Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Ultaraqtaı jerge zárý qarapaıym halyqtyń muń-zaryna qulaq asqan «Amanat» partııasynyń hatshysy, «Jer amanaty» komıssııasynyń tóraǵasy Dáýlet Káribek komıssııanyń ózge de múshelerimen birge Almaty oblysynyń aýyl turǵyndarymen kezdesip, jaıylym tapshylyǵy máselesin talqylady. Kezdesý barysynda aýyl turǵyndary men sharýa qojalyqtarynyń basshylary jerdiń tozýy, dızel otynynyń qymbatshylyǵy, memlekettik sýbsıdııalardyń jetispeýshiligi, basqa da syzdaýyqtaı solqyldap turǵan máselelerdi kóterdi.
Kúnkóris kózine aınalǵan qarań-qurań malyn úıden uzatyp jaıa almaýdyń qıyndyǵyn qala mańyndaǵy aýyl turǵyndary túgili, bir kezderi jaılaý tósi myńǵyrǵan malǵa tolǵan Raıymbek, Kegen aýdandarynyń turǵyndary da kórip keledi. Qazir aralap óter bolsańyz, ataqty Shalkóde, Qarqara jaılaýlary gektarlap qorshalyp, qala berdi or bolyp qazylyp, kólik túgili atty adam óte almaıtyndaı jasap tastaǵan. Alpaýyt kásipkerlerdiń bul qylyǵy baıyrǵy aýyl turǵyndarynyń ashýyna tıip, «qan qysymyn» kóteredi.
Jaıylymnyń joqtyǵynan aýyl turǵyndarynyń maly qora mańynan qarys qadam uzaı almaıtyndyǵy jaıynda Raıymbek aýdany Narynqol aýylynyń turǵyny Ysqaq О́mirálıev ashyna jetkizdi. Jaqyn mańdaǵy jer ıeleri jergilikti turǵyndardyń malyn óz aýmaǵyna ótkizbeıtindigi, soǵan qaraı jaıylymdardy ózderi de paıdalanbaıtyndyǵy aýyl azamattarynyń ashý-yzasyn týdyryp otyr.
– Aýdan aýmaǵyndaǵy birneshe myń gektar jer jeke menshik ıeliginde. Alaıda jerdi ıgerip jatqan eshkim joq. Ne mal jaıylmaıdy, ne jer jyrtylmaıdy. Qarapaıym halyq sonda ne isteýi kerek? Sonymen qatar sýarý maýsymynda sý tapshylyǵy máselesi paıda bolady. Sonyń kesirinen, sharýashylyqty damytý qıynǵa soǵyp otyr, – dedi ol.
Komıssııa músheleri jyl basynan beri Raıymbek aýdanynda 17 myń gektardan astam jer memleket menshigine qaıtarylǵanyn atap ótti. Sondaı-aq, taǵy da 18 myń gektardy qaıtarý boıynsha belsendi jumys júrip jatqandyǵyn jarııa etti.
«Jer amanaty» komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary, Májilis depýtaty Baqytjan Bazarbek Raıymbek aýdanynyń turǵyndaryn tolǵandyrǵan taǵy bir túıindi másele – shekara mańyndaǵy aýyl sharýashylyǵy jerlerin rásimdeý ekenin atap ótti.
– Kóp adam QHR-men memlekettik shekara belgilenbeı turyp jer alyp, oǵan ómir boıy muragerlik quqyǵyna ıe boldy. Qazir ony zańdastyrý múmkin bolmaı tur. Jer kodeksiniń 24-babyna sáıkes, shekara mańynda ornalasqan aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer jeke menshikke jáne paıdalanýǵa berilmeıdi. Tipti ákimdik qaýlysynyń negizinde ýaqytsha jer paıdalanýǵa tolyq quqyǵy rásimdelgen tulǵalarǵa da shekara mańy aımaǵyndaǵy jerge memlekettik akt berilmeıdi. Soǵan baılanysty, sharýalar aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy sýbsıdııalar men ózge de memlekettik kómekke ótinim berý múmkindiginen aıyryldy. Bul máseleni «Jer amanaty» komıssııasy qarastyrady, – dedi Baqytjan Bazarbek.
Budan soń, partııalyqtar Kegen aýdanyndaǵy Kegen aýylynyń turǵyndarymen kezdesti. Mundaǵy jergilikti sharýalar da aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jer tapshylyǵy máselesine alańdap otyr.
