Elimizdiń aýyldyq jerlerinde 8 mln adam turady. Bul – jalpy el halqynyń 40 paıyzy. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, elimizde 6 293 aýyl bar. Rasynda, bul – úlken naryqtyń kózi. Aýyl baıysa, qalanyń da qaryny toq bolary daýsyz. Osyny oılaǵan Memleket basshysy Saılaýaldy baǵdarlamasynda aýyldy órkendetý – óziniń basty baǵyty ekenin jetkizgen edi.
«Búginde Qazaqstan halqynyń 40 paıyzǵa jýyǵy aýylda turady. «Aýyl – el besigi» dep halqymyz beker aıtqan joq. Sondyqtan aýyldaǵy jaǵdaıdy jaqsarta almasaq, bárimizge syn. Sol úshin men búgin aýyldy damytý máselesi týraly Jarlyqqa qol qoıamyn. Osy qujat arqyly Úkimetke aýyldy damytýdyń 5 jylǵa arnalǵan naqty josparyn ázirleýdi tapsyramyn. Bul meniń jańa prezıdenttik merzimdegi birinshi Jarlyǵym bolady. Úkimet aýyldy damytýǵa arnalǵan barlyq jobany júıeli túrde rettep, jınaqtaýǵa tıis. Sodan keıin maqsatty túrde tıimdi jumys júrgizemiz», degen edi Qasym-Jomart Toqaev. Endi sol jospar aıasynda óńir-óńirde ártúrli jobalar qolǵa alynyp, aýyldaǵy aǵaıynnyń áleýetin kóterýge kúsh salynyp jatyr.
Máselen, Jetisýda Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha aýyldyq jerlerde ómir súrý sapasyn jaqsartý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń aýyldyq aýmaqtaryn damytýdyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn iske asyrý bastaldy. Tujyrymdama negizgi 3 baǵyt arqyly júzege asyrylady. Atap aıtsaq, áleýmettik, ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymyn damytý esebinen kórsetiletin bazalyq qyzmetterdi usynýdaǵy tepe-teńsizdikterdi qysqartý. Agroónerkásiptik keshendi damytý, aýyl sharýashylyǵy kooperasııasyn, sondaı-aq aýyldaǵy kásipkerlikti damytýdy yntalandyrý jolymen aýyl halqy tabysynyń deńgeıin arttyrý. Jáne aýyldyq aýmaqtardy damytýdy ınstıtýsıonaldyq qamtamasyz etý.
«Jetisý oblysy boıynsha 352 aýyldyq eldi meken bar, onyń ishinde 186-sy básekege qabiletti. Aýyldyq jerlerde ınfraqurylymdy damytýdyń negizgi quraly «Aýyl – el besigi» jobasy. Bıyl 11,7 mlrd teńge somasyna 64 aýyldyq eldi mekendi qamtıtyn 82 joba júzege aspaq. 2027 jylǵa qaraı aýyldyq eldi mekender sapaly sýmen qamtamasyz etiletin bolady, kentishilik joldardyń jaǵdaıy jaqsarady, ınjenerlik jeliler, áleýmettik, mádenı jáne sport nysandary salynyp, jóndeledi», deıdi oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Raýan Daýtalınov.
Onyń aıtýynsha, shalǵaıdaǵy aýyldarǵa medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin qamtamasyz etýge 2023-2025 jyldar aralyǵynda oblysta 59 nysan salý josparlanyp otyr. Sonymen birge 2025 jylǵa deıin jergilikti bıýdjet esebinen 57 blokty modýldik medısınalyq pýnkt jáne 2 jedel járdem stansasy salynbaq.
«2023 jylǵy 1 sáýirden bastap «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynyń qarjy agenti bolyp Otbasy bank taǵaıyndaldy. Osyǵan baılanysty, bıyl kóterme járdemaqy jáne bıýdjettik kredıtter boıynsha jańa ótinimder otbasybank.kz jyljymaıtyn múlik portalynda onlaın rejimde qabyldanatyn bolady. Joba boıynsha 2027 jylǵa deıin 6,6 mlrd teńgege 1 163 mamanǵa kredıt berý, 499,0 mln teńgege 1 382 mamanǵa kóterme járdemaqy berý josparlanyp otyr. Jalpy, oblysta aýyldyq aýmaqtardy damytý boıynsha barlyq sharalar qabyldanyp jatyr», dedi R.Daýtalınov.
Sonymen qatar bıyl «Aýyl halqy tabysyn arttyrý» baǵdarlamasy aıasynda jyldyq syıaqy mólsherlemesi 2,5 paıyzben aýyl turǵyndaryna nesıe berilmek. О́ńirlik aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń ekonomıkalyq josparlaý jáne taldaý bóliminiń basshysy Araılym Álimbekova osy jobaǵa 3,2 mlrd teńge bólingenin jetkizdi.
«Aýyl turǵyndaryna – 8,6 mln teńgege, aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterine – 27,6 mln teńgege deıin 5 jáne 7 jyl merzimge shaǵyn nesıe berý bıýdjettik baǵdarlamasy aıasynda bıyl 3,2 mlrd teńge qarastyryldy. Qazirgi ýaqytta aýyldyq okrýgterden nesıe alýǵa nıetti 530 áleýetti úmitkerlerden 3,3 mlrd teńgege pýl qalyptastyryldy. Onyń ishinde, 18 joba – egin sharýashylyǵy, 453 joba – mal sharýashylyǵy», dedi A.Álimbekova.
