Úkimet saǵatynda kirispe sóz sóılegen Májilis tóraǵasynyń orynbasary Albert Raý bıyl ınflıasııa 21,3 paıyzdy qurap, rekordtyq deńgeıge jetkenin atap ótti. Al osy kezeńde kókónis 27,9 paıyzǵa qymbattaǵan.
«Úkimet pen ákimdikterdiń áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵasyn ósirmeý jónindegi qabyldaǵan sharalary nátıje bermeı otyr. Onyń ústine kartoptyń da, qanttyń da, pııazdyń da baǵasy negizsiz oınaqshyp turady. Bul jaǵdaıdan shyǵýdyń birden-bir joly – elimizdegi azyq-túlik ónimderi óndirisin damytý. Jemis-kókónis ónimderimen, onyń ishinde qantpen ózin-ózi tolyq qamtamasyz etý», dedi A.Raý.
Budan keıin Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev baıandama jasady. Onyń keltirgen derekterine sáıkes keıingi 3 jylda kókónis daqyldarynyń egis alańy 10,5 myń gektarǵa ulǵaıdy. Osylaısha, jalpy kólemi 169,7 myń gektardy qurap otyr. Sonyń ishinde sábiz alqaby 1,0 myń gektarǵa, qııar alańy 2,1 myń gektarǵa, pııaz 4,5 myń gektarǵa ulǵaıdy.
«Kórsetilgen kezeńde kókónis daqyldarynyń ortasha ónimdiligi artty. Máselen, 2019 jyly 260,5 s/ga ónim tússe, 2022 jyly 271,4 s/ga kóbeıdi. О́z kezeginde kókónis daqyldarynyń jalpy ónimi 653 myń tonnaǵa ulǵaıyp, 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha 4,8 mln tonnany qurady. Onyń ishinde áleýmettik mańyzy bar daqyldardyń jalpy túsimi artty. Pııaz 187,8 myń tonnaǵa (1 114,0 myń tonna), sábiz túsimi 17,2 myń tonna (621,4 myń tonna), qııar 74,1 myń tonna (568,7 myń tonna), qyzanaq 10,7 myń tonna (801,2 myń tonna) boldy. Kartop óndirý boıynsha da jaǵdaı osyndaı. Keıingi úsh jylda egis alańy 7,6 myń gektarǵa ulǵaıdy. 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha 198,9 myń gektardy qurady. О́nimdilik 203,4 s/ga-dan 205,3 s/ga-ǵa deıin artty. Jalpy, alym 168,4 myń tonnaǵa ulǵaıyp, 4,1 mln tonnaǵa jetti», dedi E.Qarashókeev.
Mınıstrdiń aıtýynsha, bıyl kókónis daqyldary 173,5 myń gektarǵa, kartop 197,6 myń gektarǵa egilgen. Bul ishki naryqty qamtamasyz etýge jetkilikti. Maýsymaralyq kezeńde halyqty ónimmen qamtamasyz etý úshin birqatar shara qabyldanǵan eken. Birinshiden, jyl saıyn erte pisip-jetiletin daqyldardyń alańy ulǵaıyp keledi. Ekinshiden, jylyjaıda ósiriletin kókónisterdi jetkilikti mólsherde óndirýge basymdyq beriledi.
«2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha jylyjaılardyń alańy 1,2 myń gektardy qurady. Jylyjaıda ósiriletin qyzanaq pen qııardyń jalpy ónimi 177,5 myń tonnaǵa jetti. Keıingi úsh jylda ónerkásiptik jylyjaılardyń alańy 31,7 gektarǵa ulǵaıyp, 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha 218,9 gektarǵa teńesti», dedi E.Qarashókeev.
Budan bólek, sala basshysy jylyjaıǵa qatysty ózekti máselelerdi atap ótti. Máselen, fermerlik jylyjaılar alańynyń tómendeýi baıqalady, sońǵy 3 jyl ishinde 62 gektarǵa tómendegen. Sondaı-aq kómirmen qamtamasyz etý máselesi týyndaǵan.
«Kókónister men jemisterdi saqtaıtyn qajetti ınfraqurylym qurý jumystary júrgizilip jatyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2021 jyldan bastap 2025 jylǵa deıin kókónis qoımalaryn salý jáne jańǵyrtý jónindegi keshendi jospar ázirlenip, iske asyrylady. 2021-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar sheńberinde jospardaǵy jalpy qýattylyǵy 181,5 myń tonnalyq
36 jobanyń ornyna jalpy saqtaý kólemi 200,8 myń tonna bolatyn 37 joba iske asyryldy, ıaǵnı jospar 110 paıyzǵa oryndaldy», dedi E.Qarashókeev.
Sonymen qatar mınıstr baý-baqsha sharýashylyǵynyń jaı-kúıin baıandady. Onyń aıtýynsha, naryqty almamen tolyq qamtamasyz etý kózdelgen. Osy baǵytta 2014 jyldan bastap ınvestısııalyq sýbsıdııalar engizile otyryp, ónerkásiptik alma baqtarynyń alańy 21,7 myń gektardan 28,9 myń gektarǵa deıin ósken. Al uıymdasqan sharýashylyqtardaǵy jalpy ónim 92 myń tonnadan 205 myń tonnaǵa jetken.
«Jalpy, atalǵan kezeńde barlyq alma baǵynyń alańy 30,3 myń gektardan 35,7 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyldy. Jalpy ónim 157 myń tonnadan 267,9 myń tonnaǵa deıin artty. 2024 jylǵa qaraı almanyń jalpy ónimi 352,5 myń tonnaǵa deıin jetkizý josparlanǵan. Bul ishki naryqtyń qajettilikterin tolyq qamtamasyz etedi», dedi E.Qarashókeev.
