Elordada sýdyń qysymy nege tómen?

Astanada sý tapshylyǵy baı­qa­la­ bastaǵanda «Astana sý arnasy»­ mem­lekettik kommýnaldyq kásipornynyń bas­shy­lyǵy turǵyndardy sýdy únem­­dep paıdalanýǵa shaqyrǵanyn bile­miz. Jaýapty mamandardyń basym kóp­shi­ligi sý qysymynyń tómendeýin Astana­da­ǵy ýrbanızasııa jáne turǵyn úı keshen­de­riniń kóbeıýimen baılanystyrdy. Son­da biz de «Astana sý arnasyna» baryp, sýdyń tapshylyǵyna sorǵy-súzgi stansasynyń jobalyq qýaty jáne oǵan sý qoımasynan tartylǵan qubyr kóleminiń qatysy baryn bilip, bul týrasynda gazet betinde kólemdi maqala da ázirlegen edik. Munda sorǵy-súzgi stansasyna keletin sýdyń mólsherin baǵamdasaq, sý tapshylyǵy eń áýeli Astana sý qoımasynan (Vıacheslav) tartylǵan úsh qubyrǵa baılanǵanyn ańǵaramyz. Nege deseńiz, sorǵy-súzgi stansasyna keletin sý mol bolsa, ondaǵy mamandar rezervýarlardy toltyrý úshin sýdyń qysymyn tómendetip áýre bolmas edi. Sondyqtan kásiporyn basshylyǵy sý qysymyn retteý maqsatynda mindetti shara qabyldap, belgili bir mezgilde sý qysymy tómendeıtinin eskertti. Sý qysymy ýaqytsha báseńdeıtin ýaqyttyń kestesin daıyndap, aldyn ala jarııalady. Osylaısha, stansadaǵy mamandar túnde 00.00-den keıin sý qysymyn azaıtyp, sol ýaqytta sýdy 20 myń tekshe metrlik 4 rezervýarǵa jınaýǵa kiristi. Esesine, túnde jınalatyn 80 myń tekshe metr sý tańerteń joǵary qysymmen berildi. Qalalyq sorǵy-súzgi stansasynyń basshysy Talǵat Bekmaǵanbetovten qaladaǵy eki sorǵy-súzgi stansasynyń áleýeti táýligine 305 myń tekshe metr aýyz sý óndirýge jetetinin surap bilgen edik. Biraq stansadaǵy mamandar jaz shyq­paı jatyp qalaǵa táýligine 330 myń tekshe metr sý berip, jospardy joba­lyq qýatynan asyryp oryndady. Bilseńizder, sý úsh kezeńnen ótip ábden tazartylǵan soń ǵana tutynýǵa jaram­dy­ bolady. Ony tazartýǵa shamamen 5-7 saǵat ýaqyt kerek. Joǵaryda birer jyl buryn sý tapshylyǵyn aldyn alý­dy eskergen jergilikti ákimdik eki joba bastaǵanyn aıttyq. Sodan qazir Asta­na­ sý qoımasynan Temirjolshylar tur­ǵyn­ alabyna jańa sý qubyry tartylsa,­ «Inter­na­sıo­nalnyı» turǵyn alabynda sorǵy-súzgi stansasy salynyp jatyr. Endi osy sorǵy-súzgi stansasynyń áleýeti táýligine 105 myń­ tekshe metr sýdy tazartýǵa je­tedi dep mejelengen. Ýrbanızasııa úrdisi úzil­meı turǵan elorda halqy úshin jańa stansanyń sýy da sanaýly jylda azdyq etýi ábden múmkin. Bul endi bólek taqyryp. Qaladaǵy keıbir úılerdiń turǵyndary sýdyń qysymy azaıǵannan buryn ara-tura múlde bolmaıtynyna alańdaýly. Mundaıda turǵyndar aýyz sý kelgen sátti paıdalanyp, ydystaryn qaz-qatar tizip, sýǵa toltyryp alýǵa úırenip alǵan. Taǵy bir jaıdy eskersek, kóbine-kóp aýyz sý stansaǵa qashyq jatqan jáne keıingi jyldary paıdalanýǵa berilgen turǵyn úılerge jetpeı jatyr. Keıde jekelegen úılerde álsiz sorǵynyń kúshi tómen qysymmen kelgen sýdy tartýǵa dármensiz.

