Energııa tarıfi yryq bermeı tur

Elektr energııasy tarıfiniń nege kóterilip jatqan sebebi­ne­ toqtalmas buryn, el ıgiligi úshin dep atqarylyp jatqan bir­qa­­tar is-sha­raǵa nazar aýdar­ǵany­myz jón. Sonymen osy jyl­dyń 1 shil­desinen bastap elimizde elektr energııasyn biryńǵaı sa­typ alý­shy­nyń modeli iske qosyla­dy. Bul aq­paratty da atalǵan vedom­stvo­nyń vıse-mınıstri Jandos Nurma­ǵanbetov bolǵan brıfıngte málimdedi.

Elektr energııasyn ortalyq­tan­dyrylǵan satyp alý jáne satý modelin engizý eldiń energııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin dereý retteýdi talap etetin jáne elektr energetıkasy salasyn re­formalaýǵa kózdelgen birqatar aǵym­daǵy máselelerdi sheshýge ba­ǵyttalypty.

Qýat kózin biryńǵaı satyp alý­shy saladaǵy qalyptasqan jaǵ­daı­dy, atap aıtqanda, júıedegi jos­­parly teńgerimsizdikterdi, elektr energııasynyń boljamdy tap­shylyǵyn, energııa óndirýshi uıym­dardyń ártúrli tarıfterine baı­lanysty básekelestiktiń teń emes jaǵdaılaryn jáne genera­sııa­­laýdyń jańa kózderin, onyń ishinde JEK salý jónindegi josparlardy eskere otyryp en­gizilipti.

Biryńǵaı satyp alýshynyń usy­nylǵan modeli – elektr energııasyn ortalyqtandyrylǵan satyp alý jáne satýǵa múmkindik beredi dep kútilýde eken. Birinshi kezekte, elektr energııasyn satyp alý jáne satý kezinde alyp­satarlyq operasııalardy boldyr­maý lázim. Ekinshi kezekte, ónimsiz deldaldardy qysqartý qajet. Son­daı-aq úshinshi kezekte elektr stan­salarynyń tehnıkalyq múm­kindikteri negizinde táýliktik gra­fıkterdi qalyptastyrýdan tuty­nýshylardyń naqty grafıkterine ketý esebinen shektes energııa jú­ıe­lerimen shekaradaǵy elektr ener­gııasy aǵyndarynyń memle­ket­aralyq saldosynyń aýyt­qýyn barynsha azaıtý kerek. Bular­­men qatar, jańadan iske qosylatyn generasııalaý kózderiniń joǵary tarıfterin jáne tapshylyq ke­zinde ımporttyq elektr energııa­synyń baǵalaryn, jumys istep turǵan stansalardyń aǵymdaǵy tarıfterin teńestirýdi qamtamasyz etý, sondaı-aq bolashaqta óńirler arasynda elektr energııasynyń tarıfterin teńestirýdi júzege asy­rý asa mańyzdy.

Elektr stansalarynyń tehnıkalyq aýdıti aıaqtaldy

Energetıka vıse-mınıstri Jandos Nurmaǵanbetov baspasóz konferensııasynda eldegi elektr stansalarynyń tehnıkalyq jaı-kúıi jáne olardy qalpyna kel­tirý boıynsha qabyldanyp jat­qan is-sharalar týraly da keńinen áńgimeledi.

Este bolsa, ótken jyldyń aıaǵyn­­da Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tap­syr­­masy sheńberinde 2022 jyldyń jel­toqsanynan 2023 jyldyń naý­ryzyna deıin KPMG bastaǵan halyqaralyq sarapshylar toby Dúnıejúzilik banktiń qoldaýymen Qazaqstannyń elektr stansalaryna aýqymdy tehnıkalyq aýdıt júrgizý boıyn­sha jumys bastaǵan bola­tyn. Sol is-shara boıynsha is bastalyp, nátıjesinde barlyǵy 55 elektr stansasy zerttelipti. Jylý stansalarynyń negizgi já­ne qosalqy jabdyqtarynyń teh­nıkalyq jaı-kúıine jáne ony paıdalaný sharttaryna erekshe nazar aýdarylǵan.