Budan bólek, kóshet jáne tuqymdarǵa qatysty málimetpen bólisti. Osy oraıda, aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń seleksııasy men tuqym sharýashylyǵyn damytýdyń 2024-2028 jylǵa arnalǵan keshendi josparynyń jobasy ázirlengenin atap ótti. Sondaı-aq sýdy únemdeý boıynsha atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy.
«2022 jyly sý únemdeý tehnologııalary qoldanylatyn jerler 21 myń gektarǵa ulǵaıtyldy, naqty oryndalýy 105 paıyzdy qurady. Bıyl mundaı jerlerdiń aýmaǵyn 300 myń gektarǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Al 2030 jylǵa qaraı alańdar 750 myń gektarǵa deıin jetedi», dedi E.Qarashókeev.
Budan bólek, sala basshysy qant óndirisin damytý sharalaryna toqtaldy. Keıingi bes jylda qant qyzylshasynyń ortasha jalpy ónimi 450,0 myń tonnany quraǵan. Sondaı-aq 2026 jylǵa qaraı egis alańyn ońtústik óńirlerde 38 myń gektarǵa deıin ulǵaıtý kózdelgen. Osylaısha, ımport kólemi 17 paıyzǵa deıin azaıýǵa tıis.
«Fermerlerdi qoldaý jáne fermerler úshin ony óndirýdiń rentabeldiligin arttyrý maqsatynda bıyl qant qyzylshasyn satyp alý baǵasy, sondaı-aq sýbsıdııa mólsheri ulǵaıtyldy. Máselen, qant zaýyttary tonnasyna 15 myń teńge, al memleket 25 myń teńge sýbsıdııa tóleıdi. Budan basqa, memlekettik qoldaý sharalaryn jetildirý jónindegi jumys sheńberinde qyzylsha jınaıtyn kombaındardy, sepkishter men sabaqkeskishterdi satyp alýǵa ótemaqy normatıvin 50 paıyzǵa deıin arttyrý máselesi pysyqtalyp jatyr», dedi E.Qarashókeev.
Budan keıin sóz alǵan Májilistiń Agrarlyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Serik Egizbaev salaǵa qatysty birqatar máseleni atap kórsetti. Depýtattyń aıtýynsha, ortalyq memlekettik organdar jáne jergilikti atqarýshy organdardyń osy baǵyttaǵy salaaralyq is-áreketteri úılesimsiz ári tıimsiz jumys isteıdi.
«Ekologııa mınıstrligi – sýmen qamtý, Energetıka mınıstrligi – energııa tasymaldaǵyshardy ýaqtyly jetkizý jáne aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerdi qoldaıtyn tarıfter, Saýda mınıstrligi – ımport jáne eksport, saýda jelilerimen ózara is-qımyldy uıymdastyrý máseleleri boıynsha Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlesip ortaq sheshim qabyldamaıdy. Ákimdikter áleýmettik kásipkerlik korporasııasynyń tıimdi jumysyn jáne birinshi kezekte aýylda servıstik-daıyndaý jelilerin uıymdastyrýdy durys jolǵa qoımaǵan. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi sharýalardyń múddesin qorǵaıtyn jáne memlekettik organdardyń jumysyn úılestiretin yqpaldy organ bola almaı otyr», dedi S.Egizbaev.
Depýtattyń aıtýynsha, statıskanyń anyq ári dál bolmaýy Úkimet qabyldaǵan sharalardyń tıimdiligin joqqa shyǵarady. Bul búkil aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy júıeli problemaǵa aınalǵanyn atap ótti.
«Statıstıkalyq derekter saladaǵy naqty ahýaldy, istiń mán-jaıyn kórsetpeıdi. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýge qatysty statıstıkada asyra silteýshilik bar. Mundaı jaǵdaıǵa ákimdikter qyzmetin baǵalaýdyń nátıjesinde olardyń arasynda kóp jyldan beri qalyptasqan ózara jasyryn básekelestik yqpal etip otyr. Jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetine osylaı baǵa berýden bas tartyp, jumys tıimdiligin baǵalaýdyń basqa ádisterine kóshken durys. Úkimet statıstıkalyq derekterdiń anyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin málimetterdi jınaý men esepke alý joldaryn qaıta qaraý qajet dep esepteımiz», dedi S.Egizbaev.
Sondaı-aq depýtat aýyl sharýashylyǵyn damytý boıynsha atqarylyp jatqan jumystarǵa qaramastan, saladaǵy túıtkildi másele kóp ekenin atap ótti. Máselen, áli kúnge kóshetterdi syrttan ımporttaımyz. Tyńaıtqyshtar da negizinen shetelden tasymaldanady. Onyń ústine, shetelden ákelingen taýarlardyń keıbiri karantın talaptaryna saı emes. Depýtat qant boıynsha da jaǵdaı kúrdeli ekenin atap ótti.
«Úkimet 2022 jyly jalpy bıýdjeti 495 mlrd teńge bolatyn qant salasyn damytýdyń keshendi josparyn qabyldady. Byltyr 3,6 mlrd teńge kóleminde sýbsıdııa ıgerildi, bıyl 14,1 mlrd teńge bólindi. Alaıda osyndaı qomaqty memlekettik qoldaýǵa qaramastan, damý úrdisi teris dınamıkany kórsetip otyr. Mysalǵa, 2020 jyly otandyq shıkizat negizinde ishki suranystyń 9 paıyzy qamtamasyz etilse, 2021 jyly – 7 paıyz, al 2022 jyly 6 paıyzǵa deıin tómendedi. Paradoks: aqshany kóbirek ıgeremiz, ónimdi azyraq alamyz», dedi S.Egizbaev.
Jıynda kóterilgen máseleler boıynsha usynym ázirlenip, Úkimetke joldanady.
