Aýyldyń ajary – eńbek
Ákimniń aıtýynsha, 2023 jyldyń basynan beri Batys Qazaqstan oblysy ekonomıkasynyń negizgi salalarynda turaqty ósim bar. Atap aıtqanda, óńdeý ónerkásibi – 20,6%-ǵa, aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi – 4,7%-ǵa, qurylys jumystarynyń kólemi – 34,0%-ǵa, turǵyn úılerdi iske qosý – 2,1%-ǵa, negizgi kapıtalǵa ınvestısııa 34,6%-ǵa ósip otyr. Jalpy óńirlik ónim kólemi boıynsha Batys Qazaqstan oblysy elimizde 6-orynda eken.
О́ńir ekonomıkasyn ártaraptandyrý maqsatynda jalpy quny 1,9 trln teńgege 111 ınvestısııalyq joba josparlanǵan, ol jerde 5 myńnan asa jumys orny qurylmaq. Munyń 54-i bıyl júzege asady. Nátıjesinde 46 mlrd teńge quıylyp, 1 300 adam jumysqa tartylady. Qazirdiń ózinde 14 mlrd teńge ıgerilip, 12 joba iske qosylǵan.
Aldaǵy maýsym aıynda 1,4 mlrd teńgelik bıg-beg óndirisi iske qosylyp, 100 adam qyzmetke kirisedi. Al 2024-2026 jyldary 8 kásiporyn 4,4 myń ga alqap sýarmaly jerdi ıgerip, 6,5 mlrd teńgelik jobalardy iske asyrý josparlanyp otyr eken.
Batys Qazaqstan oblysynyń baıtaq dalasy aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa asa qolaıly. О́ńirde ımportqa táýeldilikti tómendetý, tamaq ónimderi óndirisin damytý jáne oblys halqyn azyq-túlikpen qamtamasyz etý maqsatynda kóp jumys atqarylyp jatyr.
– 2023 jyly óńirlik agroqurylymdar men kásip ıelerine 16 mlrdqa jýyq sýbsıdııa jáne 15 mlrd teńge nesıe berý qarastyryldy. Bul jergilikti sharýalarǵa memleket tarapynan úlken qoldaý jáne zor múmkindik, – deıdi oblys ákimi.
О́ńir halqyn sút ónimderimen qamtý baǵytynda «Agroónerkásip keshendegi ınvestısııalyq jobalardy qarjylandyrý» baǵdarlamasy aıasynda 6 mlrd teńgege 4 sút-taýarly fermasyn salý josparlanyp otyr. Jańa sút-taýarly fermalaryn ashqan jaǵdaıda oblys halqyn sút ónimderimen qamtamasyz etý qazirgi 22%-dan 32%-ǵa artyp, 25 myń tonnadan 36 myń tonnaǵa jetedi.
Ákim «Jasyl beldeý» baǵdarlamasy aıasynda 2025 jylǵa deıin kartop pen kókónis alqabyn 8,1 myń gektardan 9,3 myń gektarǵa ulǵaıtatynyn aıtty. Búginde óńir ózin-ózi kartop ónimimen – 91%, pııazben – 98%, sábizben – 56%, qyryqqabatpen 56% qamtamasyz etedi.
Jergilikti halyq jyl boıy tapshylyq kórmeýi úshin jyl sońyna deıin syıymdylyǵy 12 myń tonna bolatyn eki iri kókónis qoımasy salynady. Onyń biri syıymdylyǵy 4 myń tonna, quny 1,2 mlrd teńge bolatyn «Baystone» JShS-nyń qoımasy bolsa, ekinshisi – «Oral Agro» JK-nyń quny 1,8 mlrd teńgelik 8 myń tonna ónim saqtaýshy orny. Buǵan qosymsha 2025 jylǵa deıin jalpy syıymdylyǵy 39 myń tonnalyq 19 kókónis qoımasy salynady eken. Osylaısha óńirde jalpy syıymdylyǵy 100 myń tonnadan asa 48 kókónis qoımasy bolady eken.
Etti mal sharýashylyǵy – batysqazaqstandyqtardyń baǵzydan kele jatqan kásibi. Oblysta jyl saıyn jergilikti halyqtyń qajettiliginen eki ese artyq et óndiriledi eken. Byltyr óndirilgen 54 myń tonna et ózimizden artylyp, Mańǵystaý, Atyraý, Aqtóbe jáne basqa da oblystarǵa jetkizilgen. Al qus etimen qamtý 66%-dy quraıdy. Osy kezge deıin jylyna 7,2 myń tonna qus etin óndiretin zaýyt qýattylyǵyn 12 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtyp jatyr.
