Bıtýmge bókken aýyl

«Pavlodarskoe» aýylynyń jurt­shy­ly­ǵy osymen ekinshi márte dabyl qaǵyp otyr. Buǵan deıin quramynda zııandy zattar bar qaldyqtardy jergilikti qoqys polıgonyna zańsyz tógip jatqan kásipkerlerdiń isine na­ra­zylyq tanytsa, endi, mine, aýyl janynda munaı ónim­de­ri­niń tógilýi ashý-yzalaryn týdyrdy. Jol qurylysyna paıdalanatyn kádimgi jabysqaq bıtým jerdiń topyraq qabatyn qurtyp qana qoımaı, oǵan aıaq basqan, jybyrlaǵan tirshilik ıeleriniń barlyǵyn qybyr etkizbeı tastaıtyny belgili. Ystyqta saǵyzsha sozylyp, erip jatatyn munaı ónimine abaı­syzda oıyn balasy túsip ketse, kim jaýap beredi?

Turǵyn Igor Smırnovtyń aıtýynsha, aýyl mańaıynyń barlyǵy sanı­tar­lyq talaptarǵa sáıkes kel­meı­di. Mundaǵy kásip­oryn­dar amaly jetse kúl-qo­qys­ty kez kelgen jer­ge tógip júre berýge bar. «Qurylys qaldyqtary tógilip jatqany týraly biz, jergilikti turǵyndar, áleýmettik jeli­de jazyp kór­set­tik. Sóıtsek, bul qal­dyq­tardy kásiporyn aýyl ákimdiginiń ruq­satymen alyp kelgen eken. Kún ys­tyqta bıtým erip, kádimgideı aǵyp ja­tyr. Bıtýmge túsip ketken birneshe qań­ǵy­bas ıtti jabylyp júrip áreń alyp shyqtyq. Úı janýar­lary túsip, ólip qalǵanyn da baı­qadyq. Bul negizinen qorǵalýǵa jatatyn tabıǵı aýmaq, ózen jaıylmasy ornalasqan», deıdi ol qynjylyspen.

Turǵyndar jergilikti bılikke birne­she márte aryzdanǵandaryn aıtady. Alaıda ondaǵylar bas­tap­qyda: «Bul eshbir qo­qys emes, jaı ǵana qurylys materıaldary. Qurylysqa paıdalanatyn topy­raq­ty ýaqytsha ákep tókti», dep jaýap qaıtarǵan. Narazylyq kúshe­ıe tús­ken soń ǵana áreketke kó­ship, kásip­or­yn basshylarynan bıtýmdy jınap áke­týdi suraǵan.

«Pavlodarskoe» aýylynyń ákimi Syrym Rýshanovtyń zańsyz tógilgen bıtýmdy kúl-qoqys dep ataǵysy kelmeıtini qyzyq kórindi. «Munda «Pavlodar joldary» kásiporny qurylysqa paıdalanatyn materıaldaryn ákep júretin. Topyraq ara­las bıtým da qaldyq emes, jol salasyna paıdalanylatyn qurylys materıaly. Alaıda kásipker bul jerge mundaı topyraqty ákep tógýge ruqsat suramaǵany ras. Endi budan bylaı mun­da eshqandaı qaldyq jetkizilmeıtinine sóz beremin», deıdi aýyl basshysy. Jer­gi­lik­ti turǵyndardyń sózinshe, fırma álgi jerge qurylys qaldyq­ta­ryn 5 jyldan beri tógip kel­gen. Anyqtaǵanymyzdaı «Pavlodar jol­dary» JShS-ne aýyl janynda 1,8 gektar jer telimi tıe­sili. Onda asfalt zaýyty orna­las­qan. Za­ýyt­tan shyǵatyn ónim kásiporynǵa be­ki­­tilgen aýmaqqa syımaı, ony keıde atal­ǵan jerge ákep tógip otyrǵan. О́zderi «qu­ry­lys topy­ra­ǵy» dep ataıtyn ma­terıaldy kásip­kerlik sońǵy ret ótken qysta ákep orna­las­ty­rypty. Quramynda bıtým kóp bol­ǵandyqtan kóktemde ónim erip, eldi meken aınalasyna jaıyla bastaǵan.

Pavlodar oblysynyń ekologııa de­­­par­­tamenti halyqtyń alań­daý­shy­­ly­­­­ǵyna tolyq negiz bar deıdi. Meke­me qyz­met­kerleri álgi oryndy tek­se­rip, shamamen 70 sharshy metr jerdi munaı ónimi bylǵaǵanyn rastady. Jaǵdaıdy tolyq saraptaý jáne kináli tul­ǵa­lardy anyqtaý úshin departament ókilderi jergilikti polısııa qyz­metine júgingenderin aıtady.

Eldi meken turǵyndaryn alań­da­typ otyrǵan ekinshi másele – jaqyn jerdegi zańdy kúl-qoqys ornynyń jaǵdaıy. Bul jerge sońǵy ýaqytta quramynda synap bar, paıdalanylǵan shamdar jıi ákeline bastaǵan. Jurtshylyq dabyl qaǵyp, ekologterdi shaqyrǵan. Mamandar saraptama júrgize ke­lip, qaldyqtar adam men janýar­­lar aǵzasyna óte qaýipti, olardy tez arada joıý kerek degen qory­tyn­dy jasaıdy. Budan shoshyn­ǵan halyq bılik ókilderine aryzdanyp, «qoqysty tazalańdar, bol­masa oqshaýlańdar» degen ta­­lap qoıyp otyr. Álgi zııan­dy ónimder jaqyn jerdegi zaýyttardan ákelinip jatqan syndy. «Shyǵys» óndiristik koo­pe­ratıvi tókken zııandy qaldyqtardy ekologııa departamentiniń mamandary zerdelep, rasymen zııandy ekenin de dáleldep bergen. Jurtshylyqtyń aıtýynsha, qoqys polıgonynda ázirge zııan­­dy zattardy oqshaýlaý, tereń kómý sha­ralary júrgizilmegen. Sondyqtan kóp­­shilik óńirlik quzyrly organdar bul máse­lege mańyzben qarap, belgilengen ju­­mystardyń ýaqtyly atqarylýyn na­zar­ǵa alýdy surap otyr.

Pavlodar oblysy