Tekserý qorytyndysy boıynsha barlyq stansalar jabdyqtyń tehnıkalyq jaı-kúıine, paıdalaný merzimderine, otynnyń úlestik shyǵynynyń kórsetkishterine, ava­rııaǵa beıimdiligine, personal­men qamtylýǵa jáne jóndeý ju­mys­taryn oryndaýǵa baılanysty sanattar boıynsha bólingenin aıtqan mınıstr orynbasary, saladaǵy qordalanǵan kóp máseleniń búge-shigesi kelesi aıdyń sońyna deıin ornyqty sheshimderin tabatynyn aıtty.

Brıfıngke qatysyp, spıkerlik etken Dúnıejúzilik banktiń energetıka jónindegi aǵa mamany Sandeep Kohli-diń aıtýynsha, Qazaqstannyń energetıkalyq sek­tory aýqymdy JEK aýksıon­dary jáne «qyzyl sanatqa» jat­qyzylǵan elektr stan­salaryn aýys­tyrý boıynsha neǵurlym ornyq­ty, senimdi, taza jáne zamanaýı ener­getıkalyq júıege aınalýy ábden yqtımal eken.

Endi kelesi aıdyń sońyna qa­raı tehnıkalyq qyzmet kórsetýdi odan ári paıdalaný jáne júrgizý jónindegi qysqa ýaqytty jáne uzaq merzimdi is-sharalardy kór­sete otyryp, árbir stansa boıyn­sha egjeı-tegjeıli is-sharalar jos­pary daıyndalatyn kórinedi. Sondaı-aq brıfıng barysynda Jandos Nurmaǵanbetov Ener­getıka mınıstrligi negizgi maqsaty generasııalaý sektorynyń ınves­tısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý arqyly tozý deńgeıin keminde 15 paıyzǵa tómendetý bolyp tabylatyn «Investısııa ornyna – tarıf» jańartylǵan baǵdarlama­syn iske asyrýǵa kiriskenin arnaıy habarlady.

Onyń aıtýyna qaraǵanda, ja­­ńar­tylǵan baǵdarlamanyń ma­ńyz­dy bóligi kásiporyndar tara­pynan qoldanystaǵy qoldaý tetik­teri men keri mindettemelerdi kú­sheıtý bolyp tabylady. Máse­len, búgingi kúni mınıstrlik be­ril­gen ótinimderge sáıkes 47 ener­gııa ón­dirýshi uıymnyń 27-si úshin elektr energııasyna shekti ta­rıf­terdi túzetken, olardyń tarıf­teriniń ortasha ósýi shamamen 24 paıyzdy quraıdy eken.

Sonymen qatar ınvestısııalardy qaıtarý lımıtin 428 mlrd teńgege deıin ulǵaıtý boıynsha zańnamaǵa tıisti túzetýler en­gi­zilgen. Bul jumys istep tur­ǵan stansalardy jańǵyrtý men keńeıtý jáne rekonstrýk­sııa­laý jónindegi jobalar pýlyn ul­ǵaıtýǵa múmkindik beredi. Tehnıkalyq aýdıt qorytyn­dy­lary men ázirlengen is-sharalar josparyn eskere otyryp, tozýdyń eń joǵary deńgeıi bar stansalarǵa basymdyq beriletin bolady.

Munymen birge, elektr qýa­ty­nyń júktemeni kóterýge ázir­ligin ustap turý boıynsha qyz­metter kórsetýge arnalǵan shekti tarıfti aıyna 590 myń teńgeden 1,5 mln teńgeden asatyn deńgeıge deıin ulǵaıtý boıynsha jumys júrgizilip kele jatqan kórinedi. Bul is-shara jobalardy (onyń ishin­de tútin qubyrlary men kúl úıin­dilerin) iske asyrý kezeńinde qa­ra­jat aǵynyn qamtamasyz etetin kórinedi.

О́z kezeginde, energııa kásip­oryn­dary úshin óz aktıvterin da­my­týǵa tarıfterden alynatyn qarajattan basqa, óz tabysynyń bir bóligin salý boıynsha qarsy mindettemeler engiziletin bolady.

Usynylǵan is-sharalardy tolyq­qandy iske asyrý úshin ýákiletti organnyń baqylaý fýnksııalaryn «Investısııa ornyna – tarıf» saıasaty sheńberinde alynǵan qarajattyń maqsatty paıdalanylýyna qaıtarý, sondaı-aq salynǵan ınvestısııalar sheń­berinde qol jet­kizýge kerek kór­set­kishterdi belgileý qajet», dedi energetıka vıse-mınıstri.