Ege

Tektiden tekti týady

Jaı kisiniń beınesin ashýdyń ózi qııa­met-qaıym ekenin bilgendikten, biz gazet maqalasynda chekıstiń, onyń ústine general chekıstiń beınesin tolyq asha qalady ekenbiz dep dámelenýden aýlaqpyz, árıne.

General Erjan Isaqulovtyń kezekti bir mereıjasy tusynda shaǵyn ǵana taralymmen shyqqan «Halyq qyzmetinde» degen juqaltań jınaqqa «Tektiden tek­ti týady, Tektilik tuqym qýady. Tektiler­diń tuıaǵy Tańdaıdy quz-qııany» degen shýmaq epıgraf retinde alynypty. Bul sózdiń ıesi – Bekasyl Bıbolatuly. Jıyr­­­masynshy ǵasyrdyń basynda, 1915 jyly dúnıeden óteriniń aldynda: «Zul­mat zaman kele jatyr, qul-qutan kóteri­lip, ylǵı jalańaıaqtar el basqaryp, qanyńdy sýdaı shashady. «Jylan taqyr» bolasyńdar. Kómýsiz adam kóbeıedi. Qyrǵyn soǵys bolady. Jesir kóbeıedi. Soǵysta utasyńdar. Sóıtip, kórer kózge jarqyn, biraq ishteı irip jatqan bir zaman bastalady. Kólik tórt dóńgelekti temir bolady. Aspan jol bolady. Bir úı orys, bir úı qazaq bolyp otyrasyńdar. Olar jerlerińdi tartyp alady. Kóshiremin dep áýre bolmańdar, jetpis jyldan soń ózderi kóshedi. Imandylyq azaıady. О́nege tozady, qasıet azady. Jastar ıt ishpeıtin sýsynǵa qumar bolady. Erkek úıshil, áıel bazarshyl bolady. Qatyn el bıleıdi. Qysqa etekti kóılek kıip, esek tuıaqty etikpen júredi. Qatyn jiberý kóbeıedi, áıel erkekti syılaýdan qalady. Tiri jetimderdiń sany artady. Biraq osynyń bárine erteli-kesh Allanyń bir tyıymy bolady» dep kóripkeldikpen jazyp ketken, artyna «Zıkzal» syndy eki tomdyq eren eńbek qaldyryp ótken Bekasyl áýlıe. 2022 jyly áýlıeniń týǵan jerinde qazaq-qyrǵyz zııalylary «Zıkzalǵa» ar­nalǵan alqaly jıyn ótkizgen. Sol jıyn­ǵa arnaıy kelgen Prezıdent keńes­shisi Málik Otarbaev Memleket basshy­synyń quttyqtaýyn oqyp bergen. Onda «Qasıetti Túrkistan topyraǵynda dúnıege kelip, ult rýhanııatynyń damýyna zor úles qosqan ǵulamanyń «Zıkzal» atty eńbegi – halqymyz úshin asyl mura. Qazaq rýhanııatyndaǵy alyp tulǵalardyń biri Máshhúr Júsip Kópeıuly ǵulama Bekasyl Bıbolatulyn asa qurmetpen ustaz dep moıyndap, onyń «Zıkzal» atty eńbegin baǵa jetpes qundy ǵylymı týyndy dep baǵalaǵan», delingen edi.

Bekasyl Eńsegeı boıly Esim hannyń ýáziri bolǵan (han ordasy tigilgen jer bizdiń keıipkerimiz týǵan Keńesaryq aýylynyń janyndaǵy betkeı) Qudaıberdiniń toǵyz ulynyń úlkeni Túgelbaıdan taraıdy. Túgelbaı babamyzdyń eń kishi uly Álibekten Tóle bı taraıdy. Túgelbaıdan Myrzakeldi, Myrzakeldiden Bıbolat, Bıbolattan Bekasyl týady. Áıgili Másh­húr-Júsiptiń ózi «Qazaq balasy oqy­dym-toqydym dese de, Bekasyl haziret bola ala ma? Haziretpen ótkizgen kúnder biz sekildi jandarǵa endi qaıtyp kele me?» dep jazǵan sahara ǵulamasy Bekasyl Bıbolatuly – Erjan Isaqulovtyń babasy.

