Qujat organıkalyq ónimderdiń ishki naryǵyn qalyptastyrýǵa jáne damytýǵa járdemdesýge, syrtqy naryqtarda otandyq óndirýshilerdiń organıkalyq ónimderiniń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Negizgi zań jobasynyń jańa redaksııasynda onyń negizgi erejeleri naqtylanyp, tolyqtyryldy. Atap aıtqanda, birlesken kepildikter júıesiniń qalyptasýy men onyń jumys isteýine, sondaı-aq organıkalyq ónim óndirýshilerdi toptyq sertıfıkattaýǵa qatysty normalar qaıta qaraldy.
«Qazirgi ýaqytta organıkalyq ónimderdiń álemdik naryǵy 120,6 mıllıard eýrony quraıdy jáne ol belsendi ósip keledi. Keıingi 20 jylda onyń kólemi 7 esege ósti, ıaǵnı sala álemdik trendke aınalyp otyr. Halyqaralyq uıymdardyń baǵalaýy boıynsha, organıkalyq ónim eksporty boıynsha Qazaqstan 123 eldiń ishinde 9-oryndy, organıkalyq bıdaı eksporttaýshy elder arasynda 4-oryndy, Eýroodaqqa organıkalyq maıly zyǵyr tuqymyn eksporttaý boıynsha 6-oryndy alady.
О́zderińizge belgili, 2015 jyly «Organıkalyq ónimderdi óndirý týraly» zań qabyldanǵan bolatyn. Alaıda sala mamandary men ekspertteriniń pikiri boıynsha, bul zań otandyq organıkalyq ónim óndirýshilerdiń zańdy múddelerin tolyq qorǵaı almaı otyr. Ári organıkalyq óndiristi júrgizýdiń halyqaralyq tájirıbesine sáıkes kelmeıdi», dedi Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy Álı Bektaev.
Depýtattyń aıtýynsha, qujattardyń negizgi maqsaty – organıkalyq ónim óndirý salasyndaǵy zańnamany jetildirý. Zań jobalarynda birqatar másele qarastyrylǵan. Máselen, organıkalyq ónim óndirý máselelerin ǵana emes, olardyń ónim aınalymy máseleleri rettelmek. Sondaı-aq «organıkalyq» ónimniń tabıǵaty men qasıetterine qatysty tujyrymdamalyq uǵymdar jetildirilgen. Iаǵnı «organıkalyq ónim», «organıkalyq ónim aınalymy», «organıkalyq ónimdi esepke alý jáne qadaǵalaý júıesi», organıkalyq ónimdi tańbalaý» sekildi jańa uǵymdar engi-
zildi.
«Úshinshi, ónimdi emes, organıkalyq ónimdi óndirý úderisin sertıfıkattaý usynylady. Bul tásil óndiris úderisterin naqtylaıdy jáne halyqaralyq tájirıbege sáıkes keledi. Tórtinshi, organıkalyq óndiristi sertıfıkattaý, álemdegi jetekshi óndirýshiler men eksporttaýshylar tájirıbesine oraı, satý naryǵynyń suranystary men qalaýyna baılanysty júzege asyrylady.
Besinshi, organıkalyq ónim óndirýshilerdiń toptyq sertıfıkattaýdan ótý múmkindigi qarastyrylyp jatyr. Bul organıkalyq óndirýshilerdi kooperasııalaý men biriktirýge jáne naqty óndirýshi úshin sertıfıkattaý shyǵyndaryn tómendetýge yqpal etedi. Altynshy, tyń jáne tyńaıǵan jerler ótpeli (konversııalyq) kezeńsiz organıkalyq ósimdik sharýashylyǵy aınalymyna engiziledi. Qoldanystaǵy zańnama boıynsha konversııalyq kezeń kem degende bir jyldy quraıdy jáne ol barlyq jerlerge taralady», dedi Á.Bektaev.
Budan bólek, Eýropalyq komıssııamen birlese kelisken tyńaıtqyshtar tizimderi bekitilmek. Depýtattyń aıtýynsha, bul norma organıkalyq tuqymdardy, janýarlardy, tehnologııalardy, ádisterdi, organıkalyq óndiris quraldary men tájirıbelerin izdeýge baılanysty kóptegen óndiristik máseleni sheshýge baǵyttalǵan.
«Qujatta organıkalyq ónimderdiń sapasyn baǵalaýǵa, Qazaqstanǵa ımporttalatyn organıkalyq ónimdi jetkizýge, tańbalaýǵa jáne ótkizýge, sala boıynsha memlekettik organdardyń quzyretterine qatysty birshama ózgeris engizildi. Osy zań jobasyn jasaqtaý barysynda, qoldanystaǵy 18 baptan turatyn «Organıkalyq ónim óndirý týraly» zańnyń 12-babyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Budan basqa, jańa 6 bap qosyldy. Osy sebepti, onyń jańa redaksııasy ázirlenip otyr», dedi Á.Bektaev.
Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine engizilgen tolyqtyrýlar, organıkalyq ónim óndirý salasyndaǵy zańnamany buzýǵa qatysty jaýapkershilikti «organıkalyq ónim aınalymyna» salasyna taratý usynylyp otyr.
«Organıkalyq ónim óndirýshilerge qoıylatyn talaptar keńeıtildi, olar genetıkalyq túrlendirilgen obektilerdi, sıntetıkalyq shyqqan zattardy, hımııalyq pestısıdterdi, gormondardy, antıbıotıkterdi jáne taǵamdyq qospalardy, sondaı-aq topyraqty paıdalanbaı ósimdik sharýashylyǵy ónimderin óndirý ádisterin qoldanýdy boldyrmaýǵa mindetti bolady», dedi Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi Aıdarbek Qojanazarov qosymsha baıandamada.
Agroónerkásiptik keshen sýbektilerin qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan «agrarlyq qolhat» degen jańa qarjy quraly engiziledi. Sondaı-aq organıkalyq ónim óndirýshi organıkalyq ónim óndirýge, onyń ishinde eksportqa ótkizýge arnalǵan talaptardy oryndamaǵan kezde sáıkestik sertıfıkatyn toqtata turý nemese keri qaıtaryp alý erejesi qarastyrylady.
Kún tártibine shyǵarylǵan máseleler talqylanǵannan keıin Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov Palatanyń birinshi sessııasyn qorytyndylady. Osy sessııa barysynda atqarylǵan jumys nátıjelerine qysqasha toqtalyp ótti.
«Prezıdent sessııanyń ashylýynda Májilistegi ár fraksııaǵa birqatar mindet júktegen bolatyn. Fraksııalar, bir mandatty okrýgterden saılanǵan depýtattar osy mindetterdi oryndaýǵa atsalysyp keledi. Bolashaqta da jumys qarqyndy jalǵasady dep oılaımyn. О́ıtkeni bárimizdiń maqsat-muratymyz bir. Ol – Memleket basshysy alǵa qoıǵan mindetterdi oryndaý.
Bul sessııa qysqa bolǵanymen, óte mańyzdy ári mazmundy ótti. Osy jolǵy saılanymnyń bir ereksheligi – depýtattar kóptegen mańyzdy zań jobalaryna ózderi bastamashy boldy. Tutastaı alǵanda, bul sessııada 31 zań qabyldandy. Olardyń úshten biri – depýtattar bastamashy bolǵan zańdar. Ár depýtattyq bastamanyń artynda partııalar men depýtattardyń ustanymdary, saılaýshylardyń úmit-senimi tur.
Depýtattar azamattardyń saılaý naýqany kezinde aıtylǵan barlyq talap-tilegin eskerdi. Máselen, depýtattar qoǵamdyq baqylaý, zańsyz alynǵan aktıvterdi memleketke qaıtarý, jol qozǵalysyn uıymdastyrý, suıytylǵan gaz aınalymyn retteý jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, onlaın-platformalar men onlaın-jarnama máseleleri týraly zańdardy qabyldaýǵa uıytqy boldy», dedi E.Qoshanov.
Palata tóraǵasy ár zań partııalyq fraksııalarda azamattyq qoǵam ókilderimen birge jan-jaqty ári qyzý talqylanǵanyna nazar aýdardy. Sondaı-aq «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasy sheńberinde Májilistiń ókilettigi kúsheıgenine ekpin berdi.
«Sonyń aıasynda alǵash ret Joǵary aýdıtorlyq palatanyń esebin tyńdadyq. Depýtattardyń belsendiligin kórsetetin taǵy bir másele – depýtattyq saýaldar. Osy sessııada ár jalpy otyrysta orta eseppen 30-ǵa deıin depýtattyq saýal jarııalanyp otyrdy. Onyń árqaısysynda eldegi túıtkildi máseleler, sonyń ishinde ár adamnyń, ár otbasynyń turmys-tirshiligin jaqsartýǵa baǵyttalǵan mańyzdy máseleler kóterildi. Ár máseleniń sheshilýi bizdiń erekshe nazarymyzda bolady. Osy sessııada Qoǵamdyq palatanyń jumysy da óte belsendi bastaldy. Sóıtip, halyqty tolǵandyrǵan zań jobalary Palata otyrystarynda qoǵamdyq saraptamadan ótip jatyr», dedi E.Qosha-
nov.
Májilis spıkeri óz sózinde depýtattar halyqaralyq parlamenttik uıymdar aıasynda jáne ekijaqty parlamentaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý baǵytynda da belsendi jumys atqarǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq aldaǵy ýaqytta depýtattardy óńirlerge saparlar, halyqpen kezdesýler kútip turǵanyn atap ótti.
«Basty maqsatymyz – eldiń ortasynda bolyp, túıtkilderdi sheshýge kómektesý, óńirlermen baılanysty nyǵaıtý. Jazda atqarylǵan jumys kelesi sessııaǵa oń áserin tıgizedi dep bilemin», dedi E.Qoshanov.
Jalpy otyrystan keıin depýtattar tıisti memlekettik mekemeler basshylaryna saýaldaryn joldady.