О́ńirde Memleket basshysynyń aýyldy damytý, aýyl turǵyndarynyń tabystaryn arttyrý boıynsha bergen tapsyrmasy oryndalyp jatyr. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy boıynsha bıyl respýblıkalyq bıýdjetten 6,4 mlrd teńge bólingen. Ákim osy qarjyǵa 742 shaǵyn nesıe berip, 787 jumys orny qurylatynyn aıtty. Qazir oblys aýmaǵynda 235 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi jumys istep tur. Buǵan taǵy 60 kooperatıv qosylmaq.
Jastardy qoldaý maqsatynda 238 adamǵa 5 mln teńgege deıingi kólemde jalpy somasy 1,2 mlrd teńge jeńildetilgen nesıe berilip jatyr eken.
О́mir sapasy artady
Oblys ákimi N.Tóreǵalıev jýrnalısterdiń Batys Qazaqstan oblysyndaǵy túıtkildi jaǵdaılar boıynsha qoıylǵan saýaldaryna da jan-jaqty jaýap berdi. Sonyń biri – jol máselesi. Oblysta 6 176 shaqyrym avtojol bar. Sonyń 1 414 shaqyrymy respýblıkalyq mańyzǵa ıe joldar bolsa, 4 762 – shaqyrymy jergilikti mańyzy bar joldar.
– Bıyl Úkimettiń qoldaýymen 74 mlrd teńgege 570 shaqyrym jolymyzdy jóndeımiz dep otyrmyz. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda eki esege artyq, dedi óńir basshysy.
Respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldar da – óńir turǵyndarynyń basty nazarynda. Ásirese uzyndyǵy 245 shaqyrymdy quraıtyn «Qaztalov-Jánibek-RF shekarasy» jáne «О́nege-Bısen-Saıqyn» avtojoly qashan aıaqtalady dep halyq kútip otyr.
– Qazirgi tańda 245 shaqyrym joldyń 125 shaqyrymy kúrdeli jóndeýden ótti. «QazAvtoJol» respýblıkalyq mekemesiniń málimetinshe, qalǵan 120 shaqyrym joldyń tómengi qabaty bıyl aıaqtalady. Sonymen qatar 144 shaqyrym bolatyn «Podstepnoe-Fedorovka-RF shekarasy» avtojolynyń eki bóliginde jóndeý jumysy júrgizilip jatyr. Qalǵan eki bólikte jyl sońyna deıin merdiger anyqtalyp, jumys bastalady. Bıyl jergilikti joldar qurylysyna da 27 mlrd teńge bólinip, oblystyq jáne aýdandyq dárejedegi 332 shaqyrym jol jóndelmek. Osynyń nátıjesinde jyl sońynda jergilikti avtomobıl joldarynyń 52%-y jaqsy jáne qanaǵattanarlyq dárejede bolady, – dedi ákim.
Energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynda da túıindi másele az emes bolatyn. Ákim 2023 jyly bul salaǵa 11,7 mlrd teńge ınvestısııa salynatynyn aıtty. Bul qarajatqa 2 myń shaqyrymnan asa ınjenerlik jeli kúrdeli jáne jeńil-jelpi jóndeýden ótpek.
Al búginde 82% tozyǵy jetken elektr jelilerin jańǵyrtý úshin 2025 jylǵa deıin 20 mlrdqa jýyq qarajat salynyp, 2 myń shaqyrym elektr jelisin aýystyrý qarastyrylyp otyr eken. 2023 jyly respýblıkalyq bıýdjetten uzyndyǵy 138 shaqyrym «110 kV-áýe jelilerin qaıta qurý» jobasyn iske asyrýǵa 1,9 mlrd teńge bólingen. Sondaı-aq oblystyń 12 aýdanynda 81 eldi mekenniń jáne Oral qalasynyń elektrmen jabdyqtaý qyzmeti sapasyn jaqsartý úshin
11 joba jasaqtalyp jatyr eken.
Túıtkildi taqyryptar talqylandy
N.Tóreǵalıev óńirdiń ınfraqurylymyn jaqsartý, ekologııa máselelerine de keńinen toqtalyp ótti. Bıyl óńirde kópqabatty 30 turǵyn úı, 893 páter paıdalanýǵa berilmek. Ákim halyqtyń áleýmettik jaǵynan álsiz toptaryna Oral qalasynan 178 páter beriletinin aıtty.