General-maıor Erjan Isaqulovtyń búkil ómiri qanmen taraǵan, tuqym qýǵan tektiliktiń óreli ónegesi.

О́nege

2003 jyl. Aqparat mınıstri qyzmetine jańa kirisip jatqan kezim. Bir kúni Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary habarlasty. Aty-jónin aıtty – Erjan Isaqulov. Keldi. Aqparat salasynda ulttyq qaýipsizdikke qatysty másele az bolmaıdy. Sol tusta da biraz problema qordalanyp qalǵan eken. Keńinen áńgime qozǵadyq. Kóp jaıdy aqyldasyp aldyq. Aqparattyq qaýipsizdikti retteýge baılanysty birqatar oıdy ortaǵa saldyq. Memleketshil azamat eken. Taǵy bir razy etkeni – jańylyspaıtyn jady. Neshe túrli málimetti, sapyrylysqan sandardy ońdy-soldy aǵyzyp aıta beredi. Otyz-qyryq jyl burynǵy jaılardy da egjeı-tegjeıine deıin esine saqtaıdy. Muny sol komıtettegilerdiń qyzmettik ereksheligine jatqyza salýǵa bolmaıdy. Kóptiń ishinde kim joq deısiz. Keıin bilsem, Erjan Bekbaý­uly ol ortada da osy qasıetimen talaıdy tańdandyrypty. Mysaly, KSRO Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń Mınskidegi eki jyldyq joǵary kýrsyn bitirerde basshylyq bekitken minezdemede tup-týra bylaı jazylypty: «Isakýlov E.B. obladaet fenomenalnoı pamıatıý, vsemı neobhodımymı dlıa operatıvnogo rabotnıka kachestvamı, mojet byt ıspolzovan v ostryh ýchastkah operatıvnoı deıatelnostı kontrrazvedyvatelnyh podrazdelenıı...» Mundaı sózdi ol kezde bizge ońaılyqpen qımaıtyn. Onyń ústine bul baǵa AQSh-tyń arnaýly qyzmetteri «osınoe gnezdo», ıaǵnı «aranyń uıasy» dep ataǵan, kásibı myqtylyǵyn moıyndamaı tura almaǵan oqý ornynyń basshylyǵy tarapynan berilip otyr.

Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Tóle­bı aýdanyndaǵy Saıramsý, Qasqasý, Qarasora degen úsh ózenniń toǵysqan tusyndaǵy Keńesaryq aýyly – bólek bir qut meken. Aqsý-Jabaǵyly qoryǵynyń tunyp turǵan tamasha tabıǵaty sonda týǵandardyń kóńilin kóterip, qııalyn qanattandyryp jiberetindeı. Senseńiz de, senbeseńiz de sol – jańaǵy bir aýyl­dan Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń Toqbolat Toǵysbaev, Erbolat Toǵysbaev bastaǵan 17 múshesi shyqqan! Ákimder, mınıstrler, depýtattar jaǵy da jetkilikti. Bul, árıne, tegin emes. Sol qanattanǵan qııaldan shyǵar, Erjan mektep bitirerde ushqysh bolǵysy keledi. Biraq onyń oqýy­nyń bári alysta, Reseıde eken. Sodan geolog mamandyǵyna búıregi burylady. Almatyǵa, polıtehnıka ınstıtýtyna kelse, geologııa mamandyǵyna konkýrs sumdyq – bir orynǵa jıyrma shaqty abıtýrıent andyzdap tur. «Ishindegi eń adamy azdaýy metallýrgııa eken, endi aıaq astynan metallýrgııany jaqsy kóre qaldym...» dep kúledi qazir ózi. Instıtýtty úzdik bitirgen Erjan áýelde joldamamen qazirgi Aqmola oblysynyń Shortandy aýdanyndaǵy Bestóbe degen jerdegi «Qazaqaltyn» kenishine ornalasady. Keıin Shymkentke aýysyp, qorǵasyn zaýytyna jumysqa kiredi. Sóıtip júrgende bir kúni ony Memlekettik qaýipsizdik komıtetiniń oblystyq basqarmasyna qyzmetke shaqyrady...

