Otyrys barysynda Palata depýtattary «Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııaǵa fakýltatıvtik hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Bul qujat Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııaǵa qosymsha kelisim bolyp sanalady jáne atalǵan Konvensııany iske asyrý tetikterin belgileıdi.
Osy zań jóninde pikir bildirgen Senat tóraǵasy elimizde múgedektigi bar adamdardyń quqyqtaryn qamtamasyz etýge arnalǵan áleýmettik saıasat júıeli ári keshendi túrde júrgizilip kele jatqanyn aıtty. Sondaı-aq Palata spıkeri erekshe qajettiligi bar azamattarǵa qoldaý kórsetýdiń mańyzdylyǵyna jáne olardyń ómir súrý sapasyn arttyrý memlekettik saıasattyń negizgi basymdyqtarynyń biri ekenine nazar aýdardy.
«Erekshe qajettiligi bar azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaıtyn ınstıtýttardy jáne mehnızmderdi jetildirý – basty mindetterdiń biri. Búgin maquldanǵan zań – osy jolda jasalǵan mańyzdy qadam. Bul Hattama Birikken Ulttar Uıymynyń Múgedekterdiń quqyqtary jónindegi komıteti arqyly múgedektigi bar adamdardyń shaǵymdaryn qaraý úshin quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Aldaǵy ýaqytta zań múmkindigi shekteýli adamdardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa óz úlesin qosady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Osy qujat arqyly BUU janyndaǵy Múgedek adamdardyń quqyqtary jónindegi komıtettiń konvensııa boıynsha ózderiniń quqyqtary buzyldy dep málimdegen adamdardyń shaǵymdaryn qaraý quzyreti moıyndalady. Atalǵan Komıtet shaǵymdy qaraý qorytyndysy boıynsha nátıjelerdi, túsiniktemeler men usynymdardy tıisti qatysýshy memleketke jiberedi. Osylaısha, Qazaqstannyń Fakýltatıvtik hattamaǵa qosylýy múgedektigi bar azamattar ózderiniń ekonomıkalyq, áleýmettik jáne mádenı quqyqtaryn halyqaralyq deńgeıde qorǵaýyn qamtamasyz etedi.
Sonymen qatar otyrys kezinde Senat depýtattary Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeevtiń sýarmaly jerlerdi paıdalaný jáne sý únemdeý tehnologııalaryn engizý jónindegi baıandamasyn tyńdady.
«Oblys ákimdikteriniń aldyn ala derekterine sáıkes, bıyl 1,5 mln ga sýarmaly jerdi ıgerý josparlanǵan. Túpkilikti alań kólemi egis jumystary aıaqtalǵannan keıin naqtylanady. Sonyń 1 mln 126 myń ga nemese jerlerdiń 75 paıyzy jerústi ádisimen sýarylady, 95,2 myń ga kúrish alqaptaryn sý basý arqyly, 278,6 myń ga alańda nemese 13,3 paıyzynda zamanaýı tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý júıeleri paıdalanylady», dedi E.Qarashókeev.
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, sýdy az qajet etetin jáne monodaqyldardyń alańdaryn ártaraptandyrý boıynsha josparly jumys jalǵasyp jatyr. Máselen, bıyl joǵary rentabeldi daqyldarǵa kóshý esebinen maqta alańyn 14,8 myń gektarǵa azaıtý josparlanǵan.
«Sonymen qatar kúrish daqyldary boıynsha kúrt tómendeý áli baıqalǵan joq. Negizgi sebep – daqyldyń áleýmettik mańyzy, sondaı-aq Qyzylorda oblysy topyraqtarynyń tuzdanýy. Sý únemdeý tehnologııalaryn engizý boıynsha jumystarǵa toqtalǵym keledi. Birinshiden, ınvestısııalyq sýbsıdııalaý sheńberinde fermerlerdiń sý únemdeý tehnologııalaryn satyp alýǵa, sondaı-aq sý alý jáne berý jónindegi negizgi ınfraqurylymdy júrgizýge jumsaǵan shyǵyndarynyń 50 paıyzy óteledi. 2020-2022 jyldary 1232 joba iske asyrylyp, 29,4 mlrd teńge qarjy bólindi. Osy maqsatta oblystardyń ótinimderi boıynsha 2023 jyly 18,4 mlrd teńge kózdelgen.
Ekinshiden, óz qarajaty esebinen Qazaqstanda jobalardy iske asyrý múmkindigi bar ınvestorlardy tartý boıynsha jumystar júrip jatyr. Máselen, ızraıldik «Metzerplas» kompanııasy osy kúzde tamshylatyp sýarýǵa arnalǵan qubyrlar shyǵaratyn zaýytty iske qosýdy josparlap otyr. Sonymen qatar qytaılyq «Vodar» kompanııasymen ózara túsinistik týraly memorandýmǵa, sondaı-aq jańbyrlatqysh mashınalar óndirisi jónindegi jol kartasyna qol qoıyldy», dedi E.Qarashókeev.
Mınıstrdiń sózine súıensek, 2023 jyldyń sońyna deıin jańbyrlatqysh mashınalardy jınaý jáne qurastyrý sehyn qurý josparlanǵan. Budan basqa kompanııa Jetisý, Almaty jáne Pavlodar oblystarynda fermerler úshin demonstrasııalyq alań retinde jańbyrlatqysh mashınalardy ornatpaq. Sondaı-aq AFKO túrik kompanııasy bıyl jańbyrlatqysh mashınalar shyǵaratyn zaýyt ashady.
