Sonyń arqasynda el musylmandary men ózge de din ókilderi óz nanym-senimderin erkin ustanyp, qulshylyqtaryn eshkimge jaltaqtamaı-aq jasaýǵa múmkindik aldy. Qazaq baǵzy zamannan bes paryzyn tárk etpegen jurt. Azattyqtyń aq tańymen ımandylyq jolyna qaıta qaýyshqan halqymyz bes ýaqyt namazyn meshitte oqyp, Ramazanda orazasyn ustap, qajylyq paryzyn Mekke-Mádınada ótep qaıtatyn baqytty kúnderge jetti.
2011 jyly qabyldanǵan «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» zańda ıslamnyń hanafı mázhaby men hrıstıandyq provoslavıeniń qazaq jerindegi tarıhı róli aıryqsha atalǵany belgili. О́ıtkeni el halqynyń 90 paıyzdan astamyn osy eki dinniń ókilderi quraıdy. Sonyń ishinde ıslam diniń tarıhy tym tereńde. Dástúrli dinimiz jergilikti halyqtyń salt-sanasyna sińisip, ádet-ǵurpynyń ózegine aınalǵan. Sony eskergen el basshylary 2005 jyly «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy eńbek týraly» zańǵa ózgerister engizip, musylmandyq Qurban aıt pen pravoslavıelik Rojdestvony demalys kúni dep jarııalady.
Islam dininde eki mereke bar. Sonyń biri – Ramazannan keıin 70 kún ótken soń atap ótiletin Qurban aıt. Tórt kún toılanatyn bul merekeniń alǵashqy kúni aıt namazy oqylsa, odan keıingi barlyq jasalatyn amaldar el ishindegi birlik pen yntymaqty, ózara kómek pen súıispenshilikti arttyratyn saýapty isterden turady. Muny Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta atap ótken bolatyn.
«Asyl dinimiz ben salt-dástúrimizdiń sabaqtastyǵyn bekemdep, rýhanı qundylyǵymyzdyń ajyramas bóligine aınalǵan qasterli meıramnyń kúlli musylman áleminde alatyn orny erekshe. Tarıhymyzben tamyrlas, tanymymyzben ózektes Qurban aıt Qazaqstan halqyn beıbitshilik pen tatýlyqqa, ózara syılastyqqa, bereke-birlikke úndeıdi. Imandylyq pen parasattylyqty, jasampazdyq pen meıirimdi dáriptep, jaqsylyqqa jol ashady. Qazirgideı kúrdeli kezeńde bir-birimizge qol ushyn berip, barymyzdy bólisip, jurtymyzdyń aman-saýlyǵyn oılap, jaýapkershilik tanytýymyz asa mańyzdy. Tilegimiz bir, nıetimiz ortaq bolsa, maqsatymyzǵa jetemiz. Birligimizdi bekemdep, yntymaǵymyzdy arttyratyn bul merekeniń mán-maǵynasy da osynda ekenin basa aıtqym keledi», degen bolatyn Memleket basshysy.
Prezıdent aıtqandaı, «jaqsylyqqa jol ashatyn» merekeniń eń aıshyqty kórinisi – qurbandyq malyn shalyp, onyń etin joq-jitikterge úlestirý. Bul, shyn máninde, qolynda bardy jaǵdaıy tómen jandarǵa qaraılasýǵa shaqyratyn meıirim dininiń shyn bet-kelbeti bolsa kerek. Sonyń arqasynda sansyz saýap arqalaǵan adamnyń Jaratýshyǵa bir taban jaqyndaýyn bildirse kerek. О́ıtkeni «Qurban» degen sózdiń ózi arab tilinde «jaqyndaý» degen maǵynany beredi. Iаǵnı Allaǵa, onyń razylyǵyna jaqyndaý.