Sóıtip, ony ómir múlde basqa arnaǵa sal­dy. Oǵan ókinip kórgen kezi joq. Qaıta chekıst jumysyn janyndaı jaqsy kórip ketti. Qadirin bilgen adamǵa bul elge eńbek etýdiń, memleketińe kómek tıgizýdiń tamasha tetigi eken. Salǵan betten-aq jańa salanyń qıyndyǵynan qaımyqpaı, qyz­mettiń qyr-syryn jalyqpaı meń­gerýge kiristi. Mınskide eki jyl oqyp kel­gen­nen keıin tabandatqan 11 jyl boıy Mem­lekettik qaýipsizdik komıtetiniń Shym­­kent oblysyndaǵy basqarmasynyń jedel ýákili, aǵa jedel ýákili, bólimshe bastyǵy qyzmetterin atqarady. Kúnder­diń bir kúninde Erjannyń aldynan eki tańdaý shyǵady. Bireýi – qala irgesindegi Túlkibas aýdanyna MQK bólimshesiniń bastyǵy bolyp barý. Ekinshisi – MQK-nyń Gýrev oblystyq basqarmasynyń bólim bastyǵynyń orynbasary bolyp barý. «Gýrevke ketemiz!» depti sonda keli­nimiz Bota... Onysy durys shyǵypty. Atyraý boıynda Erjan el kórdi, jer kórdi, ábden ysyldy. Egemendiktiń eleń-alańynda asa qýatty «Teńiz-Shevron» kásipornynyń qaýipsizdigi qamtamasyz etildi. Oblysta jaqsy jumysymen kózge túsip, Almatydaǵy ortalyq apparat­qa aldyrtyldy, Komıtettiń bólim bastyǵy­na taǵaıyndaldy. Sodan qaıtadan Ońtús­tikke, odan Aqmola oblysyna basqarma bastyǵy bolyp taǵaıyndaldy.

Pyshaqtyń júzimen júretindeı, ıne­niń kózinen ótetindeı asa jaýapty jumysta ol ásirese kadrlarǵa qamqorlyǵymen, adamdarǵa janashyrlyǵymen erekshelengen. Erjannyń sol kezde alǵan eki «klıchkasy» bar eken: biri – «Makarenko», biri – «starık»... Nege «Makarenko»? О́ıtkeni Isaqulov jas kezinen sol ataqty pedagogtaı ustazdyq ustanymynan aınymaǵan, qaramaǵyndaǵy qyzmetker qandaı da bir qatelik jiberip, kináli bolyp qalsa, ol jurt sııaqty baıanat jaza qoıýǵa asyqpaıdy, jańaǵy adamnyń aqtyǵyna kózi jetse, sózi jetken jerge deıin qorǵaıdy, qolynan kelgeninshe tárbıeleıdi. Nege «starık»? О́ıtkeni Isaqulov jasyna jetpeı basal­qy tartqan, qandaı sheshimin de jeti ólshep, bir kesedi, kópti kórgen qarııadaı salıqaly sóz aıtady.

