Narazylyq aksııasyn uıymdastyrýshylardyń pikirinshe, ulttyq ortalyq kınony qoldap emes, qorlap otyr. О́ıtkeni «Mádenıet jáne sport mınıstrligine qarasty komıssııanyń jetekshiligindegi ortalyq qazaq tilindegi fılm jobalarǵa dıskrımınasııa jasap, erejesiz talap-sharttarmen 153 ótinimdi negizsiz ótkizbeı qoıǵan». Keıin tipti ulttyq kınony qoldaý úshin jarııalanǵan baıqaýdyń qorytyndysymen kelispeıtinin málimdep, mıtıngke shyqqan kıno qaıratkerleri eki kúnge sozylǵan túngi sotqa da tartyldy. Birqatar akter men rejısser túngi 12-de ótken sot sheshimimen Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 488-baby 6-bóligimen (sanksııalanbaǵan jıynǵa qatysý) kináli dep tanylyp, aıyppul da arqalady. Muny estigen qoǵam belsendileri «Keshe qazaq kınosy sottaldy» dep keıidi.
Biraq bizdiń aıtpaǵymyz bul másele emes... Osy daý-damaılardan keıin áleýmettik jelilerde mıtıngke shyqqan qazaq tildi kınogerlerdi ıt pen qoı keıpinde beınelegen arandatýshylyq sýret jarııalandy. Soraqysy sol, qazaq rejısserlerin kemsitip, qorlaǵan bul sýretti joǵarydaǵy daýdyń shyǵýyna túrtki bolyp otyrǵan «Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵynyń» bildeı bir qarjy dırektory Vıktorııa Chernova Instagram áleýmettik jelisindegi óziniń jeke paraqshasynda jarııalaǵan. Sýret negizine Shon esimdi qozy kóshbasshy men qoılardyń ómiri týraly anımasııalyq serııasynyń bir beınesi alynǵan. Naqtyraq aıtsaq, mýltfılmdegi Shon men onyń dosy aǵylshyn ovcharkasy Bıtser ekeýi qushaqtasyp tur. Artynda – bir qora qoı. «Almaty» qonaqúıiniń aldynda turǵan «qoılardyń» qolyndaǵy úlken plakatta «Qurmetti Prezıdent. Biz jaı ǵana kóp aqsha alǵymyz keledi» dep jazylǵan. Al sýrettiń astyna qarjy dırektory «Kınematografısterdiń búgingi mıtıngisinen alǵashqy reportaj kadrlar paıda bola bastady. Myqty foto» degen jazba qaldyrypty. Keıinnen tek qazaq tildi kınogerlerdi emes, olardyń jaqtaýshylaryn malǵa teńegen mazaqtyń avtory Ivan Ardashov degen sýretshi ekeni anyqtaldy.
Jelidegi soraqy sýret talaıdyń namysyna tıdi, yzasyn keltirdi. Biri «Ulttyq kınonyń taǵdyryn sheshetin jaýapty memlekettik mekemeniń búgingi keıpi osy» dese, endi biri «Qazaq kınosyn qońyzdar men dońyzdar bılegen zaman» degen ashýyn ashyq jetkizdi. Al úshinshi top qazaq ultyn malǵa teńep kemsitkeni, ultaralyq arazdyqty qozdyrǵany úshin jaýapqa tartý máselesin kóterdi. Olar «sýretti salǵandar da, jarııalaǵandar da jazasyz qalmasyn, osy óreskel áreketi úshin qazaq kınogerleriniń aldynda resmı túrde keshirim surasyn» degen talap qoıyp otyr.
Ulttyq qundylyqtardy, memlekettik tildi mensinbeı, mazaq etý oqıǵalary az emes. Tek sol mazaǵy úlken daýǵa aınalyp, qalyń jurt bir teńselgende «resmı keshirim» surap qutylady. Jazaǵa tartylyp, aıyppul arqalap jatqandary shamaly. Keıde osyndaı soraqylyqqa mán bermeı otyratyn quzyrly organdarǵa ashýlanady halyq. Áıtpese, rasymen de, álgindegindeı sýretter kınony bylaı qoıǵanda, ultty qorlaý, mazaq etý emes pe? Sonda memleket qurýshy ulttyń ókilderin mal sanaǵan, ony jalpaq jurtqa jarııalap otyrǵan «ulttyq ortalyqtyń» ókilderi kimniń joǵyn joqtap, jyrtyǵyna jamaý bolyp otyr?
Qylmystyq kodekstiń «Áleýmettik, ulttyq, rýlyq, násildik, tektik-toptyq nemese dinı alaýyzdyqty qozdyrý» dep atalatyn 174-babyna sáıkes áleýmettik jeli arqyly ulttyń ar-namysy men qadir-qasıetin mazaq etkenderge taǵylatyn aıyp – eki myńnan jeti myńǵa deıingi aılyq eseptik kórsetkish mólsherindegi aıyppul nemese eki jyldan jeti jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý. Al osyndaı soraqylyqty «Adamdar toby, aldyn ala sóz baılasý arqyly jasasa», belgili bir laýazymdardy atqarý nemese belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵynan úsh jylǵa deıingi merzimge aıyrylady nemese bes jyldan on jylǵa deıingi merzimge túrmege qamalady.
Biraq... «Qoıdan» týyndaǵan osy sózimiz ózgelerge oı salsa, káne?
