllerıster, RAQJ qyzmeti, ınjenerler, baılanysshylar, avtomobılıster, úsh baǵytta tyldyq qamtamasyz etýshiler jáne tárbıeshi ofıserler daıyndaý jóninde kópsalaly áskerı oqý ornyn qaıta qurý týraly sheshim qabyldanady. Bul 11 ýchılıshe qurýmen birdeı boldy. Odan ózge ýchılıshe bazasynda barynsha áskerı qyzmetshilerdi oqytatyn eksternat uıymdastyrylady. Jan-jaqtan oqýǵa túsýge talapkerler kele bastaǵan. Qorǵanys mınıstrliginiń Kadet korpýsyna túsýge nıet bildirgenderdi oqýǵa qabyldaý da Almatydaǵy áskerı ýchılıshede ótken.
Ofıser kadrlardyń ishinde býyn, polk, dıvızııa, korpýs mamandarynyń jetispeýi tıisti komandırlerdi daıyndaýǵa degen qajettilikti týyndatty. Elimizde jalpy áskerı jáne shekara áskerleri atty eki ǵana ýchılıshe boldy. Olardyń árqaısy óz bazasynda áskerı akademııa qurýdy oılastyrdy. О́ıtkeni bul áskerı ýchılıshe kóptegen áskerı mamandyqtarǵa ofıserler daıarlaıtyn myqty oqytýshy-professorlyq quramy bar, jaqsy oqý-materıaldyq bazasy bar bilim ordasy bolatyn.
General-maıor Marat Naǵumanov Prezıdent – Qarýly Kúshter Joǵarǵy Bas qolbasshysynyń atyna joǵary áskerı mamandyqtarda bilim beretin ofıser kadrlardy daıyndaý júıesin jetildirý maqsatynda tikeleı qujattar daıyndaýmen de aınalysady. Almatydaǵy áskerı ýchılısheniń 25 jyldyǵyna arnalǵan is-sharada áskerı tárbıe isiniń maıtalmany Qorǵanys mınıstri, armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtiń atynan ofıser kadrlardy daıyndaýǵa qosqan úlesi úshin gramotamen marapattalady. Bul madaq Marat Seráliuly úshin áli kúnge deıin úlken qurmet belgisi. Alǵashqy qorǵanys mınıstriniń tapsyrmasyn oryndaý asqan abyroı ekenin, áskerı bilim júıesinde alty jyldan astam eńbek etkenin, ýchılısheniń tárbıe salasyndaǵy, sosyn Qarýly kúshterdiń áskerı akademııasyndaǵy eńbegi esh ketpegenin aıtady.
Qarýly kúshterdiń qurylýy jaıly esteliginiń sońynda Áskerı keńes múshesi – Baltyq áskerı okrýgi saıası basqarmasynyń bastyǵy, general-polkovnık Ivan Semenovıch Mednıkovti erekshe atap ótken Marat Seráliuly onyń «Polk komandırlerin kózińniń qarashyǵyndaı saqta, isi men laýazymyn tolyq meńgerýi úshin olarǵa attaı úsh jyl ýaqyt kerek. Al jas leıtenanttardy jazalaýǵa múlde bolmaıdy. Erteń olardan jaqsy komandırler shyǵady. Qolastyndaǵylardy bolattaı daýsyńmen basyp tastama» degen sózi júreginde jattalyp qalǵanyn, ofıser kadrlardyń qanshalyqty baǵalaıtynyn bildirgenin, osy qaǵıda óziniń de ustanymy bolǵanyn dáıektep, qazirgi komandırlerge de kadrlardy kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, olardy áskerı istiń qajetine muqııat jumsaýdy aıtý paryzy ekenin jetkizdi.
Sóz arasynda bala kúninde Baýyrjan Momyshuly, Málik Ǵabdýllındeı qazaq batyrlarynyń erligin estip óskeni, jat jurtta qyzmet etip júrgende de Marat Naǵumanovtyń shyqqan tegin umyttyrmaı, qaıta boıynda maqtanysh sezimin oıatqan. Kópti kórgen generaldyń medaldaryn kórip, «Marapattaryńyzdyń qaısysy janyńyzǵa jaqyn?» dep suradym. Ol kisi: «Basqalaryn qaıdam, ózime bárinen ystyǵy, alǵash sarbaz atanǵan kezde alǵan «Jaýyngerlik erligi úshin» medalim» dep keýdesine taǵylǵan medaldardyń eń tómengisin sıpalap, sonaý jastyq shaǵyna oısha baryp qaıtty.
Sarbazdan generalǵa deıingi dańǵyl joldy abyroımen júrip ótken, áli kúnge sapta jastarǵa áskerı ilim men tárbıe berýge eleýli úlesin qosyp kele jatqan Qarýly kúshterdiń ardagerine el ıgiligine jumsar qajymas qaırat tiledik.
Qarlyǵash AQYLBEK,
áskerı jýrnalıst
