Medıa: zertteý men boljam

1. Medıadaǵy jańalyqtarǵa suranys azaıyp keledi. Áleýmettik daǵdarys pen qoǵamdyq kúızelis jaǵdaıynda kez kelgen adamnyń jańalyqtarǵa jáne jalpy medıa quraldaryna degen senimi tómendeýi yqtımal. Muny qalypty qubylys retinde baǵalaýǵa bolady. Zertteýge sáıkes, qıynshylyq qysqan kezeńde adamdar kún tártibindegi jańa­lyqtar aǵynynan habardar bolýǵa umtylmaıdy. Bul qubylys «jańalyq­tan qajý» («news fatigue») dep atalyp júr. О́tken jyly medıakompanııa basshylarynyń 72 paıyzy osy trendti ańǵaryp, ony sońǵy geosaıası ahýal tóńiregindegi jáne qorshaǵan orta máselelerimen de baılanystyrǵan.

Oqyrmandardyń jańalyq oqýǵa degen qulqynyń tómendeýin  baǵamdaǵan BAQ bas­shylary jańalyq taratýdyń formaty men baǵytyn ózgertýdi jospar­lap otyr. My­­saly, medıakompanııa bas­shy­lary­nyń 48 paıyzy pozıtıvti jańa­lyq­tarǵa ba­symdyq berýdi jón kóreti­nin aıtqan. Zert­­teýge súıensek, ádette aýdı­torııa erek­­she shabyt syılaıtyn jáne kóńil kúı­di kóteretin jańalyqtardy jaq­sy qabyl­daıdy. Dese de «BBC» men «The Guardian»-nyń osy baǵyttaǵy jańa­lyq­tar aıdary oqyrman qaýymynyń júregine jol taba almaı keledi.

2. Jýrnalıstıka salasy TikTok-qa basymdyq bere bastady. Facebook jáne Twitter sııaqty áleýmettik medıanyń «aǵa býyny» kópshilikti jalyqtyra bastaǵanyn moıyndaý qajet. BAQ basshylary olardyń ornyna TikTok, Instagram men YouTube-qa kóbirek kóńil bólgendi jón dep sanaıdy. О́ıtkeni sońǵy jyldary egde jastaǵy adamdardyń da kópshiligi TikTok-ta kóp ýaqyt ótkize bastaǵan.
3. Jasandy ıntellektiniń múmkindigi men syn-qateri qatar artyp otyr. BAQ-tyń óz jumysynda jasandy ıntellektini qoldanýy qalypty quby­lysqa aınalyp keledi. О́tken jyly medıakompanııalardyń 28%-y jasandy ıntellektini kúndelikti deńgeıde paıdalanatynyn aıtqan. «ChatGPT», «DALL-E2» men «Midjourney» syndy modelder medıa jumysyn jartylaı avtomattandyrýǵa kómektesedi. Mundaı qoldanbalar BAQ-tyń ónimdiligin arttyrady ári kontenttiń jańa túrin jasaýǵa jol ashady. Mashınalyq oqytý negizindegi jasandy ıntellekt ónimderi keń taraǵany sonshalyq, osy sala mamandarynyń jumystan qysqartylýyna sebep bolýy múmkin. JI-diń qoljetimdiligi men sarqylmas múmkindikteri adamı faktordyń, medıa etıkanyń mańyzyn joqqa shyǵarmaýy kerek.
4. Medıabıznes baǵyttaryndaǵy ózgerister. The Washington Post sııaq­ty Batystaǵy keıbir eleýli gazet-jýrnaldar qaǵaz kúıinde basyp shyǵa­rylmaıtyn boldy. Medıakompanııa basshylarynyń 80%-y jańalyqtarǵa onlaın jazylym arqyly qol jetkizýge bolatynyn eskerip otyr. Medıabıznes úshin onlaın jazylym naǵyz tabys kózi bola alady. Gazet-jýrnaldardy onlaın jarııalaý arqyly jarnamadan kóbirek tabys túsetini anyqtalǵan.

Medıakompanııalar aýdıtorııamen baılanysyn úzbeý úshin podkast (ınternetten júktep alýǵa bolatyn aýdıobaǵdarlama) men elektrondyq posh­tany belsendi qoldanyp júr. BAQ quraldarynyń 72 paıyzy oqyrmandy qyzyqtyrý maqsatynda podkast júr­gizýge den qoıǵan. Al 69 paıyzy oqyr­mandarǵa elektrondyq poshta arqyly turaqty túrde aqparat taratady.

Jýrnalıstıkanyń álemdik tehnolo­gııanyń qarqynyna,  búgingi áleýmettik, saıası jáne ekonomıkalyq bet-beınesine beıimdelýge týra keledi. Al medıadaǵy jasandy ıntellektiniń yqpalymen birge osy saladaǵy etıkalyq máseleler de jetile túsýi múmkin.

Aıdana AMALBEKOVA,

Qazaqstan qoǵamdyq damý

ınstıtýtynyń sarapshysy