390 myńnan asa azamattyń, 122 myńnan asa jasóspirimniń quqy buzylǵan

Keshe Bas prokýratýrada ústimizdegi jylǵy alǵashqy jartyjyldyqtaǵy jumys nátıjesin qorytyndylaǵan alqa otyrysy ótti. Oǵan Bas Prokýror Ashat Daýylbaev tóraǵalyq etti. Alqa jumysyna Prezıdenttiń kómekshisi – Qaýipsizdik Keńesiniń hatshysy Qaırat Qojamjarov qatysty. Alqada atalǵan ýaqyttaǵy at­qarylǵan jumystar talqylanyp bolǵan soń alda turǵan basym mindetterge sholý jasaldy. Bul oraıda Bas Prokýror Ashat Daýylbaev sóz sóılep, áýeli birinshi jar­tyjyldyqtaǵy atqarylǵan ju­mystarǵa keńinen toqtaldy. Ádet­tegideı bul joly da proký­ra­týranyń bar kúshi eldegi zań­dy­lyqty, tártipti saqtaýǵa, memleket pen onyń zańdy tulǵalarynyń múddesin, azamattardyń quqy men bostandyǵyn qorǵaýǵa baǵyttaldy. «Shilde aıynyń alǵashqy kúnderi Prezıdent Bas prokýratýra men múddeli organdardyń aralasýy arqasynda daıyndalǵan Qylmystyq jáne qylmystyq is-júrgizý kodeksterine qol qoıdy. Osylaısha aýqymdy da kúrdeli jumys tyndyryldy. Endi bizdiń aldymyzda barynsha tıimdi ári eshbir kemshiliksiz jańa jaǵdaıdaǵy jumysqa aýysýdy qamtamasyz etý mindetteri tur», dedi Ashat Daýylbaev. Buǵan daıyndyq sharalary ázir bas­talyp ta ketken kórinedi. Osy, ıaǵnı Memleket basshysy bekitken qylmystyq sot óndirisiniń jańa úlgisine aýysý barysy birtutas memlekettik jospar aıasynda jú­zege asyp jatqan jaıy bar eken. Endi sonyń tek sapaly orynda­lýyn qamtamasyz etý qajet, deıdi Bas Prokýror. Osy sharalardy at­qarýmen qatar, prokýratýra organdary halyqtyń áleýmettik álsiz toptarynyń, kásipkerlerdiń jáne memlekettiń de quqyn qorǵaýda. Buǵan qosa sybaılas jemqorlyq pen ekstremıstik baǵyttaǵy kóri­nis­terge qarsy turý úshin belsendi sharalar qamtylǵan. Derekterge kóz júgirtsek, prokýrorlar áleýmettik-ekonomıkalyq salada 269 myń zań buzýshylyqty anyqtap, ony joıý joldary qolǵa alynǵan. Soǵan sáıkes 12 700 zańsyz quqyqtyq aktilerdiń kúshi joıylǵan. Sóıtip, buǵan jaýapty 35 myń adam jaýapqa tartylyp, 300 qylmystyq is qozǵalǵan. Nátı­jesinde 390 myń azamattyń tap­talǵan quqy, 122 myńnan asa jas­óspirimderdiń quqy qorǵalǵan. Degenmen, azamattardyń eńbek quqyqtaryn qamtamasyz etý, jalaqy boıynsha qaryzdardy azaı­tý jónindegi júıeli jumystar burynǵysha basym baǵyttardyń biri retinde qalyp otyr. 2010 jyl­dan beri jumys berýshiler qaryzdarynyń kólemi 4,6 mıllıardtan 623 mıllıon teńgege deıin, ıaǵnı 7 esege azaıdy. Bıylǵy jyldyń ba­synan beri 40 problemalyq kásip­oryndaǵy 668 mln. teńge kóle­mindegi qaryz tolyǵymen óteldi. Osy oraıda, Qaraǵandy jáne Qostanaı oblystary prokýra­tý­ralarynyń jumystary atalyp ótildi, olar 271 mıllıonnan astam teńgeniń ótelýin qamtamasyz etken. Atyraý oblysynyń prokýratýrasy óńirdegi eńbek jalaqysy boıynsha qaryzdardyń tolyǵymen ótelýine yqpalyn tıgizgen. Alypsatarlardyń joldaryn kesý boıynsha prokýrorlar qolǵa alǵan sharalardyń nátıjesinde 2012 jyldan bastap jalpy