– Aslanbek, biraz boksshy 20 jastyń ar-jaq ber jaǵynda álem chempıony atanyp, tórtkúl dúnıe jankúıerlerin tamsandyryp jatsa, bul beles saǵan 30 jasqa taıaǵan shaǵyńda ǵana baǵyndy. Sondyqtan da Tashkenttegi jeńistiń dámi de erekshe shyǵar?
– Ras, dóp basyp aıttyńyz. Bul meniń sporttyq mansabymdaǵy eń zor tabys bolǵandyqtan, erekshe shattanyp otyrǵan jaıym bar. Biraq men tek ózim úshin ǵana emes, Tashkenttiń tórinde atoı salǵan barsha qazaq boksshylary úshin de qatty qýandym. Tipti, jeńis tuǵyryna kóterile almaǵan jigitterge de esh ókpe aıta almaımyn. Olar rıngte baryn saldy. Rasynda da, Qazaqstan quramasynyń 4 altyn men 1 kúmis medal oljalap, jalpykomandalyq esepte ekinshi oryndy ıelenýi óte keremet kórsetkish. Muny tarıhı oqıǵa desek te bolady. Sóz oraıy kelgende, qazaqtyń qaradomalaq balalaryn osyndaı dárejege jetkizgen eń birinshi Allaǵa, odan keıin ata-anamyz ben bapkerlerge zor alǵysymdy bildirgim keledi.
– О́ziń, otbasyń jaıynda jáne boksty ne sebepti tańdaǵanyń týraly aıtyp berseń.
– Men 1993 jyldyń 9 qazanynda Jambyl oblysynyń Baızaq aýdanynda dúnıege keldim. Áli de ata-anammen birge aýylda turamyn. Ákem áskerı adam bolǵan. Qazir – zeınette. Anam balabaqshada jumys isteıdi. Zaıybym – muǵalim. О́zimniń úsh balam bar. Al bokspen shuǵyldanýyma tikeleı sebepshi Baqtııar Artaev desem de bolady. Ataǵy alysqa jaıylǵan jerlesimizdiń 2014 jyly Afınada Olımpıada chempıony atanyp, Barker kýbogin ıelengenin ózderińiz jaqsy bilesizder. Sonyń barlyǵyn teledıdardan kóre otyryp, sondaı dárejege jetsem ǵoı dep armandadym. Balalyq qııal meni 12 jasymda boks úıirmesine jetektep ákeldi. Alǵashqy bapkerim Elaman Qazybekov, odan keıin Bolat Jarymbekovtiń qol astynda jattyqtym. 2011 jyldan beri Taraz qalasyna qonys aýdaryp, Ermek Ertaevtyń shákirti boldym. Qazirgi jattyqtyrýshym da sol kisi.
– Seni jasóspirimder men jastar býyny arasyndaǵy jarystarda kórmedik qoı.
– Iá, onyńyz ras. Men tek eresekter dýyna qosylǵannan keıin ǵana kózge túse bastadym. 2013 jyly Atyraýda ótken el chempıonatynda alǵashqy eleýli tabysyma qol jetkizdim. Atalǵan jarysta 64 kılo salmaq dárejesinde kúsh synasyp, kúmis medal ıelendim. Fınalda Azııa chempıony Almasbek Álibekovke álim jetpedi.
– Eresekter arasynda endi ǵana óner kórsete bastaǵanyńda óz salmaǵyńdaǵy basty favorıtter kimder edi?
– Ol kezde 64 kılo salmaqta Almasbek Álibekov pen Aıdar Ámirzaqovtyń qarqyny kúshti boldy. Odan keıin 69 kılo salmaq dárejesine aýysqanymda kil myqtylarmen kúsh synasýǵa týra keldi. Barlyǵynan Danııar Eleýsinov dara turdy. Biraq ol 2014 jyly Tarazda ótken respýblıkamyzdyń basty dodasyna qatyspady. Al men Manat О́mirzaqov, Bekzat Halmetov, Saǵadat Rahmanqulov jáne taǵy basqa tanymal boksshylardan basym túsip, bas júldeni oljaladym. Sonymen qosa, eń úzdik bylǵary qolǵap sheberine tıesili arnaıy syılyq ta maǵan buıyrdy.
– Ulttyq komandanyń sapyna qabyldanǵannan keıin birden jolyń ońǵaryldy ma?
