Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
IIM mamandarynyń sózine qaraǵanda, ınternet jáne sıfrly tehnologııalar aqyly jasalatyn alaıaqtyq qylmystaryna qarsy kúrestiń kúsheıýine baılanysty «dástúrli» alaıaqtyq túrleri de qaıtadan keń tarala bastaǵan. IIM krımınaldyq polısııa departamentiniń basqarma bastyǵy Marat Tóleýhanovtyń aıtýynsha, aldyn alý sharalarynyń kúsheıtilýine jáne aýyspaly abonenttik nómirlerden jasalatyn alaıaqtyq qońyraýlardyń buǵattalýyna baılanysty alaıaqtar ózderiniń «eski» aıla-amaldaryna kóshe bastaǵan kórinedi.
Eń qyzyǵy nemese ókinishtisi, sońǵy ýaqytta olar ózderiniń bar sheberlikterin zeınetkerlerge qaraı baǵyttap otyr. Iаǵnı úlken kisilerdiń sengishtigin jáne ańǵaldyǵyn paıdalanyp, senimderine kire otyryp, aqshalaryn úptep ketýdi «bızneske» aınaldyrǵandar qatary arta túsken. Mundaı oqıǵalar elimizdiń ár aımaǵynda tirkelip jatyr.
– Keıingi kezde egde jastaǵy adamdarǵa qatysty jasalatyn alaıaqtyq faktileri jıilep ketti. Qylmyskerler úı telefondaryna habarlasyp, ózderin sol kisilerdiń jaqyn týystary retinde tanystyryp jáne jol apatyna túskenin aıtyp, máseleni sheshý úshin aqsha suraıdy. Odan keıin telefondy polısııa qyzmetkerine bergendeı bolady. Al ol óz kezeginde qart adamdardyń qolynda bar qarajatyn jol-kólik oqıǵasynan zardap shekken adamǵa berýge nemese jaqynyn qylmystyq jaýapkershilikten bosatý úshin jumsaýǵa kóndiredi. Jábirlenýshiler aqshany berýge keliskennen keıin olarǵa «kýrerdi» jiberedi, – deıdi ol.
Máselen, jýyrda elordalyq zeınetker joǵaryda atalǵan «ádis» boıynsha 16 mıllıon teńgesin joq jerden qylmyskerdiń qolyna ustata salǵan. Polısııaǵa aryzben júgingen jábirlenýshi ózine belgisiz bireýler qońyraý shalyp, qyzynyń polısııa bóliminde otyrǵanyn jáne máseleni sheshý úshin shuǵyl túrde aqsha jiberý kerek ekenin habarlaǵan. 69 jastaǵy áıeldiń aıtýynsha, tún ortasynda úı telefonyna áıel adam qońyraý shalyp, jylaǵan daýyspen: «Anashym, men apatqa ushyradym, qazir problemalarymdy sheshý úshin polısııada júrmin, maǵan aqsha kerek», deıdi. Uıqyly-oıaý zeınetker qapelimde habarlasqan áıeldiń daýysyn ajyrata almaǵan. Keıin tutqany er adam alyp, ózin polısııa qyzmetkeri retinde tanystyryp, zeınetkerge qazir áriptesi kelip, qolma-qol aqshany alyp ketetindigin aıtqan. Qansha aqsha kerek degen suraqqa, «Qansha bar, sony berińiz», degen jaýapty estıdi. Zeınetker bıyl Mekkege qajylyqqa barý úshin saqtap otyrǵan 16 mln teńgesin apyl-ǵupyl jınap, aqshany alýǵa kelgen adamnyń qolyna ustata salǵan. Keıin qyzynyń jaǵdaıy jaqsy ekenin, óziniń alaıaqtardyń qurbany bolǵanyn túsingen ol polısııaǵa júgingen.
Dál osy ádispen jasalǵan taǵy bir qylmys Qaraǵandy qalasynda tirkeldi. 82 jastaǵy qala turǵynyna belgisiz bireý qońyraý shalyp, ózin polısııa qyzmetkerimin dep tanystyrady da, jol-kólik oqıǵasy bolǵanyn jáne oǵan zeınetkerdiń qyzy kináli ekenin jetkizedi. Qazir qylmystyq is qozǵalǵanyn, bul máseleni tezdetip sheshý úshin 7 mıllıon teńge talap etken. Zeınetker qolynda 2 mıllıon teńge ǵana bar ekenin aıtqannan keıin ony ózin «kýrer» dep tanystyrǵan beıtanys adamǵa tapsyrǵan. Bul eki jaǵdaıǵa da qatysy bar adamdar ustalyp, qazirgi tańda ýaqytsha ustaý oqshaýlaǵyshynda otyr.
– Jýyrda úı telefonyna bireý qońyraý shaldy. Tutqany kótergende ar jaqtan jylamsyraǵan áıel daýysyn estidim, – deıdi 74 jastaǵy qaraǵandylyq turǵyn Galına Ivanovna. – Ol maǵan: «Anashym, men belgilenbegen jolmen ótip kettim. Al meni soǵyp ketpes úshin bir áıel basqarǵan kólik apatqa ushyrady. Ol qatty jaralandy. Qazir aýrýhanada jatyr. Dárigerler áıeldi emdeýge 5 mıllıon teńge qajet ekenin aıtty», dedi.