– Byltyr aýdan aýmaǵynda biraz mal qyryldy. Jaıylym da, shabyndyq ta joq. Malǵa azyq, jem-shóp daıyndaı almaımyz. Eń qunarly jer kásipkerlerge tıesili «Qazmıaso» kompanııasy 17 myń gektarǵa ıelik etip otyr. Al aýdanda mal baǵatyn jeri joq qanshama otbasy bar. Qandastarymyzdyń 40 otbasyna osy ýaqytqa deıin jer berilmeı keledi. Tipti, aýyl aınalasyndaǵy jer de jeke menshik ıelikte, – deıdi aýyl aqsaqaly Burshaqbaı Belekov.
О́z kezeginde Dáýlet Káribek Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes, paıdalanylmaı jatqan jáne zańsyz bólingen aýyl sharýashylyǵy jerlerin memleket menshigine qaıtarý jumysy júrgizilip jatqanyn atap ótti. Bul rette, «Amanat» partııasynyń basym mindetteriniń biri – qaıtarylǵan jerdiń halyq arasynda ádil bólinýine qatań baqylaýdy qamtamasyz etý.
– Ár ýchaske maqsatyna saı paıdalanylýǵa tıis. «Jer amanaty» komıssııasynyń basty maqsaty – aýyl turǵyndarynyń jaıylymǵa teń qoljetimdiligin qamtamasyz etý. Bıyl 1 qańtardan beri Almaty oblysynda 44,6 myń gektar jer qaıtaryldy. Jyl sońyna deıin 220 myń gektardy memleket menshigine qaıtarýǵa ýáde beremiz. Biz munymen shektelip qalmaımyz. Latıfýndıstermen kúres jalǵasa beredi, – dedi partııa hatshysy.
Komıssııa múshesi, Májilis depýtaty Janarbek Áshimjan usynǵan málimetke súıensek, byltyr Almaty oblysynda memleket menshigine 113 myń gektardan astam jaıylym qaıtarylǵan eken. Onyń 57,8 myń gektaryn menshik ıeleriniń óz erkimen, 13,3 myń gektar jer sot sheshimimen qaıtarylǵan. Buǵan deıin «Jer amanaty» komıssııasynyń bastamasymen jerkarta.qharysh.kz geoservısi ázirlegen edi. Ol eldi mekenderdegi jaıylym tapshylyǵyn jáne memleket menshigine qaıtarylǵan jer ýchaskeleriniń tizbesin kórsetedi.
Jalpy, el aýmaǵynda byltyr «Jer amanaty» komıssııasynyń tikeleı aralasýymen paıdalanylmaı jatqan 5 mln gektardan astam jer memleket menshigine qaıtaryldy.
«Amanat» partııasy ókilderiniń Almaty oblysyna issapary Qonaev qalasynda túıindeldi. Onda halyqpen kezdesýde «Jer amanaty» komıssııasynyń tóraǵasy Dáýlet Káribek pen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Jer resýrstaryn basqarý komıtetiniń tóraǵasy Murat Temirjanov jaıylymdyq jáne sýarmaly jerlerge baılanysty máselelerdi tyńdap, ony sheshý joldaryn talqylady. Joǵary shendilerge jer daýyn arqalap Uıǵyr, Eńbekshiqazaq, Talǵar, Qarasaı aýdandarynyń turǵyndary keldi. Olardyń problemalaryn muqııat tyńdaǵan partııa músheleri máseleniń sheshim tabýyn aıaqsyz qaldyrmaýǵa ýáde etti.
«Amanat» partııasy men «Jer amanaty» komıssııasynyń múshelerimen kezdesýdiń sáti túspegen Saty aýylynyń turǵyndary habarlasyp, iri «ınvestorlar» qaraýsyz qaldyrǵan jerdi halyqqa qaıtarýdy suraıdy.
«Kazmıaso» degen iri et óndirýshi bar. Kegen aýdany turǵyndarynyń aıtýynsha bul kompanııa aýdan aýmaǵynda shamamen 20 myń gektar jerdi ıelenip otyr. 5 myń bastaı sıyry bolsa kerek. Aýdandaǵy eskikóz malshylar KSRO kezinde tek Bóleksaz aýylynda ǵana 7 myń bas iri qara bordaqylaıtynbyz. 5 myń bas úshin 5 aýyldyń jerin ıemdený sumdyq», degen satylyqtar: «Kazmıaso» aýyl irgesindegi 280 gektar jerdi qorshap alyp, keıin tastap ketti. Qazir qorshaýly kúıinde bos jatyr, al bizdiń mal jaıatyn jerimiz joq. Jerdi halyqqa qaıtarsyn!» degen talaptaryn jetkizdi.
Almaty oblysy
