Árbir otbasy qoldaýsyz qalmaıdy

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstrleri Erbol Ospanov pen Nazgúl Saǵyndyqova atalǵan taqyrypta jýrnalısterdiń suraǵyna jaýap berip, biraz maǵlumatpen bólisti.

– Memleket basshysy jaqynda qol qoıǵan Áleýmettik kodeks árbir otba­synyń ál-aýqatyn arttyrýdy jáne nyǵaıtýdy kózdeıdi. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha 1 qańtardan bastap Otbasynyń sıfrlyq kartasy (OSK) nemese barlyq otbasynyń derbes derekter qory iske qosyldy. Ony engizýdiń negizgi maqsaty – árbir otbasynyń memlekettik qoldaý júıesine teń qol jetkizýin qamtamasyz etý. OSK Smart Data Ukimet aqparattyq-taldaý júıesinde júzege asyrylyp, memlekettik organdardyń derekqorlarymen úılestirildi. Smart Data Ukimet derekterdi jınaıdy jáne óńdeıdi, sodan keıin otbasynyń ál-aýqatyn 5 sanat boıynsha anyqtaıdy. Baǵalaýdyń negizgi krıterııleri – jıyn­tyq tabys, áleýmettik ómir súrý jaǵ­daıy, densaýlyq, jumyspen qamtý, bilim berý men áleýmettik kómekke qajet­tilik jáne t.b. Otbasynyń ál-aýqatyn avto­matty túrde anyqtaǵannan keıin OSK proaktıvti formatta azamattarǵa tıesili memlekettik qoldaý is-sharalaryn usynady. Búgingi tańda 20 myńnan asa azamatqa memlekettik qoldaý is-sharalary taǵaıyndaldy, – dedi E.Ospanov.

Onyń aıtýynsha, ana men balany áleýmettik qoldaý kóp deńgeıli áleý­mettik kómek jáne áleýmettik saqtan­dyrý júıesi arqyly júzege asady. Qazir­gi ýaqytta balaly otbasylarǵa res­­pýb­lıkalyq bıýdjet esebinen memle­ket­tik járdemaqynyń 5 túri jáne Mem­lekettik áleýmettik saqtandyrý qory­nan áleýmettik tólemderdiń 2 túri tólenedi. Bıyl jalpy somasy 1,8 trln teńgege 3,5 mln otbasy úshin áleýmettik tólemder qarastyrylǵan. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda 25%-ǵa kóp. 2023 jyldyń 4 aıynda áleýmettik járdemaqylar nemese tólemder 2 mln 653 myń otbasyna taǵaıyndaldy.

Sondaı-aq otbasynyń árbir múshe­siniń tabysy belgilengen kedeılik shegi­nen tómen bolǵan jaǵdaıda memleket ataýly áleýmettik kómek, al 1 jastan 6 jasqa deıingi árbir balaǵa qosymsha kepildendirilgen áleýmettik toptama usynady. Bıyl 1 qańtardan bastap osy kómekti alýshylardyń ótinishi boıynsha áleýmettik toptama árbir balaǵa 1,5 AEK mólsherinde qosymsha aı saıynǵy tólem túrinde zattaı túrden aqshalaı for­matqa aýystyryldy (2023 jyly – 5 175 teńge). Bul – Áleýmettik kodekste kózdelgen balalary bar otbasylarǵa áleýmettik qoldaýdy kúsheıtý jónindegi is-sharalardyń biri. 1 ma­myrdaǵy jaǵdaı boıynsha AÁK-ti 500 myńǵa jýyq adam alyp jatyr, tólemderdiń ortasha kólemi balalarǵa beriletin aqshalaı tólemdi qosqanda 15,4 myń teńgeni qurady. О́tken jyly bir adamǵa AÁK-tiń ortasha aılyq kólemi 6,5 myń teńgeni qurady.

О́z kezeginde Nazgúl Saǵyndyqova múgedektigi bar balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylardy áleýmettik qoldaý is-sharalary týraly aıtyp berdi.

