Jol – ekonomıkanyń kúretamyry

Batys Qazaqstan oblysyn­da jalpy uzyndyǵy 6 176 shaqy­rym jol bar. Osy joldyń 1 414 sha­qyrymy respýblıkalyq mańyzy bar dep sanalady.

Oblystyq jolaýshylar kó­ligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń basshysy Aıdar Meneevtiń aıtýynsha, 2023 jyldyń basynda oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avto­­­joldardyń 46 paıyzy qa­lyp­qa saı, qanaǵattanarlyq dá­rejede bolǵan. «2022 jyly tap bolǵan túrli qıyndyqqa qara­mastan, jóndeý jumystaryn júr­gizip, osyndaı nátıjege qol jet­kizdik. О́tken jyly qurylys-montaj jumysy júrgizilgen 55 nysannyń 22-si paıdalanýǵa berildi, al 26 nysan joba boıyn­sha 2023 jylǵa aýysty», deıdi Aıdar Qazbekuly.

Bul – shynynda da oblys úshin ájeptáýir jetistik. О́ıtkeni osydan az ǵana jyl buryn óńirde joldardyń 29 paıyzy ǵana asfaltty bolǵany esimizde. Shaǵyn aýyl turmaq, birneshe aýdan ortalyǵy turǵyndary oblys ortalyǵy Oral qalasyna kúz ben qysta jete almaı, jol azabyn tartatyn.

2022 jyly óńirde jol salasy boıynsha barlyǵy 21 mlrd teńge ıgerilip, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar 246 km jol jóndelgen eken. Alaıda 3,2 mlrd teńge qarjy bıýdjetke keri qaıtarylǵan. Nege?

О́ıtkeni jol qurylysy úshin asa qajetti materıaldyń bári Batys Qazaqstan oblysyna ózge óńirlerden ákelinedi. Sonyń ishinde qıyrshyq tas, ınertti materıaldar, bıtým kórshiles oblystardan tasymaldanady. Olar, árıne, temirjol arqyly keledi. Byltyr jol salýshy kompanııalar qurylysqa qajetti materıaldardyń der kezinde jetkizilmeýinen zardap shekti. Qurylys jumysy birneshe aı toqtap, kesteden keshikti. Ásirese vagon tapshylyǵy máselesi kúrmeýi qıyn túıin boldy. 2022 jyly bıtým jetkiliksizdiginen nysandardyń jartysyna jýyǵy tamyz aıynan jumyssyz turyp qaldy. Máselen, qyrkúıek-qazan aılarynda óńirge qajetti 25 myń tonna bıtýmnyń 2,3 myń tonnasy nemese 10 paıyzy ǵana qamtamasyz etildi. Jolshylar bıyl da júrýimizden turýymyz kóp bola ma dep alańdap otyr.

Qazirgi josparǵa qarasaq, bıyl Batys Qazaqstan oblysynda 570 shaqyrymnan astam joldy jóndeýden ótkizý josparlanǵan. Kórip otyrǵanymyzdaı, bul byl­tyrǵydan áldeqaıda kóp. Ob­lysqa «Qýatty óńirler – el damýynyń draıveri» ulttyq jo­basy, sondaı-aq «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy sheńberinde 71,4 mlrd teńge bólingen. Onyń ishinde jalpy kólemi 26,6 mlrd teńge oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtojoldar boıynsha bólinip otyr eken. Osyndaı 55 joba arqyly 332 shaqyrym jol jóndeýden ótkizilmek.

Bul jobalardy jaqynyraq tanystyra keteıik. Bıyl oblys­tyq mańyzy bar «Barbastaý – Aq­­jaıyq – Inder» jolynyń 43-93 shaqyrymdar aralyǵy, «Bórli – Aqsaı – Jympıty» jolynyń 68-139 shaqyrymdary, «Chapaı – Jańaqala – Saıqyn» jolynyń 130-191 shaqyrymy jańartylady eken. Bul úshin respýblıkalyq bıýdjetten 4 871 mln teńge qarastyrylǵan. Aıta keteıik, bul eshqashan asfalt kórmegen, burynǵy greıder joldar bolatyn.

Sondaı-aq «Terekti – Aqsaı» jolynyń 58-73 km jáne «Tas­qala – Aqqýraı – Bolashaq» avtojo­ly­nyń 111-149 km aralyǵynda da ortasha jóndeý aıaqtalmaq. Buǵan qosa Oral qalasy áýejaıynyń kirme joly men Báıterek aýda­nyndaǵy Derkól ózeni ar­qy­ly ótetin apatty jaǵdaıdaǵy kópirdi ortasha jóndeý jospar­lanyp, qosymsha qarajat qaras­tyrylǵan.

О́ńirdiń aýdandyq mańyzy bar jáne eldi mekenderdiń kir­me joldarynyń 270 shaqyry­my bıyl jóndeýden ótedi. Atap aıtsaq, Aqjaıyq aýdany aýma­ǵynda jalpy quny 614 mln teńgelik 3 joba iske asyp, 6,4 sha­qyrym jol salý jospar­lanǵan.

Báıterek aýdanynda 10 jo­ba boıynsha jalpy quny 7 712 mln teńge bólingen, munda bar­lyǵy 113 shaqyrym avtojol paıdalanýǵa berilmek. «Bul jol­dar­dyń úsheýi jańa joba, jeteýi 2022 jyldan aýysady» deıdi A.Meneev.

Bórli aýdany boıynsha jalpy quny 1 115 mln teńge bolatyn 14 shaqyrymdyq jol sa­lyn­baq. Jańaqala aýdanynda da joba boıynsha jalpy quny 1 984,8 mln teńgelik 4 joba qol­ǵa alynǵan. Nátıjesinde, 30 sha­qyrym jol jańartylmaq.