Birer kún buryn Astana qalasynyń áki­mi Jeńis Qasymbek Instagram paraq­sha­synda qaladaǵy sý qysymyna qatysty tur­ǵyndarǵa úndeý jarııalady. Onda elor­da ákimi sýǵa qatysty másele baryn ras­tap, naq qazir táýligine 25 myń tekshe metr­ sý jetpeıtinin ashyp aıtty.

«Qalamyz kún sanap ósip jatyr. Keıingi 3 jyldyń ishinde qalamyzda turatyn azamattardyń sany 200 myńǵa artty. Keıingi aıda sýarý jumysy bastalyp ketti. О́tken aptada bolǵan +30 gradýstan asatyn aptap ystyq osy aptada da jalǵasady dep boljanyp otyr. Osydan 2 jyl buryn ákimdik eki jańa nysannyń qurylysyn bastaǵan. Birinshi nysan – sorǵy stansasy. Bul nysannyń qurylysy osy aıdyń sońyna deıin tolyǵymen bitedi jáne qalaǵa qajetti kúnine 25 myń tekshe metr sý beriletin bolady. Ekinshi nysan – sý qubyry, ıaǵnı Astana sý qoımasynan qalaǵa keletin sý qubyry. Bul nysan da aıaqtalyp qaldy. Keler aptada tolyǵymen qurylys jumysy bitedi jáne qalaǵa qajetti sý qysymy beriletin bolady. Sonymen, bir aıdyń ishinde búgingi sý tapshylyǵy máselesi tolyǵymen sheshiledi. Al tamyz aıynda bul stansanyń ekinshi kezeńiniń qurylysy bitedi. Tıisinshe, qalaǵa kúnine qosymsha 85 myń tekshe metr sý berý múmkindigi paıda bolady. Bul aldaǵy 3-4 jylǵa jetkilikti», dedi elorda ákimi.

Negizi, Astanadaǵy aýyz sý máselesi buǵan deıin de talaı márte qaýzalǵan soń, 2019 jyly eki joba bastaldy. Biraq sonyń ózinde keler kúnge durys boljam jasalmaǵany baıqaldy. Buǵan deıin Ekologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstri Zúlfııa Súleımenova da Astanadaǵy sý tapshylyǵyna qatysty máseleni qaýzaǵan-tyn.

«Bıyl sý mólsheriniń azdyǵy men odan keıingi sý tapshylyǵyn eskere otyryp, Q.Sátbaev arnasynan Esil ózeni bo­ıynsha shamamen 60 mln tekshe metr, Nura ózeni boıynsha shamamen 95 mln tekshe metr qosymsha sý berý týraly birlesken sheshim qabyldandy. Oǵan qosa, Astana sý qoımasynyń túbin shamamen 47 mıllıon tekshe metr bolatyn shógindiden tazartý qajet», degen edi mınıstr.

Iá, 1968 jyly salynǵan Astana sý­ qoımasyndaǵy sýdyń sapasyna qa­zir­den nazar aýdarǵan jón. Iаǵnı qa­la mańynan basqa da sý kózderin qaras­ty­rý­ qajet-aq. Bul máselege qazir qala ákim­digi, depýtattar, úkimet nazar aýdaryp otyr. El úkimeti elordadaǵy sý tapshylyǵyn boldyrmaý úshin jer­ústi jáne jerasty sý kózderin paı­da­lanýdyń joldaryn qarastyryp jatyr. Aqy­ry­ sýǵa qatysty máseleler qaýzalyp jat­qanda keıbir shyǵyndardyń ornyn sharýa­shylyq maqsatta paıdalanatyn sýmen tolyqtyrýǵa kóńil bólinse deısiń. Sony­men qatar sýdy únemdi paıdalaný da mańyzdy. О́ıtkeni ekologııalyq ahýal­ǵa baılanysty taza aýyz sýǵa jarymaı otyrǵan elder bar. Ýaqyt óte mu­nyń sońy keıbir elderde geosaıası ahýaldyń órshýine alyp kelýi múmkin. Mun­daıda sýdy únemdep paıdalaný týraly aqparattyq túsindirý jumystary azdyq etedi. Bul másele sýdy únemdep paı­da­lanýǵa oraılastyrylǵan arnaıy quryl­ǵylar arqyly rettelse kerek. Qazir­gi jaǵdaı boıynsha kóp uzamaı №3 sorǵy-súzgi stansasy iske qosylsa, sý tap­shylyǵy sheshilgeli tur. Sosyn kezek­ti tórtinshi stansanyń da jobasy ázir­lener. Oń jaǵalaýdaǵy sý júıesine túsetin júkteme ájepteýir azaıar.