«Úshinshiden, sý berý jónindegi qyzmetterdiń qunyn sýbsıdııalaý júzege asyrylady, munda bir tekshe metr sýǵa bólinetin sýbsıdııalardyń mólsheri tarıfterdiń paıyzdyq qatynasyna qaraı 50 paıyzdan 85 paıyzǵa deıin saralanǵan túrde belgilenedi. 2020-2022 jyldary 6,8 mlrd teńge bólindi. Osy maqsattar úshin 2023 jyly 3,1 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Memleket basshysy Joldaýlarynda árqashan sý resýrstaryn esepke alýǵa erekshe kóńil bóledi. Osyǵan baılanysty jáne Sý kodeksiniń talaptaryna sáıkes sý berý jónindegi sýbsıdııalaý qaǵıdalaryna esepteý aspaptary men qondyrǵylarynyń kórsetkishteri boıynsha bólý núktesinde fermerlerge jetkizilgen sýdyń kólemin aıqyndaý bóliginde ózgeris engizildi.
Sondaı-aq Aýdıtorlyq palatanyń nusqamasyna sáıkes sýarý ádisterine baılanysty sý berý boıynsha sýbsıdııalardy saralaý jumysy júrgizilýde, ıaǵnı sýbsıdııalardy burynǵy deńgeıde sý únemdeý tehnologııalaryn qoldanatyn fermerler ǵana alady», dedi E.Qarashókeev.
Budan bólek, respýblıkanyń sýarmaly jerlerin melıorasııalyq monıtorıngpen qamtý maqsatynda ótken jyly gıdrogeologııalyq-melıorasııalyq qyzmettiń qurylymy ońtaılandyryldy.
«Keshendi jumystardy oryndaý nátıjeleri boıynsha jaı-kúıi jaqsy sanatqa shamamen 1,4 mln ga, orta sanatqa – 545,4 myń ga jáne tómen santqa – 366,2 myń ga jatqyzyldy. Sortańdanǵan jerlerdiń alańy shamamen 798,4 myń ga qurady, onyń ishinde qatty sortańdaný dárejesinde – 133,6 myń gektar. Mundaı jerlerdiń negizgi alańdary Qyzylorda, Túrkistan, Almaty, Jambyl oblystary men Jetisý oblystarynda ornalasqan.
Bul jerde qazirgi ýaqytta erozııaǵa baılanysty 29,3 mln ga is júzinde odan ári paıdalanýǵa jaramsyz ekenin atap ótkim keledi. Bul rette jyl saıyn 5 mln gektardan 7 mln gektarǵa deıingi alańda topyraqtyń sapalyq sıpattamasyn aıqyndaý maqsatynda aýyl sharýashylyǵy jerlerine topyraqtyq zertteý júrgiziledi», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.
Senat tóraǵasy sý problemasy kóp salaǵa, onyń ishinde sharýalarǵa aıtarlyqtaı saldaryn tıgizetinin tilge tıek etti.
«Ýaqyt ótken saıyn sýarmaly jerlerge qajetti sýdyń tapshylyǵy artyp kele jatqanyn kórip otyrmyz. Senatorlar óńirlerge baryp, jergilikti turǵyndarmen kezdesken kezde de osy problema jıi kóteriledi. Sondyqtan búgin aıtylǵan barlyq usynys osy otyrystyń qorytyndysy boıynsha ázirlenetin usynymdarǵa engizilip, Úkimetke joldanady. Senat bul saladaǵy basymdyqtardy iske asyrý úshin Úkimetpen birlesip jumys isteýge daıyn. Sýarmaly jerler – sharýalar men aýylsharýashylyq óndirýshileri úshin ózekti másele. Sol sebepti Senat óńirlerdiń múddesin qorǵaıtyn Palata retinde osy baǵytty árdaıym nazarda ustaıdy», degen Máýlen Áshimbaev barlyq áriptesterin atalǵan salada judyryqtaı jumylyp jumys isteýge shaqyrdy.
Odan bólek, Palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Álı Bektaev aýyl sharýashylyǵyndaǵy eski ádisterge jáne otandyq tuqym sharýashylyǵynyń tómen deńgeıine qatysty problemalardy sheshý joldaryn usyndy. Ǵalıasqar Sarybaev Jetisý oblysyndaǵy sý sharýashylyǵynyń jaı-kúıine jáne óńirdegi azyq-túlik tapshylyǵy qaýpine alańdaýshylyq bildirdi. Depýtat atalǵan másele strategııalyq nysandardy qarjylandyrýdy retteý arqyly sheshilýi múmkin ekenin jetkizdi.
Gennadıı Shıpovskıh áskerdegi jattyǵýlar kezinde qaýipsizdik erejeleri jetkilikti deńgeıde saqtala bermeıtinin synǵa aldy. Depýtat bul máseleni sheshý úshin birqatar shara usyndy. Qaırat Tastekeev kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy qylmystyń ósýine nazar aýdaryp, olardyń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý qajettigin atap ótti. Aınur Arǵynbekova ıadrolyq medısınany damytý salasynda salaaralyq úılesimniń joqtyǵyn aıtty. Bul onkologııany emdeýge arnalǵan radıofarmpreparattar óndirisine kedergisin tıgizip otyr. Osyǵan baılanysty senator tıisti normatıvtik quqyqtyq aktilerdi qaıta qaraýǵa shaqyrdy. Altynbek Nuhuly ejelgi qoljazbalardy saqtaý máselesin kóterdi. Sondaı-aq ol Qazaqstannyń túrli uıymdarynda saqtalǵan qoljazba muralarynyń tizilimin qurýdy, olardy qazaq jáne basqa tilderge aýdaryp, álemdik ǵylymı aınalymǵa engizýdi usyndy.