– Men qapelimde abdyrap, ne aıtarymdy bilmeı qaldym. Artynsha tutqany ózin tergeýshimin dep tanystyrǵan adam alyp, oqıǵaǵa qyzymnyń kináli ekenin, jaǵdaıdy qylmystyq iske jetkizbeý úshin kelisý aktisin jazý kerektigin aıtty. Ol menen qansha qarajatyńyz bar dep surady. Men «835 myń teńgem bar», dep jaýap berdim. Bul ózimniń emdelýime jınap júrgen aqsham bolatyn. Álgi maǵan nusqaý berip, úıdiń aldyna kelgen adamǵa aqshany tabystaýym kerek dedi. Men densaýlyǵyma baılanysty páterden shyǵa almaıtynymdy aıtqanymda maǵan aqshany sómkege salyp, balkonǵa shyǵyp, astynda turǵan adamǵa laqtyrýǵa keńes berdi. Men balkonǵa shyǵyp, tómende qara kózildirik, qara qalpaq kıgen jigitti kórdim. Oılanbastan oǵan sómkeni laqtyryp jiberdim. Ol aqshany alyp, birden ketip qaldy, – deıdi zeınetker. Biraz ýaqyt ótip, ábden esin jıǵannan keıin ǵana Galına Ivanovna óziniń qyzyna eshteńe bolmaǵanyn jáne alaıaqqa aldanǵanyn túsinedi.
Qarap otyrsań, qarapaıym ǵana aldaý ádisi. Biraq qylmyskerlerdiń óz qurbandaryna jasaıtyn psıhologııalyq áseriniń kúshtiligi sol, tipti onymen betpe-bet kórispeı-aq qolyndaǵy qomaqty qarajatyn berýge kóndirip otyr. Tipti tanymaıtyn adamǵa aqshasyn balkonnan laqtyrǵan janǵa ne deýge bolady?
Kókshetaý qalasynda turatyn jergilikti JShS basshysyna dál osyndaı qońyraý 9 maýsym kúni túsken. Habarlasqan áıel ózin tergeýshi retinde tanystyryp, Almaty qalasynan qońyraý shalyp turǵanyn aıtyp, onyń kelini ońtústik astanada jol-kólik oqıǵasyn jasaǵanyn jetkizedi. Alaıaqtyń óz áreketine senimdiligin qarańyz, tipti telefon tutqasyn onyń «kelinine» berip sóılestiredi. «Kelini» jylap-syqtap, apattan zardap shekkender aýrýhanada jatqanyn, olardy emdeý úshin 6 mln teńge kerek ekenin aıtady. Záre-quty qalmaǵan áıel sóılesken adamnyń daýysy óz kelinine tıesili emestigin de ańǵarmaǵan. Tipti kerek deseń, jaǵdaıdy naqtylaý úshin kelinine habarlasyp suramaǵan. Iаǵnı alaıaqtar óz qurbandyǵyn tolyqtaı «ıektep», aıtqandaryna kóndiretin halge túsiredi. Odan ári sol baıaǵy ssenarıı boıynsha qazir úıine «kýrer» keletinin, soǵan aqsha berý kerektigin aıtady. Áıeldiń qatty shoshyp qalǵanyn sezgen ákkiler odan 50 myń AQSh dollaryn talap etedi. Alaıda jábirlenýshi qolynda 6 mln teńge ǵana aqsha baryn aıtyp, sony alýǵa kelgen adamnyń qolyna ustata salady.
Bolary bolyp, boıaýy sińip qoıǵannan keıin ǵana jol-kólik oqıǵasynan zardap shekkenderdiń jaǵdaıyn bilý úshin kelinine qońyraý shalǵan kókshetaýlyq turǵyn óziniń alaıaqtar qurbany bolǵanyn túsinedi. Ol dereý qalalyq polısııa basqarmasyna habarlasyp, mán-jaıdy aıtady da, sol kúni polıseıler alaıaqtardyń birin ustaıdy. Qolma-qol aqshanyń bir bóligi birden tárkilendi. Qolǵa túsken adamnyń sózine qaraǵanda, ol qalǵan aqshany aldamshy shemany uıymdastyrýshylarǵa berip úlgergen. Qazirgi ýaqytta kúdikti ustalyp, ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamaldy. Onyń sybaılastaryn anyqtaý jáne ustaý boıynsha sharalar jalǵasyp jatyr.
Mine, qýlyǵyna quryq boılamaıtyn búgingi qylmyskerlerdiń ázirge aqyldarynyń jetken jeri osy bolyp tur. Tártip saqshylary qarııalardy muqııat bolýǵa, beıtanys adamdarǵa senbeýge shaqyryp, osy syndy qońyraýlar túsken kezde telefonmen sóılesýdi toqtatyp, kelip túsken aqparatty tekserý úshin atalǵan týystarmen baılanysý qajet ekenin eskertedi. Aqparat rastalmaǵan jaǵdaıda ýaqyt óltirmeı, «102» nómiri arqyly polısııaǵa dereý habarlasý qajet.