1995 jyly, el astanasyn Arqa tósine aýystyrý jóninde saıası sheshim qa­byl­danǵan tusta Erjan Isaqulovtyń ómirinde eren beles bastaldy – aldymen, 1995-1997 jyldarda Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Aqmola oblysy boıynsha basqarmasynyń bastyǵy, 1997-1998 jyldarda Komıtettiń Aqmola qalasy jáne Aqmola oblysy boıynsha basqarmasynyń bastyǵy, 1998-2001 jyldarda Komıtettiń Astana qalasy boıynsha departamentiniń bastyǵy la­ýazymdaryn atqardy. Elimizdiń joǵarǵy bıligi men memlekettik organdardyń jańa astanaǵa kóshýin qamtamasyz etedi. Bir sóılemge syıǵyza salǵanymyzben, bas-aıaǵy alty-aq jylǵa sozylǵanymen, bul el ómirindegi erekshe kezeń edi. Bolashaqta astana bolady degen qala da, astanalyq oblys bolady degen oblys ta azyp-tozyp turǵan. Qalaǵa tynys beredi deıtin negizgi eki kásiporyn – «Selınselmash» pen «Kazselmash» eki ıininen áreń demalady, jumysshylar aqy tólenbeıtin demalysqa jiberilgen, bıýdjet mekemeleriniń qyzmetkerleri aılap jalaqy almaıdy, jaryq pen jylý birde bar, birde joq. Osyndaı jaǵdaı qalyptasqannan keıin ahýaldy odan saıyn nasharlatqysy keletin kúshter boı kórsete bastaǵan, uıymdasqan qylmys kóbeıgen. Sonyń bári az jyldyń aıasynda sheshimin tapty. Qalada jaǵdaı turaqtaldy. Erjan­nyń eńbegi de baǵalanyp, general shenin, «Dańq» ordenin aldy, qyzmeti joǵarylap, UQK tóraǵasynyń orynbasary bolyp taǵaıyndaldy.

General sheni demekshi... Tıip turǵan Túlkibas turǵanda kúıip turǵan Atyraý jerin tańdamaýyna Erjannyń amalyn qaldyrmaı tastaıtyn Botagóz kelinniń azamatynyń altyn basyn ardaqtap, qıyndyqqa qaırap salyp, jigerin janyp júretin aqylyna, janashyrlyǵyna talaılar tánti. Taǵy bir aǵasynyń sózin tyńdap kórińiz. Sala ardageri, general-maıor, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Toqtahan Nurahmetuly Erjan inisi podpolkovnık shenin alyp, qýanyshyna ortaqtasýǵa úıine shaqyrǵandaǵy áńgimeni bylaı baıandaıdy:

«Shaı ústinde bárimiz kezektesip, Er­jan­dy quttyqtap jatyrmyz. Aıtaty­ny­myz: «Baýyrym, endi polkovnık ataǵyn tezirek al». Sonda kelinimiz Bota: «Oı, aǵalar, polkovnıkti bylaı da alyp turmyz ǵoı, Erekeń general bolmaı, bizde tynym bolmaıdy», dep saq-saq kúlip jiberdi.

Bárimiz úndemeı qalyp, «Aı, myna kelin táýbe demeı me eken» dep jaǵamyzdy ustaǵandaı boldyq.

Sóıtsek, Erjandy bizden góri súı­gen jary, balalarynyń anasy Bota jaqsy­raq biletin bolyp shyqty. Keıinnen pol­kovnıkti merziminen buryn alyp, Erjan kóp uzamaı general bolǵanda bárimiz «Botanyń aýzyna generaldy qudaı salǵan eken» dep bir shattanyp qaldyq»...

