Taıaýda Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatov Aqsha-kredıt saıasaty komıtetiniń belgilegen bazalyq mólsherlemeni saqtaý týraly sheshimin qabyldady. Atalǵan mólsherlemeni burynǵy dárejesinde qaldyrý ishki jáne syrtqy ınflıasııalyq faktorlarǵa ári ekonomıkalyq ósý baǵytyna qatysy bolǵanǵa uqsaıdy.
Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatov: «Búgingi sheshim naqty derekter men jańa faktorlar eskerilgen boljamdardy taldaý negizinde qabyldandy. Makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń boljamdaryn jańartýmen qatar, ınflıasııa táýekelderin baǵalaýdy da jańadan balansqa keltirdik. Bizdiń baǵalaýymyz táýekelder balansynyń dezınflıasııalyq jaqqa shamaly yǵysýyn kórsetedi. Syrtqy sektordyń baǵaǵa qysymy azdap álsiredi. Onyń sebebi, álemdik azyq-túlik baǵasynyń ósý qarqynynyń tómendeýi men elimizdiń saýda-seriktes elderinde ınflıasııanyń edáýir baıaýlaýynda. Naqty aıyrbastaý baǵamynyń turaqtylyǵyna baılanysty syrtqy baǵalardyń barynsha baıaý ósýi eldegi ınflıasııanyń tómendeýine qolaıly jaǵdaı jasap otyr. Alaıda, fıskaldyq yntalandyrýdyń jalǵasýyna, turaqty ishki suranysqa, joǵary ınflıasııalyq kútýlerge jáne janar-jaǵarmaı men turǵyn-úı kommýnaldyq qyzmetter baǵasynyń kóterilýine baılanysty ishki faktorlardyń proınflıasııalyq yqpaly saqtalýda», dep atady.
Bas qarjyger qabyldanǵan sheshimdegi negizgi faktorlardyń ishinde birinshisi, naqty jáne kútiletin ınflıasııa dınamıkasyn, bıylǵy jyldyń sáýir aıynda jyldyq ınflıasııa naýryz aıynda bastalǵan tómendeý úderisin jalǵastyryp, 16,8%-dy qurady. Jemis-jıdek pen kókónis naryǵyndaǵy usynystyń turaqtanýy azyq-túlik ınflıasııasynyń 17,9%-ǵa deıin tómendeýin, azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlardyń baǵasy 18,2%-ǵa ósip, janar-jaǵarmaı baǵasynyń kóterilgenin kórsetedi. Qyzmetter quny 13,7%-ǵa ósip, jeke kórsetiletin qyzmetterge suranystyń turaqty bolýy taýarlar men qyzmetter baǵasynyń ósýi, janar-jaǵarmaı baǵasynyń kóterilýinen bolǵan janama áserler bar. Inflıasııanyń aılyq kórsetkishi osy jyldyń naýryz jáne sáýir aılarynda 0,9%-dy qurap, ortasha tarıhı mánnen joǵary qalyptasty. Alaıda aqsha-kredıt saıasatynyń nátıjesinde bazalyq ınflıasııanyń ártúrli baǵalaýlary ınflıasııanyń turaqty komponentteri birtindep tómendegen. Degenmen janar-jaǵarmaı, turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetter baǵasynyń kóterilýi de yqpal etken.
Oryn alǵan geosaıası jaǵdaıdyń saldarynan logıstıkalyq jáne óndiristik taýar jetkizý joldaryn qaıta qurý úderisi baǵanyń ósýine áserin tıgizbeı qoımady.
Bıylǵy sáýirde aldaǵy 12 aıda kútiletin ınflıasııa 16,7%-ǵa deıin ósip, turǵyn-úı kommýnaldyq qyzmetter tarıfteriniń josparlanǵan ósimi men janar-jaǵarmaı baǵasynyń naqty kóterilýi halyqtyń kútýlerine ishinara áser etti. Inflıasııa kórsetkishi birshama tómendegenine qaramastan, áli de joǵary mánde bolyp tur.
Ekinshisi, ishki ekonomıkalyq faktor.Bıylǵy qańtar-sáýir aılarynda elimizdiń naqty ishki jalpy ónimi 5,0%-ǵa artyp, boljamdyq baǵalaýdan joǵary qalyptasqan. Taýarlar óndirisi, qyzmet kórsetý sektory, qurylys, saýda, aqparat jáne baılanys salalary men iskerlik belsendiliktegi ósim negizinen eldiń taýar óndirisindegi oń qarqyndylyq tanytýy halyqtyń tutynýshylyq suranysynyń turaqtanǵandyǵynan oryn alyp otyr dep aıtýǵa bolady. Oǵan bólshek taýar aınalymy, tutynýshylyq taýarlardyń ımporty jáne taýarlar men qyzmetter úshin halyqtyń qolma-qol aqshasyz tólemderi týraly derekterde kórsetilgen. Bólshek saýdanyń ósý qarqyny pandemııaǵa deıingi mánderge jetkenin atap ótken jón. Tutynýshylyq kredıtteý men ınflıasııalyq kútýlerdiń joǵary deńgeıi azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar saýdasynyń keńeıýine qoldaý kórsetedi. Halyqtyń nomınaldy jalaqysy men tabysynyń ósýi baıqalýda. Júrgizilgen saýalnamaǵa sáıkes, respondentterdiń shamamen 30%-nyń otbasyndaǵy tabys deńgeıi 300 myń teńgeden joǵary. Bir jyl buryn mundaı jaýaptardyń úlesi 10-15% aralyǵynda bolǵan. Degenmen, halyqtyń naqty tabysy joǵary ınflıasııa aıasynda tómendep, tutynýshylyq suranystyń belsendi iske asýyn tejep tur. Ekonomıkany qoldaý, memlekettik baǵdarlamalarmen yntalandyrylatyn joǵary ınvestısııalyq belsendilik – ishki suranys draıverleriniń biri. Bıylǵy qańtar-sáýir aılarynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar naqty mánde 18%-ǵa ósip, salymdar kólemi kólikke jáne qoımada saqtaýǵa – 39,3%, aýyl sharýashylyǵynda – 26,5%, ónerkásipte – 18,1% jáne jyljymaıtyn múlikpen jasalatyn operasııalarda 10,0%-ǵa ulǵaıǵan.
