Sýretti túsirgen Qaırat QONYSPAEV
Ertede úılený toıyna deıin ómirden ótken qalyńdyqtardy «Vılıster» dep ataǵan. Ańyzǵa súıener bolsaq, túngi ýaqytta ómirden ótken qalyńdyqtar qabirden turyp bıleıdi eken. Qabir mańynan ótip bara jatqan jolaýshy ádemi kóriniske kýá bolyp, vılısterdiń bıine qosylyp ketedi. Ol álsirep, qol-aıaǵynan jan ketip, áli quryǵansha bıleıdi, al vılıster ony qamqor qorshaýyna alady...
Oqıǵa Tıýrıngı dep atalatyn shaǵyn eldi mekende ótedi. Qarapaıym sharýa otbasynan shyqqan Jızel esimdi arý Albert degen jigitke ǵashyq bolady. Alaıda Albert aqsúıek otbasynan shyqqan, qalyńdyǵy bar jigit. Muny bilgen Jızel esinen adasyp, qaıtys bolady.
Balet premerasy 1841 jyly 28 maýsymda ataqty teatrlardyń biri Parıj qalasyndaǵy Grand Opera sahnasynda ótken. «Jızel» baleti birden kórermenderdiń júregine jol taýyp, tusaýkeserden keıin bir aıdyń ishinde jeti ret kórsetilip, jyldyń sońyna deıin 26 ret qoıylǵan bolatyn. Sulýlyq, mahabbat, Qudaı zańy sekildi uly ıdeıany kóterip, tiriler men árýaqtar álemin baılanystyrǵan mıstıkalyq sarynǵa qurylǵan «Jızel» baletiniń mazmuny shymyr bolmasa, ol eki ǵasyrǵa jýyq ǵumyr arqalap, ár kezeńniń kórermenine tańdaı qaqtyra almas edi. Ańyz jelisimen sahnalanatyn «Jızel» baleti qoıýshy rejısserlerdiń qııalyn shartarapqa sharyqtatyp, júzdegen nusqany dúnıege ákelip, áli kúnge deıin kórermenderdiń ystyq yqylasyna bólenip keledi.
«Jızel» baleti Abaı atyndaǵy Ulttyq opera jáne balet teatry sahnasynda alǵash ret 1943 jyldyń 27 shildesinde KSRO halyq ártisi Galına Ýlanovanyń jetekshiligimen Qazaq eline tanystyrylǵan edi. Jızeldiń partııasyn da uly aktrısa ózi oınaǵan bolatyn. Keıinirek, 1978 jyly Qazaqstannyń balet mektebiniń negizin qalaýshy Aleksandr Seleznev, QazKSR halyq ártisi jáne keńesshi – baletmeıster, KSRO halyq ártisi Natalıa Dýdınskaıa, sýretshi, QazKSR eńbek sińirgen óner qaıratkeri Anatolıı Nenashev teatrda qyzmet etken jyldarynda balettiń ekinshi redaksııasyn qolǵa alyp, sheberler qoıǵan shyǵarma 45 jyl boıy úzdiksiz ulttyq teatr repertýarynyń kóshin bastap keldi.
Ulttyq teatrda 80 jyl buryn sahnalanǵan «Jızel» baleti bıyl úshinshi márte jańǵyrtylyp, jańa kezeńdegi sahna ıdeıalaryna saı jandanǵan nusqada kórermenge tartý etilip otyr. Almatylyqtar men qala qonaqtary balettiń úshinshi qoıylymyn álemdik klassıkalyq ónerde esimi qurmetpen atalatyn Reseıdiń eńbek sińirgen ártisi Iýrıı Vasıýchenko jáne Reseıdiń halyq sýretshisi Vıacheslav Okýnevtiń qoıylymynda tamashalaıdy. «1940 jyldary ónerdegi kórkem obrazdyń bárin Stanıslavskıı qalyptastyrǵan erejemen qabyldaý dástúri boldy. Ol kezeńdegi horeografııanyń tehnıkalyq múmkindigi de qazirgi talappen salystyrǵanda tómen edi. Álemdik balettiń bestsellerine aınalǵan «Jızeldi» ýaqytqa saı bezendirý josparyn teatr ákimshiligi birtalaı jyldan beri kózdep keledi. Mine, sol maqsatqa qol jetkizip otyrmyz», deıdi teatrdyń balet trýppasynyń kórkemdik jetekshisi Gúljan Tútkibaeva.
ALMATY
