Kúızelis kesirinen qanshama qylmys jasalyp, qanshama aýrý paıda bolyp jatyr. Tipti, ekonomıka sarapshylary «kúızelis – ekonomıkanyń jaýy» degen baǵa berdi.
Qoǵam ishinde «dıkúızelis» etek jaıdy. Muny ǵalymdar «sozylmaly sharshaý sındromy» dep ataıdy. Bul sındrommen kóbine jumysbasty, óz-ózine kóńili tolmaıtyn, aqsha jetispeıtin, otbasynda máseleleri bar adamdar aýyrady. О́zine unamaıtyn jumys isteıtin adamdar da bul sındromnan aınalyp óte almaıdy eken. Kúızelistiń bul túri «tereń, ári, sozylmaly» kúızeliske alyp barady. 2016 jyly osy sebepten álem boıynsha 745 myń adam qaıtys bolǵan.
Kartızoldyń shekten tys kóbeıýi aǵzanyń álsiretip, kóptegen aýrýlarǵa ákeletinin bilesiz.
Kúızelisten qalaı qutylýǵa bolady jáne kúızelis adamdy qalaı kúıretedi degen suraqqa jaýap izdep kórdik. Bul jaıynda «Zumcare» psıhologııalyq kómek platformasynyń negizin qalaýshy Jaqsybek Nurtiles bylaı deıdi: «Sharshaý men júıke-júıeniń buzylýy osy zamandaǵy adam ómiriniń ajyramas bóligine aınaldy. Sebebi olar múmkindiginshe qysqa merzimde jumys isteýge, jetistikke jetýge tyrysady. Alaıda, olardyń sozylmaly kúızeliske túsýi ál-aýqat pen kóńil-kúıdi aıtarlyqtaı buzyp qana qoımaı, ólimge ákelýi múmkin. Kortızol gormony keıbir ótkir, stresstik jaǵdaılar úshin-qysqa merzimdi stress úshin oılap tabylǵan. Biraq, uzaq ýaqytqa sozylsa, onda bul gormon, árıne, denege teris áser etedi».
Rasynda da, qalypty jaǵdaıda kortızol energııa balansyn jumyldyrý úshin qandaǵy qantty arttyrady. Sebebi, glıýkoza jasýshalardaǵy energııa sıntezine túsý kerek. Sondaı-aq kortızol qysymdy joǵarylatyp, adrenalın, noradrenalın, stress gormondary, búırek ústi beziniń gormondaryn qosady. Al, osynyń barlyǵy eki-úsh eselenip ketse, ne bolatynyn oılana berińiz.
Osy rette Jaqsybek Nurtiles «kúızelisten qalaı arylamyz?» degen suraqqa jaýap berdi.
«Eń áýeli, adam máseleniń bar ekenin túsinip, qabyldaý kerek. Keıbir adamdar «esh nársege úlgermeı júrmin, jalqaýmyn» dep ózderin jep jatady. Al shyn máninde emosııalyq kúıin túsinbeı júrýi múmkin. Naqty keńeske keletin bolsaq, birinshiden, adam óz-ózimen shynaıy sóılessin. Sosyn psıhologııalyq mamanǵa jolyǵyp, máseleniń basyn ashyp alsyn. Osy jerde bir laıfkah usynǵym keledi. Qazir «kognıtıvti minez-qulyq» terapııasy degen bar. Bul jerde adam óziniń ishindegisin jazý arqyly, máseleniń túrin anyqtap alady. Sodan keıin baryp, mamanǵa jolyqqany durys», degen pikir bildirdi.
Mamanǵa baryp, jan dertin emdegen durys-aq. Biraq oǵan qanshama adamnyń ýaqyty men qarajaty jetpeıdi. Qazir psıhologııalyq kómektiń baǵasy ýdaı. Bul másele jaıly sarapshy kóp oılanǵanyn jetkizdi. Ol adamdarǵa kómektesý maqsatynda arnaıy qosymsha jasap shyǵarǵan. Bul qosymsha arqyly adamdar memlekettik tegin psıhologııalyq kómekke júgine alady.
«Bundaı jaǵdaı meniń de basymnan ótken. Stýdent shaǵymda kúızeliske ushyrap, kúıregen kezim boldy. Máselelerimdi aıta alatyn adam bolmaǵasyn qaıda bararymdy bilmedim. Adamǵa qoldaý óte qajet. Sodan keıin Ulybrıtanııadan oqýdan kelip, «Zumcare» platformasyn jasap shyǵardym. Bul jerde psıhologpen onlaın jumys isteý múmkindigi bar. Al terapııanyń qandaı formatta ótetinin adam ózi tańdaıdy. 4 jyl boıy 43 psıhoterapevt 3 qurlyq pen 20 memlekettegi adamdarǵa qyzmet kórsetip keledi. Qanshama adamnyń ómirin saqtap qóldy desek te bolady. Eger, siz túnek ishinde júrseńiz, biz sizge jaryq beremiz. Kelińiz!», dedi joba avtory.