Buǵan ne aıtasyń? Tek talantty adam qaı iste de talantty degendeı, Er­­jan Isaqulovtyń qabileti ómirdiń ta­laı qyrynan tanylatynyn, mysaly, Astanaǵa kelgennen keıin aýylda, Al­matyda kórgenin istep, úı aýlasyna aport almasyn otyrǵyzǵanyn, ony birneshe jyl boıy jan-jaǵynan oraǵan­daı etip, jelge qaqtyrmaı, sýyqqa shaldyrmaı ósirgenin, aqyr aıaǵynda aıazǵa tózimdi kúıge keltirgenin, sóıtip aporttyń Arqa jerine beıimdelgen jańa sortyn shyǵarǵanyn, oǵan Almatydaǵy zoologııa jáne bıotehnologııa ınstıtýtynyń genomdyq zertteý júrgizip, DNQ pasportyn, tıisti patentti bergenin, jańa sortqa Erjan súıgen jarynyń esimin tańdap, «Bota» ataǵanyn jazýmen toqtaǵannan basqa ne isteısiń?

Murager

«Bekasyl babamyz dúnıeden qaıtar aldynda bala-shaǵasyn, týys-týǵandaryn jınap, «Patsha qulaıdy, bılik basyna dinsizder keledi, meniń senderge zııa­nym tımes úshin, jıǵan-tergenimdi, jaz­ǵan kitaptarymdy adam tappas jerge tyǵyp tastaımyn. Tek bir kitabymdy shá­kir­tim Qazanǵapqa beremin, keıin zaman túzelgende ol meniń urpaǵyma tap­­sy­rady», degen eken. Sol kitapty Qazan­ǵaptyń urpaqtary 105 jyl saq­tap, maǵan aman-esen jetkizdi», deıdi Erjan Bek­baý­uly. Erjan eski shaǵataı tilinde jazyl­ǵan qundy qazyna qolǵa tıgennen keıin aldymen Myrzataı Joldasbekovpen aqyldasady. Ol ki­siniń bergen keńesi boıynsha kóne tilge kánigi qos maman – Maqsut Shafıǵı men Sársenbi Dáýit kitapty qazaqshaǵa aýdaryp shyǵady. Ol «Juldyznama» degen atpen jaryq kóredi. Biraq babanyń baı murasy birden boı bere qoımaıdy. Aýdarmashylardyń ózi «Shamamyz jetken jerine deıin bar­dyq» dep toqtaǵan eken. Aqyry Erjan arab, parsy, shaǵataı tilderin túgel meń­ger­gen tamasha til mamany Zárip­baı Oraz­baıdy tabady. Endi kitap kere­qarys kólem­men eki tom kúıde, «Zık­zal» degen atpen basylady. Zıkzal – san qıly ilim-bilimniń basyn qosyp, órnek­tep jazý óneri. «Zıkzaldy» gazettiń toıma­qa­la­­­synda shola sóz etýdiń ózi obaldaý. Bir ǵana qyryn aıtýmen toqtaıyq. S.As­fen­­dııarov atyndaǵy ulttyq medısına ýnı­ver­sıtetiniń ǵalymdary ony klını­kalyq medısına men farmakologııa salasyndaǵy ensıklopedııalyq eńbek dep tanyǵan.

Erjan Isaqulov tyndyrǵan taǵy bir iri is – 2008 jyly Irandaǵy Meshhedke arnaıy baryp, álemge áıgili tarıhshy Rashıd ad-Dınniń 1298-1316 jyldar aralyǵynda jazylǵan «Jamıǵ-at-taýarıh» atty eńbeginiń túpnusqasyn týǵan elge alyp kelýi, sol bes tomdyq kitapty jyldar boıy Záripbaı Orazbaıǵa tárjimalatyp, aqyr aıaǵynda Astanadaǵy «Folıant» bas­pasynan qyzdyń jıǵan júgindeı etip shyǵarýy. Erden Hasenovtiń sózimen túıinder bolsaq, osy arqyly «Bilimniń úsh iri salasynyń – altaıstıkanyń, túrkologııanyń jáne ıranıstıkanyń toǵysqan tusynda aýqymdy arheogra­fııa­lyq jáne tekstologııalyq (mátintaný­shylyq) jumys atqaryldy, sonyń arqasynda eńbektiń qazaq tilindegi aýdar­masy dúnıege keldi, avtorlardyń oı-nıeti boıynsha bul aýdarma, bir jaǵynan, túpnusqaǵa barynsha sáıkes kelýge tıis, ekinshi jaǵynan, kóne kitaptyń paıymdalýy tóńireginde 700 jyl ishinde bytysyp bitken jańylysýlardy, búrkemeleýler men burmalaýlardy túzetip shyǵýǵa tıis».

