Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Árıne, oblys qurylǵannan beri bul baǵytta esh jumys jasalmady deýge bolmaıdy. Ásirese Ulytaý oblystyq medısınalyq jedel járdem stansasy júıesinde sanıtarlyq avıasııanyń jumys isteı bastaǵanyn estigen eldiń kóńili bir kóterilip qaldy. Bir ǵana mysal, jyl basynda oblystyq kópsalaly aýrýhanada búırek aýrýymen emdelip jatqan balanyń jaǵdaıy álsireı bastaǵanda, sanavıasııanyń kúshimen Astanadaǵy Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵyna jetkizildi. Budan keıin de sanavıasııa óz tıimdiligin birneshe ret baıqatty.
Sol sııaqty Densaýlyq saqtaý mınıstriniń buıryǵyna sáıkes Jezqazǵan qalasyndaǵy oblystyq kópbeıindi aýrýhana janynan aqpan aıynan bastap Uryqty qorǵaý ortalyǵy ashyldy. Bul da óńir úshin óte qajetti ortalyq edi. О́ıtkeni ana men bala ólimine jol bermeý kerek. Burynǵy oblystyq týbdıspanser, keıin ftızıopýlmonologııa ortalyǵyna aınalyp, Ulytaý oblysynyń týberkýlezben aýyratyn kisileri Qaraǵandyǵa shubyryp, yńǵaısyzdyq týyndaǵan edi. Bul naýqastardyń ǵana emes, sol ortalyqtaǵy medısınalyq qyzmetkerlerdiń de alańdaýshylyǵyn týdyrdy. О́ıtkeni jabylý qaýpi týyndady. Bul máselege oblys basshylyǵy shuǵyl aralasyp, qazir týberkýlez aýrýlary qaıtadan burynǵy týbdıspanserde emdeletin boldy.
Sondaı-aq ótken jyldyń sońynda oblystyq jedel járdem stansasy jańadan 5 avtokólikpen tolyqty. Endi «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń qoldaýymen 5 reanımobıl alynbaq.
О́ńirdegi densaýlyq salasyn jańa sapaly deńgeıge kóterý Úkimet maquldaǵan «Ulytaý oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparynyń» oryndalýyna baılanysty bolmaq. О́ıtkeni osy keshendi jospardyń 19 jobasy naq biz sóz etip otyrǵan salany qamtıdy. Eń bastysy, bul jobalar óńirdegi medısına mekemeleriniń ınfraqurylymyn jańartý maqsatyn kózdeıdi.
Respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet arqyly Jezqazǵan qalasynda perınataldyq ortalyq salý, Qarajal qalasynyń ortalyq aýrýhanasynyń juqpaly aýrýlar bólimshesiniń ǵımaratyna kúrdeli jóndeý júrgizý, Jańaarqa aýdanynyń ortalyq aýdandyq aýrýhanasynyń ǵımaratyn tolyqtaı qaıta jóndeý arqyly ony kópsalaly aımaqtyq aýrýhanaǵa aınaldyrý, ishinara jeke ınvestısııa tartý múmkindigin paıdalanyp, Ulytaý aýdanynyń ortalyǵynda bir aýysymda 100 adam qabyldaıtyn emhana men 20 tósektik stasıonary bar ortalyq aýrýhana salý, Jezqazǵan qalasyndaǵy perzenthana ǵımaratyn oblystyq balalar aýrýhanasyna aınaldyrý, taǵy basqa jobalar bar.
Joǵarydaǵy jobalardyń sanyna qarap-aq óńirdegi medısınalyq ahýaldy baǵamdaý qıyn emes. Jobanyń aty – joba. Josparlanǵan nárseniń bári oryndala bermeıtini bar. Sondyqtan naqty jaǵdaıǵa nazar aýdarǵan abzal. Qazirgi kezde oblys aýmaǵynda memlekettik normatıvke sáıkes qyzmet kórsetetin 37 medısınalyq uıym bar, munyń 16-sy – memlekettik, 21-i – jekemenshik. 11 ambýlatorııalyq-emhana bolsa, munyń ekeýi ǵana – memlekettik, qalǵany – otbasylyq densaýlyq ortalyqtary. Oblys boıynsha 1 oblystyq kópbeıindi aýrýhana, 2 jekemenshik stasıonar, 2 qalalyq aýrýhana (Sátbaev, Qarajal qalalary), 2 aýdandyq aýrýhana (Ulytaý, Jańaarqa aýdandary), 1 kenttik aýrýhana (Jáırem kenti), sonymen qatar
2 dıspanser, ıaǵnı oblystyq ftızıopýlmonologııa jáne oblystyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵy, oblystyq jedel medısınalyq kómek qyzmeti, JITS ortalyǵy bar. Bularda barlyǵy 601 dáriger, 2 305 orta medısına qyzmetkeri jumys isteıdi. Bary osy, al jetispeıtini qanshama?