Jánibek aýdanynda joba boıyn­sha jalpy quny 7 714 962 mln teńge jáne uzyndyǵy 58 sha­qyrym bolatyn 4 joba iske asyrylýda. Munyń úsheýi 2022 jyldan aýysqan. 2022 jy­ly qarjynyń 1 574 mln teńge­si ıgerilip, 10 shaqyrym jol jóndelgen. 2023 jyly jumysty aıaqtaý úshin 2 842,6 mln teńge bólindi.

Qaztalov aýdanynda joba boıynsha 582 mln teń­ge bólinip, 10 shaqyrymdy qu­raı­tyn 1 jańa joba iske asy­ry­lyp jatyr. Búginde 23 mln teńge ıgerildi. 2023 jyly jumysty aıaqtaý úshin 502 mln teńge bólindi.

Qaratóbe aýdanynda bıyl jalpy quny 245 mln teńgeniń jumysy atqarylyp, 2 shaqyrym jol salynbaq. Al Syrym aýdanynda 2 jańa joba iske asyrylýda. Munda jalpy quny 2 182 mln teńge bólinip, 29 shaqyrym jol jóndeledi dep josparlanyp otyr. Tasqala aýdanynda da 2 557 mln teńge qarjyǵa jalpy uzyndyǵy 46 shaqyrym bolatyn 4 joba qolǵa alynǵan. Terekti aýdanynda da osyndaı: 2 298 mln teńgelik 4 joba boıynsha 19 shaqyrym jol jańartylmaq. Shyńǵyrlaý aýdanynda da bıyl 81,4 shaqyrym jol jóndeledi. Ol úshin 7 joba jasalyp, jalpy quny 4 377 mln teńgeniń jumysyn atqarý kózdelgen.

Árıne, joǵaryda aıtylǵan barlyq jobany ýaqtyly iske asyrý úshin qajetti jol-qurylys materıaly – bıtým men qıyrshyq tas úzdiksiz jetkizilip turýǵa tıis. Mine, jol qurylysymen aınalysatyn kompanııalar men osy saladaǵy memlekettik mekeme basshylarynyń bas aýyrtatyn máselesi – osy.

Mysaly, qıyrshyq tas Aq­tóbe oblysynan temirjol arqy­ly jetkiziledi.

2023 jyly qıyrshyq tas materıalyna degen qajettilik 1 931 myń tonnadan astam eken. Mundaı mólsherdegi materıaldy tasymaldaýǵa 28 myń vagon qajet.

– О́ńirimizde jyl saıyn tap bolatyn jol qurylys mate­rıal­darynyń máselesi birtindep sheshilip keledi. Keıingi jyldary avtojol nysandarynda bolǵan ınertti materıaldardyń tapshylyǵy bıyl da qaıtalan­baýy úshin mańyzdy is-sharalar jasalyp jatyr. «Qazaqstan temir joly», «Qazaqstan temir joly – Júk Tasymaldary» jáne «QazTemirTrans» kompanııalarymen júrgizilgen kelissózder arqasynda qurylys maýsymy bastalǵanǵa deıin oblystyq jáne aýdandyq mańyzdy nysandarǵa qajetti qıyrshyq tasty barynsha jetkizip aldyq. Qazirgi tańda bıylǵa kerekti kólemniń 38%-y, ıaǵnı 5 665 vagon – 390 myń tonna qıyrshyq tas jetkizildi. Osy baǵyttaǵy jumys jalǵasýda, – deıdi A.Meneev.

«Aýzy kúıgen úrip ishedi» degendeı, byltyr bıtým tapshy­lyǵyn kórgen jolshylar onyń da qoryn jasap alýǵa tyrysýda. 2023 jyl boıy jergilikti avtojoldar qurylysy úshin 30 myń tonna bıtým qajet bolsa, qazir sonyń 8 myń tonnaǵa jýyǵy jetkizilgen. «Bul jumysty da jalǵastyryp jatyrmyz», deıdi Aıdar Qazbekuly.

– Jol – ekonomıkanyń kúre­tamyry ekeni – ózgermeı­tin qaǵıda. Memleket basshysynyń elimizdiń áleýmettik-ekono­mıkalyq damý máseleleri jó­nindegi keńeıtilgen keńeste sóılegen sózinde de: «Áleýmettik, ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý jáne joldardy jóndeý arqyly aýyldyń turmys sapasyn jaqsartý – ákimderdiń basty mindeti. Elge qaptaǵan statıstıka emes, naqty nátıje, sapaly baılanys kerek», dep atap kórsetken bolatyn. Sondyqtan jol qury­lysyna kidiris keltirmeı, jobalardy sapaly oryndaý úshin qatań qadaǵalaý kerek, – dedi óńir basshysy Narıman Tóreǵalıev.

Jıyn barysynda oblys ákimi keıbir jobalar boıynsha jumysy bastalmaı turǵan aýdan ákimderine eskertý aıtyp, má­seleniń túıinin tezirek sheshýge tapsyrma berdi.

Keńes qorytyndysynda ob­­­lys­tyq jolaýshylar kóligi já­ne avtomobıl joldary bas­qar­ma­syna aýdan ákim­dikte­rimen bir­lesip aýdandardaǵy jol nysan­darynda jumystyń dereý bastalýyn, ýaqtyly jáne sapaly iske asyrylýyn baqylaý júk­teldi. Basqarma sonymen birge jol qurylysyna qajetti ma­te­rıaldardyń ýaqtyly kelýin baqylaýdy jalǵastyrýy qajet.

Al «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» mekemesiniń Batys Qazaqstan oblystyq fılıaly jol sapasyn tekserip, nátıjesin tapsyrys berýshilerge ýaqtyly berip otyrýǵa tıis.

Batys Qazaqstan oblysy