1989 jyly belgili psıholıngvıst jáne mádenıettanýshy Dmıtrıı Spıvaktyń «Polıglot bolýdyń joldary» degen kitaby jaryq kórdi. Eńbekte burynǵy KSRO-daǵy polıglottardan alynǵan birneshe suhbat bar. Respondentterdiń kópshiligi jeti ulttyń tilinde erkin sóıleıdi. Avtor bul qubylysty «Jeti zań» dep atady. Bul zańda adamdardyń kópshiligi keminde besten toǵyz tilge deıin úırene alady delingen. Bul bir tildi úırenýdiń ózin qıyndyq kórip júrgenderdiń ýáji jaı ǵana syltaý ekenin túsinýge bolady.
Al biz búgingi maqalamyzda til úırenýdi jeńildetetin tıimdi joldardy usynamyz. Eń birinshi ádis – az-azdan, biraq úzdiksiz. Tildi únemi jattyqtyryp otyrý mańyzdy. Kún saıyn az mólsherde, biraq turaqty túrde, jıi úırenýge áreket jasasańyz, tildik daǵdy da tezirek qalyptasady. Úlken maqsattarǵa kishkentaı qadamdarmen jetýge bolatynyn esten shyǵarmaý kerek.
Ekinshi ádis – tildik ortaǵa ený. Aınalany úırenip júrgen tilińizben jan-jaqty qorshaı bastaǵan abzal. Máselen, kóretin fılmińiz ben tyńdaıtyn mýzykańyz, oqıtyn kitap pen maqalalardyń barlyǵy sol tilde bolýy shart. Bul is-áreketter arqyly jańa tildi boıǵa sińirý ońaı bolady.
Úshinshi ádis – tehnologııalardy paıdalaný. Tilderdi oqytýǵa kómektesetin kóptegen qoldanbalar men onlaın resýrstarmen jumys isteý mańyzdy. Interaktıvti sabaqtardy kórý, tildik oıyndar men aýdıo jáne beınematerıaldardy paıdalaný kerek. Oqý úderisin qyzyqty ári tıimdi etý úshin kúndelikti jumysta osy tehnologııalardyń bolǵany durys. Bular til úırený barysynda jumysty biraz jeńildetetini anyq.
Tórtinshi ádis – oqý úderisinen lázzat alý. Joǵaryda aıtqandaı, til úırený jalyqtyratyn dúnıege aınalmaýy qajet. Úırenip jatqan tildiń ultymen, mádenıetimen, órkenıetimen jaqynyraq tanysý mańyzdy. Birqalypty úıde otyryp oqı bermeı, oryn aýystyryp tabıǵat aıasyna shyǵyp, kitaphanalarǵa, kovorkıngterge baryp úderisti barynsha qyzyqty etý qajet.
Besinshi ádis – túrli tehnıkamen jumys isteý. Qazir nebir tıimdi tehnologııalar bar. Árkim ózine qaısysynyń yńǵaıly ekenin bilý úshin tájirıbe jasap tekserip kórýine bolady. Máselen, «shadowing» tehnıkasy bar. Bul aýdıo tyńdaý kezinde estigenińizdi úzdiksiz qaıtalap, jattap alǵanǵa deıin jumys isteýdi bildiredi.
Altynshy ádis – tártip. Tildi turaqty túrde úırenip otyrý úshin temirdeı tártip kerek. Eger júıeli túrde úırene almasańyz, kýrstarǵa jazylý kerek. Sonda ýaqyt óte kele óz betińizben oqı alatyn deńgeıge de jetesiz. Bul da belgili bir tájirıbeler arqyly keletin úrdis .
Jetinshi ádis – maqsat qoıý. Til úırenýdegi eń mańyzdy tetiktiń biri – durys ári naqty maqsat qoıa bilý. О́ıtkeni maıdanǵa maqsatsyz shyqqan jaýyngerdiń adasýy áp sátte. Tildi ne úshin úırenemin? Oǵan qansha ýaqyt bóle alamyn? Bul tildiń qandaı mańyzdylyǵy bar? Osyndaı suraqtarǵa jaýap izdep baryp jaýapty jumysqa kirisken abzal.
Kúnnur BOLATBEK,
L.N.Gýmılev atyndaǵy
EUÝ stýdenti