quny 420 mlrd. teńgeden astam qarjyny quraıtyn jer telimderi memleketke qaıtarylǵan. Mysaly, Almaty oblysynda «Gate City» jobasynyń qurylysy úshin úsh jer teliminiń joǵary baǵamen satylyp alyný faktisi boıynsha prokýrorlar sotqa zańsyz tólengen qarjyny óndirý týraly talap-aryz engizdi. Atalǵan zańsyz mámilelerden kelgen shyǵyn kólemi 900 mln. teńgeden asady. Al Batys Qazaqstan oblysynyń prokýratýrasy taldaý arqyly óńirde qoldanylmaı jatqan 990 aýylsharýashylyq telimderin anyqtady, olardyń kadastrlyq quny 3,5 mlrd. teńgeni quraıdy eken. Búginde bulardyń ishindegi 272 jer telimi memleketke qaıtaryldy. Prokýrorlar júzege asyrǵan osyndaı sharalardyń nátıjesinde sharýalardyń aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jer­lerdi keńinen paıdalanýyna múmkindik berilip, sharýa jáne fermerlik qojalyqtar sanynyń artýyna yqpal jasaldy. Sóıtip, memlekettiń materıaldyq múdde­leriniń qorǵalýy máseleleri únemi baqylaýda bolyp, 38 mlrd. teńgeden astam qarjy memleket qazynasyna qaıtarylǵan. Prezıdenttiń bıznesti qorǵaý jónin­degi tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda Ulttyq kásipkerler palatasymen bel­sendi yntymaqtastyq jalǵasyn taýyp, bıznes pen mem­lekettiń ózara is-qımylyn odan ári jetildirý, zańsyz tekseristerge tosqaýyl qoıýǵa baǵyttalǵan júıeli jumystar júrgizilip keledi. Moratorıı jarııalanǵannan keıin quqyqtyq statıstıka organdarynda shaǵyn jáne orta bızneske jasalǵan 1561 tekseris qana tirkelgen, al ótken jyldyń osyndaı kezeńinde 51 857 tekseris júrgizilgen. Prokýrorlar memlekettik satyp alýlar salasynda da zań buzý­shy­lyqtardyń aldyn alý jumystaryn belsendi túrde júrgizýde. Mysaly, Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı jáne Pavlodar oblystarynyń prokýratýralary 90 konkýrstyń kúshin joıyp, nátıjesinde memlekettiń ekonomıkalyq múddesine qaıshy keletin 17 mlrd. teńgeden astam shyǵynynyń aldy alyndy. Al jalǵan kásiporyndardy memlekettik tirkeýdiń kúshin joıý týraly prokýrorlar engizgen 222 talap-aryzdy sottar qanaǵattandyrdy. Mundaı jalǵan kásiporyndardyń bıýdjet aldyndaǵy jıyntyq qaryzdary 27,4 mlrd. teńgeni quraǵan. Sondaı-aq, jalǵan kásipkerlik jolymen jasalǵan mámileler boıynsha 14 qylmystyq is qozǵaldy. Kólik qaýip­sizdigin qamtamasyz etý sala­syn­daǵy is-sharalar barysynda jolaýshylardyń qaýipsizdigine qater tóndirgen 110 qozǵalmaly birlik qoldanystan alynyp tastaldy. Dinı ekstremızm men terro­rızmge tosqaýyl qoıý jónin­degi jumystardyń aıasynda pro­ký­rorlardyń jáne ýákiletti organdardyń aryzdary negizinde sottardyń sheshimimen 15 ın­te­r­net-resýrstyń ónimderi zań­syz dep tanyldy. Sondaı-aq, prokýrorlardyń 175 aqparattyq materıaldyń mazmunyn ekstre­mıstik dep taný týraly aryzdary qanaǵattandyryldy. Bul ónimderdiń Qazaqstan aýmaǵynda taratylýyna tyıym salynǵan. Qylmyspen kúres salasyndaǵy esepke alý men tirkeý tártibin kúsheıtýdiń nátıjesinde qylmys­tylyq