Maman tapshylyǵy qazirdiń ózinde qos ókpeden qysyp tur. Aıtalyq, oblys boıynsha 66 maman jetispeıdi. Sonyń teń jartysy oblys ortalyǵyndaǵy medısınalyq mekemelerge kerek eken. О́ıtkeni josparǵa sáıkes jańadan ashylatyn oblystyq mártebesi bar emdeý oryndaryna da mamandar tartý ońaı bola qoımaıdy.
Medısınalyq mekemelerdi tıisti mamandarmen qamtamasyz etý – óte ótkir máselelerdiń biri. Qazirgi ýaqytta rezıdentýrada oqıtyn 17 mamanmen jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen úshjaqty shart jasaldy. Osy máseleni qoldan kelgenshe sheshý maqsatynda jergilikti atqarýshy organdardyń 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan bıýdjetinen elimizdiń túrli joǵary oqý oryndarynda 66 rezıdentti oqytý josparlandy. Mamandar erteń ǵana emes, búgin de kerek. Sondyqtan kerekti mamandardy tartý maqsatynda olardyń áleýmettik máselelerin sheshýge erekshe mán berilip jatyr. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy mamandarǵa beriletin kóterme tólemaqy kólemin kóbeıtý, olardy turǵyn úılermen qamtý týraly usynystardy oblys basshylyǵyna usyndy. Bıyl óńirge 20-ǵa jýyq maman keledi dep kútilip otyr. Bir atap aıtarlyǵy, óńir jas mamandarǵa ǵana emes, tájirıbeli dárigerlerge de zárý. О́ıtkeni burynǵy bilikti mamandardyń kópshiligi zeınet demalysyna shyǵyp ketti, Astana, Almaty, Qaraǵandy qalalaryna ketip qalǵandary da bar. Endi sol olqylyqtyń ornyn toltyrý kerek.
«Oblystyń densaýlyq salasyndaǵy ózekti máselelerdiń biri ýchaskelik jergilikti emdeý uıymdaryn qarjylandyrýǵa qatysty bolyp tur. О́ıtkeni atalǵan uıymdar tyǵyzdyq koeffısenti negizinde qarjylandyrylady. Jańa oblystyń qurylýyna baılanysty Jezqazǵan qalasy boıynsha tyǵyzdyq koeffısıenti 2022 jylǵa qaraǵanda tómendetilip, 1 koeffısıent dep belgilengen. Sonyń saldarynan qarjylandyrý da ózgerdi. Al bul óz kezeginde Jezqazǵan qalasyndaǵy bir otbasylyq densaýlyq ortalyǵynyń jabylýyna ákelip soqtyrdy. Sol sııaqty tyǵyzdyq koeffısıentiniń tómendetilýine baılanysty ambýlatorııalar men emhanalardyń qarjylandyrylýy qajetti deńgeıden az, jetkiliksiz. Bul oblys ortalyǵyndaǵy kóńil kúıge keri áserin tıgizip jatyr. Úkimet bıyldan bastap medısına qyzmetkerleriniń aılyǵyn 30%-ǵa kóterý týraly qaýly qabyldady. Biraq qaýlynyń belgili bir talaptary bar. Al Jezqazǵandaǵy atalǵan medısınalyq uıymdar sol qaýlynyń talaptaryn oryndaı almaı otyr. Sondyqtan biz Densaýlyq saqtaý mınıstrligi naqty jaǵdaıdy eskere otyryp, oń sheshim qabyldaıdy dep úmittenemiz», deıdi oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Lázzat Ranova.