Odan bólek Jetisý oblysy jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Ermek Mızambaev «Jetisý oblysynyń О́ńirlik jumyspen qamtý kartasy» bekitilgenin aıtty.
«О́ńirlik kartaǵa sáıkes bıylǵy jyly oblysta – 31 560, onyń ishinde ýaqytsha – 10 002, turaqty 21 558 jumys oryndaryn qurý josparlanǵan. Ulttyq jobalar sheńberinde 170 jańa joba iske asyrylyp, 2 418 jańa jumys orny qurylýy josparlanýda. Sondaı-aq «Kásipkerlikti damytý» ulttyq jobasy sheńberinde 8 484 sýbsıdııalanatyn jumys ornyn, jeke bastamalar sheńberinde «100 myń halyqqa – 100 jumys orny» jobasy sheńberinde 9 806 jumys ornyn qurý josparlanyp otyr. Búgingi kúnge О́ńirlik karta sheńberinde 10 851 adam jumysqa ornalastyryldy», deıdi E.Mızambaev.
Sondaı-aq oblysta kásipkerlik bastamaǵa járdemdesý úshin granttar men kredıtter berý josparlanǵan. Atap aıtsaq, «Kásipkerlikti damytý» ulttyq jobasy sheńberinde «Eńbek» baǵyty boıynsha 588 grant jáne 249 mıkrokredıt, «Bıznestiń jol kartasy» baǵyty boıynsha 110 grant, «Aýyl amanaty» jobasy sheńberinde 390 kredıt beriledi.
Jetisý oblysynyń qurmetti azamaty Ámire Árinniń pikirine qaraǵanda, bul bastama – halyq úshin sońǵy jyldardaǵy eń tıimdi joba. Tek shalǵaıdaǵy aýyldardy umytyp ketpegenimiz abzal. Sebebi, keıbir eldi mekender onshaqty úıden quralǵan. Dese de oǵan áleýeti tómen dep baǵa berýge bolmaıdy. Halyq jetiskeninen aıdalaǵa otaý tikpeıdi.
«Meniń bir syn eskertpem bar, jalpy aýyldardy alalaý durys emes. Birin alǵa súırep, birin keıin tartqannan is ońynan shabady deý – bilmestiń isi. Iá, «Árkimniń týǵan jeri – Mysyr shári» degen naqyl bar. Týǵan aýylynyń túlegenin bári de qalaıdy. Alaıda birine qarjyny úıip tógip, ekinshisine tarshylyq jasaý – malyn kúzetip otyrǵan aǵaıynnyń sharýasyn tyǵyryqqa tireıdi. Odan keıin sharýasyn dóńgeletip otyrǵan halyqtyń boıyn úreı bıleıtini daýsyz. Álbette, árkim óziniń qalaǵan jerine qonystanýǵa erikti. Shekarada ornalasqan eki-úsh tútindi quraıtyn alaqandaı eldi mekender de bar. Olar ortalyqqa qaraı jyljı almaıdy. Memleketten nesıe alaıyn dese, áleýeti tómen dep keýdeden qaqsaq, onda istiń tuıyqtalǵany. Áýeli jastar da aýylda turaqtamaı, qalada arba súırep júrgendi artyq kóredi. Kez kelgen dúnıeni oılanyp isteý qajet», deıdi Á.Árin.
Qarańyz, tórt jyldan beri «Aýyl – el besigi» jobasy júzege asyrylyp keledi. Ondaǵy maqsat – áleýeti joǵary 3,5 myń aýyldyń ınfraqurylymyn damytý. Soǵan oraı Úkimet tarapy bes jylǵa 500 mlrd qarjy qarastyrǵan. Alǵashqy úsh jylda bólingen somanyń jartysy ıgerildi. Tipti, 665 aýylǵa qajetti ınfraqurylym salyndy.
Joba sheńberinde byltyr 576 eldi mekenge 128 mlrd teńge baǵyttalǵan. Naqtylap aıtsaq, 91 mln teńgesi – turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasyna, 454 mln teńgesi – áleýmettik ınfraqurylymǵa, 511 mln teńgesi – kólik ınfraqurylymyn damytýǵa kózdelgen. Bıyl 663 aýyldaǵy jaǵdaıdy damytý úshin 140 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. Memleket basshysy óz sózinde aýyldy kórkeıtý úshin 1 trln teńgeden astam qarajat bólý de artyq etpeıtinin aıtqan. Qazir shaǵyn sharýalar da shama-sharqynsha jeńildetilgen nesıe alyp, isin ilgeriletip otyr. Tek sol nesıeni alardaǵy qujattyń beıbereket kóptigine nazaly. Oǵan bir sebep, aýdan ne oblys ortalyǵynan tym shalǵaı qonystanǵan aýyldar qujat rásimdeý úshin ábden sendeledi. Osyny eskerse deıdi aýyldaǵy aǵaıyn!
Jetisý oblysy