Islam dástúri boıynsha bul kúni múmkinshiligi bar musylmannyń bir qoı bolsa da qurbandyq shalýy – ýájip. «Ýájip» – mindet degen sóz. Úı janýarlarynyń ishinde tórt túrli mal ǵana qurbandyqqa jaramdy. Olar – túıe, sıyr, qoı jáne eshki. Degenmen Qurban aıt meıramy tek mal baýyzdaýmen ǵana shektelmeıdi. Bul merekeniń syrtqy formasyna qatysty amal bolsa, onyń rýhanı qundylyqtary da shash-etekten. Máselen, renjisken adamdar bolsa, tatýlasý, kópten kórispegen týǵan-týys, dos-jarannyń úıine aıttap barý, otbasy múshelerin qýanyshqa bólep, syı-sııapat jasaý, arazdasyp qalǵan erli-zaıyptylardyń arasyn jarastyrý – munyń bári de aıt kúnderi jasalatyn izgi amaldar. Paıǵambarymyz bir hadısinde: «Paryz amaldan keıingi Allaǵa unamdy is – musylmannyń júregine qýanysh syılaý» degen emes pe?
Bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly: «Halqymyz «Bota alǵansha, bata al» deıdi. Úlkenniń, jalpy kómekke muqtaj jandardyń alǵysyn alyp, batasyna bólený – aıt kezinde oryndalatyn saýapty istiń biri. Musylman balasynyń ulyq kúnde shynaıy nıetpen qurban shalyp, qurbandyq etin múgedekter men jetimderge, kópbalaly otbasylar men qarttarǵa taratyp, olardyń alǵysyn alýǵa tyrysatyny sondyqtan» deıdi.
Quran kárimde «Qurbannyń etin ózderiń jeńder, ári miskinder men kedeılerge jegizińder» degen aıat bar. Demek, bul kúnderi qurbandyq shalǵan adam onyń etiniń bir bóligin ózine qaldyrýyna bolady. Jalpy, din mamandarynyń aıtýynsha, qurbandyqqa shalynǵan maldyń etin úsh bólikke bólip taratý – unamdy amal. Bir bóligi – týǵan-týys pen kórshilerine, ekinshi bóligi – kedeı jáne muqtaj adamdarǵa, úshinshi bóligi – óziniń otbasyna, bala-shaǵasyna tıesili. Biraq eger qalasa, shalynǵan maldyń etin túgeldeı kedeı-muqtajdarǵa taratýǵa da ruqsat. Al qurbandyq shalǵan adam asa dáýletti bolmasa jáne otbasynda adam sany kóp bolsa, onda etti túgeldeı óziniń otbasyna da qaldyra alady.
Osy jerde qarap otyrsaq, bir ǵana amaldyń arqasynda týǵan-týys jáne kórshilermen de, aınalańdaǵy muqtaj jandarmen de, óz otbasyńmen de aradaǵy súıispenshiliktiń artýyna jol ashyp otyrǵan asyl dinimizdiń danalyǵyna bas ıesiń. «Et degende bet bar ma» deıtin qazaq emespiz be? Úıine bireý et ákelip tursa, qaı qazaqtyń da kóńili jibip, máz-maıram bolyp qalatyny belgili. Endeshe, Qurban aıtty naǵyz qazaqtyń janyna jaqyn mereke desek, artyq aıtqandyq emes...
Shyntýaıtynda, bul mereke – musylmandardyń baqytty ómir keshýine septigin tıgizetin rýhanı is-shara. Qurban shalǵan adamnyń kóńiline ıman shýaǵy enip, júregi tynyshtyq tabady. Iаǵnı saýapty amal istegenine shúkir etedi. Osylaısha, qurban shalý qazaq qoǵamynyń baqytty ómir súrýine óz septigin tıgizedi. Bul kúni musylmandardyń júreginde dostyq, baýyrmashyldyq, súıispenshilik, ózara qurmet, sher bólisý, bir-birine qol ushyn berý sekildi sezimderi atqaqtap turady. Bul kúni jek kórýshilik sezim sýalyp, óshpendiliktiń muzy erıdi. Jaratýshy rızashylyǵy úshin shalynǵan qurbannyń saýaby júrekterge jınalyp qalǵan kir-qoqys pen kóńildegi pendeshilik qoqtyqtaryn jýyp shaıyp, onyń ornyna ımanı gúl búrshik jarady.
