Infografıkany jasaǵan Almas MANAP, «EQ»
О́kinishke qaraı, eńbek salasyndaǵy harassment pen zorlyq álemde keń etek jaıǵan. Halyqaralyq eńbek uıymy men «Gallup» ınstıtýtynyń birigip ótkizgen sońǵy zertteýlerine sáıkes, álemdegi árbir 5-qyzmetker nemese 743 mln adam ómirinde bir ret bolsyn jumys ornyndaǵy harassmentten zardap shekken. 2019 jyly Halyqaralyq eńbek uıymy qabyldaǵan Eńbek salasyndaǵy harassment pen zorlyqty joıý jónindegi №190 Konvensııasy osy saladaǵy olqylyqtardyń ornyn toltyrý maqsatyn kózdeıdi. 1993 jyldan beri atalǵan uıymnyń múshesi retinde Qazaqstan bul Konvensııany 2025 jylǵa deıin ratıfıkasııalaýdy kózdep otyr.
Bıyl BUU-nyń genderlik teńdik, áıel quqyǵy men múmkindikterin keńeıtý jónindegi «BUU-áıelder» qurylymynyń «Qazaqstannyń eńbek salasyndaǵy harassment pen zorlyqtyń deńgeıin, negizgi sebepterin zertteý» taqyrybyndaǵy keshendi jobasynyń nátıjeleri jarııalandy. Zertteýge Qazaqstannyń barlyq aımaǵynan 1 300-den astam jumys isteıtin áıel jáne 200-den astam uıym men kásiporyn basshylary qatysty. Zertteýge qatysqan jumys isteıtin áıelderdiń 80 paıyzy eńbek salasyndaǵy harassmentten qorǵaý úshin elimizde zańnamalyq ózgeris qajet dep sanaıdy. Sebebi jumys ornyndaǵy zorlyq-zombylyq nemese harassment týraly shaǵymdardyń jartysynan kóbi jazasyz jáne jaýapsyz qalady.
Respondentterdiń jartysyna jýyǵy (51%) Qazaqstanda jumys ornynda harassment pen zorlyqtyń bar ekenin rastady. Demek 300 myńǵa jýyq áıel ómirinde bir ret te bolsa jumys ornynda harassment pen zorlyqtan zardap shekken dep tujyrym jasaýǵa bolady. Harassmentke ushyraǵan áıelderdiń 57,6%-y bul faktiler birneshe ret bolǵanyn atap ótti. Iаǵnı 26 myńǵa jýyq áıel turaqty túrde jumystaǵy áriptesteri tarapynan ádepsiz jáne orynsyz is-áreketke shydap júr. Harassment eń jıi oryn alatyn jerler: jumys orny (41%), korporatıvtik is-shara (38%), qyzmettik issapar (12%), jataqhana, vahtalyq qonys (9%).
Harassmentke ushyraǵan áıelderdiń pikirinshe, mundaı is-árekettiń basty sebebi – jazasyzdyq (44,1%). Zardap shegýshilerdiń shaǵym jazbaýynyń jáne kómekke júginbeýiniń basty sebebi – ádildikke qol jetkize almaýy jáne ony uıat sanaý.
Jumys isteıtin áıel respondentterdiń 59,6 paıyzy eńbek salasynda harassment pen zorlyqtyń aldyn alýǵa arnalǵan aqparattyq shara, trenıng múldem ótkizilmeıtinin aıtsa, 27 paıyzy bul suraqqa jaýap berýge qınaldy. Sondaı-aq zertteý barysynda áıelderdiń jartysyna jýyǵy (53,3%) «harassment» sózin múldem bilmeıtindigi jáne estimegendigi anyqtaldy.
Dúnıejúzilik banktiń baǵalaýy boıynsha, álemde eńbekke qabiletti jastaǵy 500 mıllıonǵa jýyq áıel ulttyq zańnamasynda jumys ornyndaǵy harassmentke qarsy jaza kózdemeıtin memleketterde turady. О́kinishke qaraı, Qazaqstan osyndaı elderdiń qataryna kiredi, bizdiń ulttyq zańnamamyzda harassmentten, onyń ishinde eńbek salasyndaǵy zorlyqtan qorǵaýǵa baǵyttalǵan normalar ázirge joq. Sondyqtan eńbek salasynda tıisti zańnamalyq ózgeristerdi engizý, harassmenttiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan aqparattyq is-sharalardy turaqty túrde ótkizip turý asa mańyzdy.
Osy oraıda álemdik tájirıbeni, halyqaralyq uıymdardyń jáne Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty júrgizgen zertteýlerdi eskere otyryp, 2023 jyly 25 sáýirde Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi qyzmetkerleriniń qaýipsiz ortada eńbek etýin qamtamasyz etý maqsatynda memlekettik organdardyń arasynda birinshi bolyp Harassmentten qorǵaý saıasatyn bekitti.
«Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty» KeAQ ta bıyl 28 sáýirde mınıstrliktiń «Harassmentten qorǵaý boıynsha» buıryǵy negizinde harassmentke tózbeý saıasatyn qabyldady. Oǵan sáıkes QQDI óziniń qyzmetkerlerinen kásibı etıka men minez-qulyqtyń joǵarǵy standarttaryn talap etedi. Bul degenimiz ınstıtýt kez kelgen harassment kórinisine kóz jumbaıdy jáne oǵan qatysty sharalar qabyldaıtyndyǵyn bildiredi. Bolashaqta ózge de memlekettik qurylymdar osy tektes saıasatty nemese baǵdarlamany qabyldaıdy degen úmit bar.
Aınur TUQYMOVA,
«Qazaqstan qoǵamdyq damý
ınstıtýty» KeAQ sarapshysy