О́ńirdegi ózekti taqyryptyń biri – oqýshylardy jaıly mekteppen qamtý máselesi. Qazir oblysta 12 apatty, 9 úsh aýysymdy mektep bar. Bıyl bul baǵytta 27 mekteptiń qurylysy bastalady, onyń ishinde 9 ǵımarat «Jaıly mektep» ulttyq qanatqaqty jobasy aıasynda salynady. Jyl sońyna deıin 18 mektep paıdalanýǵa beriledi. О́ńirde 3 pen 6 jas aralyǵyndaǵy balalar mektepke deıingi bilimmen tolyq qamtylǵan. Al 1-6 jastaǵy balalardy balabaqshamen qamtý 84,3%-ǵa jetken. Osy kórsetkishti 2025 jylǵa deıin 100%-ǵa jetkizý kózdelip otyr.
– Salamatty ómir saltyn qalyptastyrý maqsatynda Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes oblys aýmaǵynda 9 sport kesheni paıdalanýǵa berilip, 4 keshenniń qurylysy salynyp jatyr. Sondaı-aq 1 keshenniń qurylysyn 2024 jyly bastaımyz. Bıyl Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnıversıtetiniń stýdentterine arnalǵan 500 oryndyq jataqhana qurylysy aıaqtalady. Sonymen qatar óńirde ártúrli saladaǵy maman tapshylyǵyn sheshý maqsatynda ótken jyly oblys bıýdjet esebinen 113 grant bólinip, túlekterge joǵary bilim sertıfıkaty berildi, – dedi N.Tóreǵalıuly.
О́ńirde densaýlyq saqtaý salasynda da oń ózgerister bar. «Aýyldyq densaýlyq saqtaý salasyn modernızasııalaý» ulttyq jobasy aıasynda oblysta 50 nysan salý josparlanǵan. Odan bólek, «KPO b.v.» kompanııasynyń áleýmettik mindettemeler sheńberinde 25 mlrd teńgege 1 myńnan asa qajetti medısınalyq qural-jabdyq alynady.
Ras, oblysta dáriger maman jetispeıdi. Dál qazir 274 dárigerdiń orny bos tur eken. О́tken jyly jergilikti bıýdjetten 55 grant talapkerlerge, respýblıkalyq bıýdjet arqyly 88 grant rezıdentýraǵa bólingen. «Biz kadr máselesin sheshý baǵytynda jumystanyp, shaqyrtý nátıjesinde óńirimizge 13 dáriger maman kadr keldi», dedi ákim.
Jýrnalıster ákimge óńir turǵyndaryn tolǵandyrǵan máseleler boıynsha saýaldaryn qoıdy. Máselen, birneshe jylǵa sozylǵan daýdyń biri – «Kúbileı» zaýyty mańyndaǵy turǵyn úılerge qatysty másele.
– Bul eki kásipkerdiń arasynda týǵan kelispeýshilik bolatyn. Máseleniń osylaı ýshyǵyp ketýine kónergen, ýaqyty ótken erejeler, sonyń ishinde zaýyttardyń sanıtarlyq-qorǵaý aımaǵy týraly qujattan da kinárat bar dep oılaımyn. Sondyqtan osy qujattardy qaıta qaraýdy usynyp jatyrmyz. Al «Kúbileı» mańyndaǵy turǵyn úılerge qatysty daýda qarapaıym turǵyndar zardap shekpeýi kerek, biz sony qadaǵalaımyz. Bári zań aıasynda sheshilýge tıis, – dedi N.Tóreǵalıev.
Jyl basynda Oral áýejaıy tóńireginde de túrli aqparat taraǵan bolatyn. Ol boıynsha da jan-jaqty jaýap bergen ákim bıyl Oral áýejaıynan 8 túrli baǵytqa áýe qatynasy jolǵa qoıylatynyn aıtty. Sonyń ishinde Germanııanyń Frankfýrt, Túrkııanyń Ankara, Mysyrdyń Sharm ál-sheıh qalalaryna qazirdiń ózinde ushaq qatynaı bastaǵan.
– Oral áýejaıy sheteldikterdiń menshigine ótti degen sóz – ushqary pikir, ol kompanııa tek ýaqytsha qyzmet atqaryp jatyr. Áýejaıdyń bıligi tolyq memlekettiń qolynda. Bul jerde halyqtyń alańdaýyna negiz joq, bári de memlekettik organdardyń tolyq baqylaýynda, – dedi óńir basshysy.
Suraqtardyń birsypyrasy óńirde kóbeıip ketken aqbókender jaıyna arnaldy. Sonyń ishinde kıikti, onyń eti men múıizin, terisin paıdalaný máselesi jıi kóterilip jatyr. Alaıda halyqaralyq talaptar boıynsha, zań aıasynda ázirge buǵan tyıym salynǵan. Oblys ákimi N.Tóreǵalıev jergilikti halyqtyń talabyna sáıkes aqbóken sanyn shekteý, derıvattaryn paıdalaný máselesin tıisti oryndarǵa jetkizgenin aıtty. Biraq sońǵy baılam ǵalymdar men mamandardyń qolynda.
