Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Mektepten bosaǵan balany úsh aı boıy gadjetter men smartfondardan «ajyratý» qazirgi kúnniń ózekti máselesine aınalǵandyqtan, kópshilik ata-ana jazǵy demalys kúnderinde ul-qyzynyń qala syrtyndaǵy lagerde demalǵanyn qalaıdy. Olardyń deni balasyna saýyqtyrý lageriniń joldamasyn ózderi satyp alsa, iri óndiristik mekemeler eńbekkerlerine mundaı joldamany kásipodaq uıymy arqyly usynady. Jaz bastalysymen balalar úshin de joldama baǵasy sharyqtaıdy. О́ıtkeni qala syrtyndaǵy saýyqtyrý oryndary jazda ǵana tabys taýyp, jyl boıy bos turatyndyqtan, demalys kezeńin tıimdi paıdalanyp qalýǵa tyrysady. Sol sebepti jaz maýsymy aıaqtala salysymen lager korpýstaryn eresekter demalatyn orynǵa aınaldyrýdy qup kóredi.
Qala syrtyna birneshe kúnge demalýǵa ketken balalardyń qaýipsizdigine lager basshylyǵy men tálimgerler jaýap beredi. Dese de, tárbıesi ala-qula otbasylardyń balalaryn on kúnge bir jerde basyn qosý olardan úlken jaýapkershilik pen qyraǵylyqty talap etedi. Búginginiń balasy burynǵynyń balasy emes ekenin jaqsy túsingendikten, ata-ana eń birinshi kezekte saýyqtyrý lagerindegi ishki qaýipsizdikke qatty alańdaıdy.
Oblystyq bilim basqarmasy osy jazda barlyq aýyl-qala oqýshysynyń 98 paıyzyn jazǵy demalyspen qamtýdy josparlap otyr. О́ńirde 1-10 synyp aralyǵynda 158 312 mektep oqýshysy bar. Olardyń bári birdeı qala syrtyndaǵy lagerge bara almaıtyny anyq. Biraq bala jazda bos júrmeýi kerek. Sol úshin óńirdegi 360 mektep janynan jazǵy lagerler uıymdastyrylyp jatyr. Olardyń kópshiligi jarty kúnge eseptelgen, keıbirinde az qamtylǵan otbasylardyń balalary erteden keshke deıin túrli is-sharalarǵa qatysyp, túski asty da osy jerde ishetin bolady. Sonymen birge óńirdegi 49 qosymsha bilim berý uıymynda zııatkerlik jáne shyǵarmashylyq baǵyttaǵy úıirmeler jaz boıy jumys isteıdi.
1 maýsym – Balalardy qorǵaý kúni ortalyq saıabaqta ata-analarǵa qala syrtyndaǵy shatyrly saýyqtyrý lagerleriniń joldamalary usynylady. Jaqynda «Campit» jazǵy lagerinde «Jaz.Bala.Fest» semınary ótkizilip, onda «Baldáýren» respýblıkalyq oqý-saýyqtyrý ortalyǵynyń mamandary, oblystyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyqtyń psıhologteri, «Oqýshylar saraıy» men «Jas týrıst» stansasynyń tálimgerleri balalardyń jazǵy demalysyn qyzyqty etip ótkizý tájirıbelerin ortaǵa saldy. Oǵan óńirdegi lager basshylary men osy jerlerde jaz boıy jumys isteıtin ádiskerler men tálimgerler qatysty.
Qala syrtyndaǵy lagerler 200 myńǵa jýyq oqýshyny túgel qamtı almaıtyny anyq. Onyń ústine jatyn korpýstary, oıyn alańdary, ashanasy deni saý balalardy qabyldaýǵa ǵana arnalǵan. Múgedektigi bar balalardyń jazǵy demalysyn tıimdi uıymdastyra bilý de mańyzdy. Erekshe qajettiligi bar balalarǵa laıyqtalǵany qala syrtyndaǵy «Kúnshýaq» saýyqtyrý lageri ǵana. Bul jerde tabıǵat aıasynda serýendeý, atqa miný sııaqty emdik sharalardan ótip, on kún tynyqqan múmkindigi shekteýli balanyń eńsesi kóterilip, úıine kóńil kúıi jaqsaryp qaıtady. «Kúnshýaqta» bir maýysymda 54 bala qabyldanady. Byltyr múgedektigi bar 1 080 bala osy jerde ońaltýdan ótti. «Kúnshýaqta» densaýlyǵynda kináraty bar bes balanyń bireýi ǵana demalsa, basqalary jyldap kezegin kútedi. Aýdandarda mundaı balalarǵa arnalǵan birde-bir demalys orny joq.
О́ńirde densaýlyǵynda kináraty bar balalar sany jyl saıyn kóbeıip keledi. Eger 2015 jyly Aqtóbe oblysynda múmkindigi shekteýli 5 159 bala tirkelse, 2019 jyly olardyń sany 6 370-ke, 2022 jyly 6 700-ge jetken. Múgedektigi bar 2 094 bala mektepter men arnaıy túzetý uıymdarynda oqysa, júrip-tura almaıtyn, áleýmetke kirýi óte qıyn 1 026 bala úıde otyryp qaldy. О́z qatarlastarymen erkin aralasa almaı, tórt qabyrǵaǵa qamalǵan balany kúndiz-túni baǵyp otyrǵan ananyń da shydamy taýsylyp, júıkesi juqarady. Sol úshin de balasymen birge tabıǵatqa shyǵyp, sergip qaıtqysy keledi. Al Aqtóbedegi jalǵyz «Kúnshýaq» lageri úıden shyǵa almaı otyrǵan barlyq múgedek balany qabyldaı almaıdy. Sondyqtan da erekshe qajettiligi bar jetkinshektiń qoǵamǵa aralasýy úshin onyń demalysyn jaqsy uıymdastyra bilý óte mańyzdy. Týabitti múgedektigi bar balalardy ósirip otyrǵan ata-analar balasymen birge demalatyn kommýnaldyq lager ashylsa degen usynys aıtty.
Aqtóbe oblysynda mektep jasyndaǵy balalardyń jazǵy demalysy úshin baǵasy qoljetimdi saýyqtyrý lagerleriniń azdyǵy, sonyń ishinde aýdan balalaryn jetkilikti túrde qamtı almaı jatqandyǵy, tabıǵat aıasyndaǵy shatyrly lagerler jumysyn uıymdastyrý, múgedek balalardy ońaltý ortalyqtarynyń jetispeýshiligi – kún tártibindegi máseleniń biri.
Aqtóbe oblysy