– Áleýmettik kodeks aıasynda bıyl 1 shildeden bastap múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan ata-analarǵa beriletin memlekettik áleýmettik jár­dem­aqylardyń, arnaýly memlekettik járdemaqylar men járdemaqylardyń kólemi orta eseppen 14,5%-ǵa ulǵaı­ty­lady. 2023 jylǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjette múge­dektigi boıyn­sha járdemaqy tóleýge – 379 mlrd teńge, múgedektigi bar balany tárbıe­lep otyrǵan ata-analarǵa járdemaqy men arnaýly memlekettik járdemaqyǵa – 71,7 mlrd teńge, asyraýshysynan aıyry­lý jaǵdaıy boıynsha járdemaqyǵa 113,8 mlrd teńge bólý kózdeldi. Jalpy, 1 shildeden bastap tólemder kólemin ulǵaıtýǵa respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 41 mlrd teńge bólindi. Múgedektigi bar adamdar, onyń ishinde balalar da protezdik-ortopedııalyq kómekpen, sýrdo-tıflotehnıkalyq quraldarmen, kreslo-arbalarmen, sanatorıı-kýrorttyq emdeýmen, mindetti gıgıenalyq quraldarmen, jeke kómekshiniń (tek eresekterge arnalǵan) jáne ymdaý tili mamanynyń qyzmetimen qamtamasyz etiledi. Jyl saıyn múgedektigi bar adamdarǵa 400 myńǵa jýyq taýarlar men qyzmetter usynylady. Bul maq­sattarǵa jyl saıyn 71 mlrd teńgeden asa qarjy bólinedi, – dedi N.Saǵyndyqova.

Sondaı-aq 2023 jyldyń 1 shildesinen bastap mynadaı qosymsha qoldaý is-shara­lary josparlanǵan eken. Atap aıtqanda, jórgekterdiń kólemin kúndigine 2 danadan 4 danaǵa deıin ulǵaıtý; qanatqaqty rejimde dárigerlik-konsýltasııalyq komıssııanyń qorytyndysy boıynsha aqyl-oı kemistigi bar balalarǵa sanatorıı-kýrorttyq emdeý qyzmetterin kórsetý (súıemeldeýge arnalǵan shyǵyndar kúnine 11 myń teńge joldama qunynyń 70%-yn quraıdy); múgedektigi bar balalardy maılanǵan katetermen qamtamasyz etý.

Múgedektigi bar balalarǵa týyndaǵan áleýmettik problemalardy eńserý jáne qoǵam ómirine aralasý múmkindikterin teń jaǵdaıda qalyptastyrý maqsatynda stasıonar, jartylaı stasıonar, úıde kútim jasaý jaǵdaılarynda arnaýly áleýmettik qyzmetter usynylady. Qazirgi ýaqytta áleýmettik qorǵaý júıesinde tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa arnalǵan stasıonarlyq úlgidegi 4 áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy, psıhonevrologııalyq patologııasy bar balalarǵa arnalǵan 16 ortalyq jumys isteıdi. Jartylaı stasıo­nar jaǵdaıynda jáne úıde arnaýly áleý­mettik qyzmet kórsetý balanyń otbasymen birge bolýyna baǵyttalǵan. 75 kún­dizgi uıym­da 3,5 myńǵa jýyq bala qyz­met alady. Sondaı-aq 1,3 myńǵa jýyq balaǵa 18 ońaltý ortalyǵy jaǵdaıynda arnaý­ly áleýmettik qyzmetter kórsetiledi. Eli­miz­de barlyǵy 215 úıde áleýmettik kómek bólimshesi jumys isteıdi, onda 10 myń­nan asa bala qamtylǵan. Jartylaı stasıo­nar­lyq jáne úıde qyzmet kórsetýdiń memle­kettik uıymdarymen qatar arnaýly áleýmettik qyzmetterdi 10 myńnan asa adam­ǵa, onyń ishinde múgedektigi bar 6 myń­nan asa balaǵa 182 úkimettik emes uıym usynady.

Buǵan qosa «Qamqorlyq» bastamasy aıasynda 2023 jyly «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ, «Qazaqstan halqyna» qorynyń qoldaýymen aýtızm spektri jáne basqa da mentaldyq buzýshylyqtary bar bala­larǵa arnalǵan 8 kúndizgi ortalyǵyn ashý jos­parlanǵan. Osyndaı ortalyqtar 2 já­ne 3 sáýirde Shymkent jáne Pavlodar qala­larynda, jaqynda Taldyqorǵan jáne О́skemen qalalarynda da resmı ashyldy.