Osymen toqtaı turaıyq. Ári qaraı sózdi kóbeıtsek, Shyńǵys han týraly shatysqan shyrǵalańǵa shyrmalyp, shyǵa almaı qalarmyz.

Qaıratker

2019 jyldyń jazynda Arys qala­synda ornalasqan №44856 áskerı bólimde oq-dári qoımalary jaryldy. Detonasııa áserinen ushqan snarıadtar qaladaǵy turǵyn úılerdiń 90 paıyzyna deıin tústi. Sol kúnderi áleýmettik jelide on jyl buryn aıtylǵan bir áńgime jeldeı tarap jatty. Ol sózdi Májilistiń keńeıtilgen otyrysynda Qorǵanys, qaýipsizdik jáne halyqaralyq ister komıtetiniń múshesi, depýtat Erjan Isaqulov aıtypty. «Qorǵanys mınıstrliginiń Arys qalasyndaǵy qoımasynda Aýǵanstannan ákelingen mıllıondaǵan oq-dári men snarıad saqtaýly. Onyń aýqymy kólemdi, saldary aýyr bolýy yqtımal», degen eken. Amal ne, aıtylǵan sóz aı­tyl­ǵan jerinde qalǵan. Arystaǵy qoıma alysqa áketilmegen. Qaıtersiń, qasiretti oqıǵa kóp ýaqyt ótpeı jatyp, Jambylda qaıtalandy. Bul joly da Erjan Bekbaýuly únsiz qala almady. «Qazirgi kezde eshqandaı áskerı qajettilikke jaramaıtyn, aýǵan soǵysy kezinde jasalyp, ol soǵys bitkennen keıin Arystaǵy arsenalǵa ákelingen óte eski jáne jarylýǵa beıim turǵan snarıadtar nege Jambyldaǵy qoımalarǵa aparylyp, asa qaýipti jarylǵysh bolyp sanalatyn trotılmen birge saqtalǵan? Mundaı sheshimdi kim jáne ne úshin qabyldaǵan? Menińshe, bul saýaldarǵa bir ǵana jaýap bar. Ol – snarıadtardy Jambyldaǵy arnaıy ınjenerlik-saperlik áskerı qoımaǵa aparyp, bólshektep, olardaǵy mys pen qorǵasyndy jáne jarylǵysh zattardy bólip alyp, satyp, aqsha tabý. Mundaı jumystardy, kópshilik jaǵdaıda, arnaıy bilimi men eshqandaı jaýapkershiligi joq, bolar-bolmas jalaqyǵa kónetin adamdar atqarady. Sondyqtan ondaı adamdar qaýipsizdik sharalary men eńbek zańdaryn saqtamaıdy, olardyń jumystary kóp jaǵdaıda tótenshe jaǵdaılarǵa alyp keledi», dedi.