deńgeıi 5,5 paıyzǵa tómendedi. Asa aýyr qylmystardyń tirkelýi 24,3 paıyzǵa, aýyr qylmystardyń tirkelýi 25,7 paıyzǵa báseńdegen. Kisi óltirý, urlyq, tonaý, qaraq­shylyq, bopsalaý, alaıaqtyq sııaq­ty qylmystarlyń sany da aı­tarlyqtaı azaıǵan. Bul oraıda prokýrorlar zańsyz ustalǵan 954 azamatty qamaýdan bosatyp, 586 adamǵa qatysty negizsiz júrgizilip kelgen jedel-izdestirý sharalaryna toqtam saldy. Arnaıy prokýrorlar neǵurlym kúrdeli jáne qoǵamda qyzý pikirtalas týdyrǵan 292 qyl­mys­tyq iske tergeý júrgizdi, olar­dyń ishindegi 82 is sotqa joldandy. Prokýratýranyń narazylyq engizýi boıynsha 801 adamǵa qa­tysty shyǵarylǵan úkimder zańǵa sáıkestendirildi. Sondaı-aq, aza­mattyq jáne ákimshilik ister boıynsha sot aktilerine engizilgen 1001 narazylyq qanaǵattandyryldy. Memleket kirisine 10,5 mlrd. teńge óndirý týraly, 2,5 mlrd. teńge shamasyndaǵy qarjyny azamattar men zańdy tulǵalardyń paıdasyna sheshý, onyń ishinde 789 mln. teńgeni quraıtyn jalaqyny óndirip alý týraly shyǵarylǵan sot sheshimderi oryndaldy. Prezıdenttiń kómekshisi-Qaýipsizdik Keńesiniń hatshysy Qaırat Qojamjarov óz sózinde zańdylyq pen quqyqtyq tártipti kúsheıtýde, azamattardyń konstı­týsııalyq quqyqtaryn qamtamasyz etýde jáne elimizdiń turaqty damýy jolynda prokýratýra or­gandarynyń qyzmeti mańyzdy faktorlardyń biri bolyp tabylatynyn erekshe atap ótti. Osy oraıda quqyqtyq salany reformalaýdaǵy prokýratýranyń qosqan úlesi ataldy. Qylmystyq, Qylmystyq is júrgizý, Qylmystyq atqarý jáne Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly tórt jańa kodekstiń qa­byl­danýy sonyń birden-bir dáleli dedi. Bas prokýratýra Quqyq qorǵaý júıesin odan ári jańǵyrtýdyń memlekettik baǵdarlamasyn jáne Qu­qyq qorǵaý organdarynyń kadr­lyq saıasaty tujyrymdamasyn ázirleýshi bolyp tabylady. Mem­lekettiń jáne qoǵam ómiriniń túrli salalaryndaǵy zańdylyqty qamtamasyz etýde prokýratýra organdarynyń jumysy pro­fı­laktıkalyq jáne aldyn alýshylyq sıpatta bolýy tıis. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Qa­zaqstan-2050» Strategııasynda jarııalanǵan memlekettiń jańa saıası baǵytyn iske asyrý aıasynda prokýratýra quqyq qorǵaý salasynda bastalǵan qaıta qurýlardyń qozǵaýshy kúshi bolatynyna Qaırat Qojamjarov senim bildirdi. Sonymen qatar, oryn alǵan olqylyqtardy atap kórsetken Bas Prokýror qadaǵalaý organdarynyń qyzmetkerlerine eskertý jasaı kelip, kemshilikterdi joıý boıynsha naqty tapsyrmalar berdi. Máselen, prokýrorlarǵa sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi jumysqa ustanymdy qaıta qaraý, azamattar men zańdy tulǵalardyń ótinishteriniń tıisti túrde qaralýyn qamtamasyz etý tapsyryldy. Jartyjyldyqtyń qory­tyn­dysyn talqylaý nátıjesin tujy­rymdaǵan Bas Prokýror kezek kút­tirmes uıymdastyrýshylyq-tájirıbelik sharalar qabyldap, ony prokýrorlyq qadaǵalaýdyń tıimdiligin odan ári arttyrýǵa baǵyttaýdy tapsyrdy. Eskendir ZULQARNAIYN, jýrnalıst.