– Respýblıkamyzdyń bas komandasy quramynda alǵash ret Majarstanǵa sapar shektim. Ishtvan Bochkaıdyń týrnırinde top jaryp, eń úzdik boksshy atandym. Basqa da birqatar iri jarysta qanjyǵam maılandy. «Astana arlandary» sapynda óner kórsetip, 2015 jáne 2017 jyldary Dúnıejúzilik boks serııasy (WSB) dodasynyń eki dúrkin jeńimpazy atandym. Jalpy bul jobanyń maǵan bergeni kóp. Bes raýndtyq básekede Beıjiń Olımpıadasynyń qola júldegeri, Rıo Olımpıadasynyń jeńimpazy jáne álem chempıony Ronel Iglesıas Sotolongomen úsh márte kezdestim. Ony eki ret jeńip, bir ret ese jiberdim. Sol kýbalyq qablan Tokıodaǵy ǵalamdyq dodada da aldyna jan salmady. Álem chempıony, Rıo Olımpıadasynyń kúmis júldegeri ózbekstandyq Shahram Gııasovty shań qaptyryp kettim. Álem birinshiliginiń qola júldegeri, Panamerıka oıyndarynyń jeńimpazy, venesýelalyq Gabrıel Maestarany jeńdim. Odan bólek, Búkilálemdik áskerıler oıyndarynda dara shyqqanym bar. Bul jeńisterdiń barlyǵy da men úshin asa qundy ári qymbat.
– 2018 jyly alǵash ret Jakartadaǵy Azııa oıyndarynda qatysyp, kúmis medaldy moınyńa ildiń. Fınalda kimnen utylǵan ediń?
– Sheshýshi tusta ózbekstandyq Bobo-Ýsmon Batýrovpen aıqastym. Bul óte shıelenisti jekpe-jek boldy. Biraq tóreshiler meniń emes, qarsylasymnyń qolyn kóterdi.
– Sen 2021 jyly Belgradta jalaýy jelbiregen álem chempıonatyn óte qarqyndy bastaǵan ediń. О́zbekstannyń maqtanyshy Shahram Gııasovti jolyńnan yǵystyrǵannan keıin jankúıerler «Shymbergenovti endi eshkim toqata almaıdy» desip jatty. Biraq olaı bolmady. Ne sebepti?
– Tusaýkeser kezdesýimde ırandyq Farhad Atashgahany jeńgen soń, kelesi kezeńde Shahram Gııasovpen kúsh synastym. Ol kezde ózbek boksshysynyń dáýiri júrip turǵan. Men ony 5:0 esebimen uttym. Saqa sportshyny san soqtyrǵanyma erekshe qýanyp, óz-ózime degen senimim kúrt artty. Meniń basty qateligim – osy boldy. О́ıtkeni rıngte bosańsýǵa bolmaıdy. Osy qarapaıym ǵana qaǵıdany qaperimnen shyǵaryp alyp, sonyń saldarynan ońbaı opyq jedim. Úshinshi aınalymda germanııalyq Magomed Shahıdovty nokaýtpen jeńgenimnen keıin, shırek fınalda Ýkraınanyń jas daryny Iýrıı Zaharıevke bir ǵana upaı aıyrmashylyǵymen jeńildim. Dál osy jigit Belgradta álem chempıony atandy.
Serbııadaǵy sátsizdikten úlken sabaq aldym. Aldyna bıik maqsat qoıǵan boksshyǵa ondaı qatelikke boı aldyrýǵa bolmaıtynyn anyq uǵyndym. Sodan keıin psıhologııalyq turǵyda óz-ózimmen jumys istedim. Bapkerimiz ekeýmiz barlyq kemshilikterdi túzettik. Bul eńbek esh ketken joq. 2022 jyly Ammandaǵy Azııa chempıonatynda altyn tuǵyrǵa kóterildim. Mine, endi álem chempıony atanyp otyrmyn.
– Tórtkúl dúnıeniń myqtylary bas qosqan Tashkenttegi jarysta jasyndaı jarq etip, bas júldeni qanjyǵańa baıladyń. Sol básekelerdiń qaısysy saǵan qıynǵa soqty?