Qaı kezde de eldik áńgimege qosylyp otyrady. Oǵan qaı jaǵynan da quqyly. UQK tóraǵasynyń orynbasary deńgeıine jetken memlekettik qaıratker retinde de, Parlament mektebinen ótken burynǵy depýtat retinde de, saıası ǵylymdar doktory, professor atanǵan ǵalym retinde de, birneshe kitap shyǵarǵan qalamger retinde de. Qandaı qubylysqa da óz baǵasyn bere alady. Onyń pikirine sheteldik mamandar da nazar aýdarady. Qańtar oqıǵasynan keıin (2022, 7 aqpan) qoǵamdyq-saıası «Soıýznıkı. ODKB» basylymy general-maıor, qaýipsizdik salasynyń ardageri Erjan Isaqulovtyń oı-tolǵanystaryn jarııalady. Saladaǵy daǵdarystyń bas­ty bir sebebin ol kadrlarmen jumystyń jaıynan izdeıdi. «Bizdiń elimizde sońǵy 20 jylda UQK-nyń jáne basqa da kúshtik qurylymdardyń jetekshilerin «saıası aýyr salmaqtylardan» taǵaıyndaý ádetke aınalyp ketkeni belgili. Ondaı jetekshiler mundaǵy kadrlardy jáne kúshtik qurylymdar jumysynyń ereksheligin bilmeıdi, qyzmettiń san túrli baǵyttaryndaǵy naqty jaǵdaıdan, sondaı-aq búkil eldegi ahýaldan týyndaıtyn máselelerdi tıisinshe baǵalaı almaıdy, qalyptasqan jaǵdaıatqa oraı qajetti tapsyrmalardy berý, olardyń oryndalýyn qadaǵalaý qoldarynan kelmeıdi», «Keıingi jyldarda Syrbar (syrtqy barlaý), Shekara qyzmeti, Úkimettik baılanys agenttigi jáne derbes vedomstvolar retinde jańadan quryla bastaǵan basqa da qurylymdar UQK-niń qaramaǵyna qaıtaryldy. Sóıtip, ol taǵy da «memleket ishindegi memleketke» aınaldy. Adamdar tipti ol «memleket» basshysynyń atyn ataýǵa da qaımyǵatyn. Aqyr aıaǵynda osynyń bári kelip, qańtar tragedııasyna soqtyrdy», deıdi ardager chekıst. Biz Erjan Isaqulovtyń bul sózderiniń oryndy-orynsyzdyǵyna, durys-burys­tyǵyna baǵa bere almaımyz. Bizdiń biletinimiz – elim deıtin, jerim deıtin, memlekettiń qamyn jeıtin osyndaı azamat­tardyń qandaı oıyna da tıisinshe kóńil bólip otyrý kerektigi. Alatynyn alý, qalatynyn qaldyrý qolda ǵoı.

«Ege» sózine áli kúnge árkim árqıly qaraıdy. «Ie» sóziniń dıalektilik tú­rindeı kóretinder de tabylady. Ar­haızm­ge jat­qyz­ǵysy keletinder de joq emes. Áıtse de táýelsizdiktiń tańsári shaǵynda «sýverenıtetke» qazaqy balama izdegende dál sol sózge jurnaq qosyp jiberip, «egemen» uǵymyn týyndattyq. Sóıtip, jyr dúldúli Turmaǵambet shaıyrdyń 40 myń joldyq «Rústem-dastanda» «О́kinip otyrsyńdar buǵan nege? Syr bermeı silte qylysh qandy tóge. Áskerdiń kóbi qa­shyp ketken eken, Emes pe eń ekeýiń de elge ege?» dep tógiltetin sózi qaıtadan jańǵyrdy.

Bekasyl áýlıeniń qun jetpes murasy «Eńsegeı boıly er Esim», «Tóle bı tarıhy» atty dastandar jazǵan halyq aqyny Qazanǵap Baıbolovtyń qolynda qalǵan eken. Ol dúnıeden óterinde 12 jasar uly Ońǵarǵa qalyń-qalyń qoljazbany tabystap, «Túbi munyń egesi keledi, soǵan tapsyrasyńdar», dep amanat etedi. Sol ege – Bekasyldyń tikeleı urpaǵy Erjan Isaqulov edi. Erjan inimiz babanyń sol murasyna ǵana ege bolyp qalǵan joq. Ol – eldigimizge de egelik etip kele jatqan qýatty qaıratkerlerdiń qalyń ortasynda turǵan tulǵalardyń biri.

Saýytbek ABDRAHMANOV,

qoǵam qaıratkeri, Memlekettik syılyqtyń laýreaty