Bul salaǵa qatysty keıbir máseleler jergilikti jerlerdegi jaýapty tulǵalardyń asyǵystaý, birjaqty qabyldaǵan sheshimderiniń saldarynan da týyndap otyrǵanǵa uqsaıdy. Mysaly, Sátbaev qalasynda kezinde aýyzeki tilde «medsanchast» atanyp ketken, negizinen «Qazaqmys» korporasııasy jumyskerlerine qyzmet kórsetetin medısınalyq-sanıtarlyq bólimshe bolatyn. Lazermen operasııa jasaý burynǵy Jezqazǵan oblysynda eń alǵash naq osy emdeý mekemesinde iske asqan edi. Birneshe bólimshesi, bilikti mamandary bar mekemeniń qazir tek aty ǵana qaldy. Sátbaevtyń negizgi turǵyndary kenshiler. Barlyq shahta qalaǵa jaqyn ornalasqan. О́ndiristik jaraqat alatyndaı jaǵdaı týyndasa, jaqyn jerden jedel járdem kórsetýge medısınalyq-sanıtarlyq bólimsheniń travmatologııalyq bólimshesi óte qolaıly edi. Qazir bul bólimshe jabylǵan. Sondyqtan da kenshiler tarapynan sol jabylǵan bólimsheni qaıta qalpyna keltirý týraly talap únemi qoıylyp keledi. Biraq bul talap oryndalmaıtyn tárizdi. О́ıtkeni oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy L.Ranovanyń aıtýynsha, 1974 jyly paıdalanýǵa berilgen medısınalyq-sanıtarlyq bólimshe ǵımaraty zamanaýı talaptarǵa saı travmotologııa bólimshesin ashýǵa sáıkes kelmeıdi eken. Osyndaıda «Budan buryn salynǵan ǵımaratta qalalyq ortalyq aýrýhana qalaı jumys istep tur? Sáıkes kelmeıdi dep jaýyp tastaı salǵansha, zamanǵa saı jóndeý jumystaryn júrgizýge bolmaı ma eken?» degen suraqtar da týyndaıdy.
Jalpy, Lázzat Nábıqyzy qazirgi medısınada jedel járdem kórsetý tehnologııalarynyń damyp ketkenin, eger qajettilik týyndasa, jol ústinde de qajetti alǵashqy jedel medısınalyq kómek kórsetý múmkindigi qarastyrylǵan zamanaýı reanımobılderdiń Jezqazǵan medısınalyq ortalyǵynda jetkilikti ekenin aıtady. Bul sózderden kenshiler talap etip júrgen travmatologııalyq bólimsheniń ashylmaıtyny aıtpasa da túsinikti emes pe?
Sátbaev qalalyq aýrýhanasynyń ózinde de travmatologııalyq bólimshe joq, pýnkt qana bar. Muny aıtasyz, Sátbaev qalasynda eresekterge arnalǵan jansaqtaý bólimi bolǵanymen, balalar jansaqtaý bólimi joq. О́ıtkeni tıisti maman tabylmaı tur. Mundaı joqtardy tize bersek, tabyla beredi. Medısınalyq aıyqtyrǵysh, esirtkige táýeldilik, maskúnemdikke urynǵan naýqastardy erkinen tys emdeýge arnalǵan emdeý-profılaktıkalyq mekemesi de kerek. Máseleni aıtý ońaı, sheshimin tabý qıyn. Bul oraıda jańa oblystyń densaýlyq salasyn retteý kóp kúsh-jigerdi, qajyrly is-qımyldy qajet etedi.
Aýrýdy emdeýden góri, aldyn alǵan abzal. Osy oraıda oblys halqyn dıagnostıkalaý jáne emdeý sapasyn arttyrý maqsatynda respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet esebinen jalpy somasy 2,9 mlrd teńge turatyn osy zamanǵy 170-ten asa medısınalyq tehnıka satyp alý kózdelip otyr. Bul – árıne, súıinishti jaıt.
Degenmen naq qazirgi kezde Ulytaý oblysy densaýlyq salasynyń «saı-súıegi syrqyrap tur» dep dıagnoz qoıýǵa bolady. Bul aldaǵy ýaqytta qataıady, nyǵaıady dep senemiz. Mınıstrlik tarapynan jańa oblystaǵy jaǵdaıǵa arnaıy bir taldaý jasalyp, qosymsha naqty is-sharalar qabyldanyp jatsa, nur ústine nur bolar edi. Qalaı bolǵanda da, endigi jerde syrqyrap turǵanǵa em tabylar dep úmittenemiz.
Ulytaý oblysy