– Alǵashqy eki kezdesýde Trınıdad Tobago men Izraıldiń ókilimen qolǵap túıistirdim. Olardy utý maǵan esh qıyndyq týdyrǵan joq. Shırek fınalda Makan Traoremen sheberlik baıqastym. Sonyń aldynda ǵana fransýz jigiti Japonııanyń juldyzy, 2021 jylǵy álem chempıony Sevon Okadzavany san soqtyrǵan edi. Sol sebepti bul shıelenisti jekpe-jek bolatyn shyǵar dep oıladym. Biraq Traore túk isteı almady. Báseke basynan aıaǵyna deıin meniń basymdyǵymmen ótti. Jartylaı fınalda Nıshant Devpen sheberlik baıqastym. Úndistannyń óreni sál qolaısyzdaý judyryqtasady eken. Onyń osal tusyn tabý úshin biraz ter tógýge týra keldi. Sodan fınalda О́zbekstannyń úmiti, eki dúrkin Azııa chempıony Saıdjamshıd Jafarovpen judyryqtastym. Bul jekpe-jektiń birinshi raýndynda 5:0 esebimen jeńiske jetkenimmen, ekinshisinde 2:3 esebimen utyldym. Biraq sheshýshi sátte búkil kúsh-jigerimdi boıyma jınap, namysymdy qamshylap, aqyry azýly qarsylasymnan basym tústim.
– О́zbekterdiń óz elinde jeńisti eshkimge ońaılyqpen bere qoımaıtyny anyq. Onyń ústine, kóp jaǵdaıda tóreshilerdiń búıregi jarys qojaıyndaryna buratyny da belgili. Fınaldyq saıystyń aldynda osyndaı sansyz oılar seni mazalaǵan joq pa?
– Jekpe-jektiń qarsańynda biraz kúdiktengenimdi jasyrmaımyn. Biraq rıngke kóterilgennen keıin jaman oılardan aryldym. Sheshýshi tusta qolymnan kelgenniń barlyǵyn jasadym. Ne bolsa da aıaǵyna deıin aıanbaı aıqasýǵa bekindim. Barsha jankúıerdi qýantyp, Tashkenttiń tórinde Qazaq eliniń ánuranyn shyrqatqym keldi. Alla Taǵalanyń qalaýy men halqymnyń qoldaýynyń arqasynda ol armanym oryndaldy.
– О́te tamasha! Seniń jáne álem chempıonatyna qatysqan basqa da boksshylarymyzdyń tolaǵaı tabysyna barsha Alash jurty shattana qýandy. Osy jeńisti jol Parıjde de jalǵasýyna tilektespiz.
– Kóp rahmet.
– Aslanbek, elishilik dodalarda seniń basty qarsylasyń Abylaıhan Júsipov edi. Negizgi jarystardyń denine sol qatysty. Al sen ara-tura ǵana boı kórsetip júrdiń. Jalpy ekeýiń qansha ret kúsh synasqan edińder?
– Resmı jarystarda eki ret jolymyz qıysty. Birinshi ret jeńildim. Kelesi kezdesýde jap-jaqsy judyryqtasyp jatqan edik, meniń qabaǵym jarylyp ketti. Dárigerler básekeni jalǵastyrýǵa ruqsat bermeı, jeńis taǵy da Abylaıhannyń ýysynda ketti.
– Talaı ret baıraqty básekelerden shet qalǵanyńda ulttyq qurama tizginin ustaǵan bapkerlerge ókpe-nazyń boldy ma?
– Men eshýaqytta ózgelerdiń tabysyna qyzyǵa nemese qyzǵana qaraǵan emespin. Ondaı jaman – ádet tabıǵatyma jat. Bul ómirde árkimniń óz nesibesi bar. Kezinde Abylaıhan Júsipov te óte keremet óner kórsetti. Ol – myqty boksshy, jaqsy azamat. Qatarynan úsh ret álem chempıonatynda júlde alý ekiniń birine buıyrmaıtyn baq. Abylaıhandy men árkez baýyrym, komandalyq áriptesim, tipti qarsylasym retinde de erekshe qurmetteımin.
– Parıj Olımpıadasynan keıin bylǵary qolǵabyńdy shegege ilesiń be álde taǵy biraz ýaqyt sharshy alańda atoı salýdy josparlap otyrsyń ba?
– Baıaǵyda Muhammed Álı óz bapkerinen: «Boksty qaı kezde qoıǵanym durys bolady?» dep surapty. Sonda kópti kórgen kánigi maman: «Ony saǵan artyńnan ókshelep kele jatqan jastardyń ózi-aq uǵyndyrady», dep jaýap qaıtarǵan eken. Men de solaı oılaımyn. Eger jalyndap turǵan jastar myqtylyǵyn moıyndatsa, jol berýge ázirmin. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda «ólispeı berispeımin». Aldymen Parıj Olımpıadasyna tyńǵylyqty daıarlaný kerek. Sol jarysta atoı salýdy maqsat tutyp otyrmyn. Al odan keıingisin ýaqytynda kóre jatarmyz.
Áńgimelesken
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»