Úshinshisi, syrtqy ekonomıkalyq konıýktýra. Jahandyq ınflıasııanyń odan ári tómendeýi kútiledi. Oǵan shıkizat pen taýar naryǵyndaǵy qysymnyń azaıýy jáne logıstıkalyq máselelerdiń sheshilýi yqpal etip otyr. Bıylǵy sáýir aıynda birshama artqanyna qaramastan, FAO azyq-túlik baǵasynyń ındeksi tómendeý serpinin saqtap qaldy. Al mol ónim alý men astyq mámilesin iske asyrý aıasynda dándi daqyldar baǵasy bizdiń aldyńǵy boljamnan da tez tómendep keledi. Osyǵan baılanysty teńgeniń aıyrbastaý baǵamynyń turaqty bolýynan azyq-túliktegi ishki baǵanyń ósimin odan ári báseńdeýine múmkindik bar degendi jetkizdi.
Elimizdiń saýda-seriktes elderinde ınflıasııanyń tómengi qarqyny qosymsha dezınflıasııalyq faktor bolyp tabylady. Bul ásirese Reseıde ótken jyly joǵary bazadan shyǵýy nátıjesinde jáne Qytaıda ekonomıkanyń qalpyna birkelki kelmeýine baılanysty taýarlarǵa suranystyń tómendegeni bar.
Inflıasııalyq jaǵdaıdyń birtindep jaqsarýyna qaramastan, kóp eldegi syrtqy monetarlyq sharttar tejelgenimen, baǵanyń jyldyq ósý kórsetkishteri áli de belgilengen nysanaly baǵdardan asyp túsýde.
Munaı naryǵy boıynsha burynǵy boljamǵa qaraǵanda birqalypty damıtyndaı. COVID-19 shekteýleri alynǵannan keıin Qytaı ekonomıkasy qalpyna tez keledi degen boljam oryndalǵan joq. Sonymen qatar turaqty ınflıasııada aıtarlyqtaı qatań monetarlyq saıasatty júrgizý jahandyq resessııa táýekelin arttyryp, OPEK+ tarapynan munaı óndirýdi qysqartý baǵalardy ustap turýǵa oń áserin tıgize almady. Osylaısha, tejeýshi faktorlardyń basymdy yqpaly munaı qunynyń tómendeýine áser etip, boljamdy baǵalaýdy qaıta qaraýǵa ákeldi.
Syrtqy ekonomıkadaǵy túrli taýar naryǵyndaǵy qubylmalylyq, ásirese kómirsýtekti shıkizat naryǵynda Brent markaly munaıdyń belgilengen ortasha baǵasy bıylǵy jylǵa 1 barrel úshin 82,2 dollardy quraıdy. Makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń jańartylǵan boljamdaryna toqtalsaq, jyldyq ınflıasııa 2023 jyly 11-14%, 2024 jyly 9-11% jáne 2025 jyly 5,5-7,5% sheginde qalyptasyp, janar-jaǵarmaı men turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetteri qunynyń ósýi tikeleı jáne janama áserlerdiń yqpalynan týyndaǵan jaıt dep ataýǵa negiz bar. El ekonomıkasynyń ósýi bıyl ishki jalpy ónimniń 4,2-5,2% dıapazonynda qalyptasatyn boldy. Ekonomıkanyń 2024-2025 jyldarǵa arnalǵan ósý boljamy 3,5-4,5% deńgeıinde ózgerissiz qalǵan.
Ulttyq bank bıylǵy jyldyń ekinshi jartysynda bazalyq mólsherlemeni bir qalypty jáne baıyppen tómendetý múmkindigin qarastyratyndyǵyn aıtady.
Jyldyq ınflıasııa 2023 jylǵy sáýirde 16,8%-ǵa deıin baıaýlap, aılyq ınflıasııa 0,9% deńgeıinde saqtaldy. Alaıda 2022 jylǵy qyrkúıekten bastap bazalyq jáne maýsymdyq faktor eskerilmegen ınflıasııalyq kórsetkishter tómendegen. Bul ınflıasııanyń turaqty bóligi men proınflıasııalyq qysymnyń birtindep álsireýin kórsetedi.
Sonymen Ulttyq banktiń Aqsha-kredıt saıasaty komıtetiniń bazalyq mólsherleme boıynsha kezekti josparly sheshimin osy jyldyń 5 shildesinde jarııalaıdy.
