Qyzylorda elimizde munaı óndirý boıynsha besinshi orynda tur. Eldegi jalpy munaı óndirýdiń 6,14 paıyzy osy óńirge tıesili. On jyldan beri qory azaıǵan ken oryndaryndaǵy irkilis aımaq ekonomıkasyna da keri áser etip otyr. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe 2020 jyly óńirde 4,6 mln tonna munaı óndirilgen. Bir jylda bul 6,5%-ǵa tómendep, óndirilgen «qara altyn» kólemi 4,3 mln tonna bolǵan. Byltyrǵy kórsetkish – 4 mln tonna. Boljam boıynsha bıyl munaı óndirýshi kompanııalar 3,5 mln tonna óndirmek, bul 2022 jylǵy deńgeıden 12,5%, al 2020 jylmen salystyrǵanda 23 paıyzǵa az. Jalpy qordyń sarqylýynan óńirdegi ónerkásip óndirisiniń 70 paıyzy bolatyn taý-ken sektorynyń tabysy 10 jyldyń ishinde 6,5 mln tonnaǵa azaıǵan.
Oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasy mamandarynyń aıtýynsha, qory azaıǵan «qara altyn» óndirisiniń ornyn basatyn jobalar qolǵa alynýda. Ekonomıkany ártaraptandyryp, óńdeý ónerkásibin óristetý úshin oblysta 2021-2025 jyldar aralyǵynda ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda quny 607,7 mlrd teńge bolatyn, iske qosylǵanda 6,3 myń jańa jumys orny ashylatyn 34 joba júzege asady. Búginde onyń 14-i iske qosyldy.
Bıyl baǵdarlama aıasynda 5,5 mlrd teńgelik 3 jobany júzege asyrý josparlanyp otyr. Olarǵa memlekettik qoldaý sharasy retinde jer telimderi berilip, «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasy aıasynda ınjenerlik ınfraqurylym jetkiziledi.
Jańaqorǵan aýdanynda bastalatyn «Qyzylorda – Agroplıýs» seriktestiginiń tomat pastasyn óndirý jobasy da agroónerkásip salasyndaǵy tıimdi bastamalardyń biri. Osy jyly Ýkraınadan kelgen mamandar 5 gektar jerge amerıkalyq qyzanaqtyń birneshe sorttaryn egýdi bastady. Taý-ken metallýrgııasyn damytýdy kózdeıtin «Shalqııa» jáne «Balasaýysqandyq» kenishterin ıgerý jobalary da iske asyrylýda. «Shalqııa» – dúnıe júzindegi eń iri bes kenishtiń biri. Fabrıka iske qosylǵanda jańadan bir myńǵa jýyq jumys orny ashylyp, jylyna 4 mln tonna ónim shyǵarylatyn bolady.
«Balasaýysqandyq» ken ornyndaǵy jumys tolyq sheteldik ınvestordyń qatysýymen iske asyrylyp jatyr. Osyndaǵy vanadıı kenishinen bıylǵy 4 aıda 58,2 tonna ammonıı metavanadaty Ulybrıtanııa, Shveısarııa, Aýstrııa elderine eksporttaldy.
Byltyr ashylǵan taǵy bir iri óndiris orny – jylyna 200 myń tonna ónim shyǵaratyn shyny zaýyty. «Orda Glass ltd»» JShS-nyń tabaqsha shyny óndirý jáne óńdeý zaýytynda kúnine 500-510 tonna shyny túrleri shyǵarylyp, basqa óńirlerge jóneltiledi. Jergilikti ónimge kórshiles Reseı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan memleketterinen de suranys joǵary. Budan bólek, qytaı, nemis jáne túrik kompanııalarymen zaýyt aýmaǵynda quny 100 mlrd teńge bolatyn 8 shaǵyn ilespe zaýyt qurý úshin kelissózder júrgizilip jatyr. О́ndiris ornynda eńbek etetin 400-ge jýyq jumysshynyń 70 paıyzy – jergilikti mamandar.
О́ńir ekonomıkasyn ártaraptandyrýmen qatar respýblıkalyq bıýdjet esebinen óńirdiń munaı-gaz bazasyn tolyqtyrý úshin Shý-Sarysý, Aral basseınderinde zertteý júrgizilip jatyr. Shý-Sarysýdy geologııalyq barlaý 2020-2022 jyldary 2,2 mlrd teńgege júrgizilip, qazir qor kólemi bekitilý ústinde.
Aral shógindi basseınindegi «Zapadnyı» ýchaskesin 2D-seısmıkalyq barlaý jalǵasýda. Shyǵyndardyń jalpy mólsheri 3,5 mlrd teńge bolady. Onyń ishinde bıyl jumsalatyny – 1,2 mlrd teńge. Osy basseındegi zerttelip jatqan «Vostochnyı» ýchaskesi boıynsha da qurylymdyq kartalar, perspektıvaly munaı-gaz qurylymdarynyń shemasy jasalady. Jalpy, Aral shógindi basseınin geologııalyq barlaý keler jyly aıaqtalady.
Bul bastamalar aımaqtaǵy «qara altyn» óndirisiniń keleshegine senim uıalata túsedi.
Qyzylorda
