Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Zúlfııa Súleımenova málimdegendeı, osy jyldyń vegetasııalyq kezeńin turaqty ótkizýdiń arnaıy is-qımyl jospary bekitildi. Onyń aıasynda kórshiles eldermen joǵarǵy sý qoımalarynan qosymsha sý jiberý arqyly dıhandardy egistik sýymen qamtamasyz etý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Sonymen qatar gıdrotehnıkalyq qurylystardy jóndeý-qalpyna keltirý jumystaryn júrgizý, sýarý jelisiniń magıstraldyq jáne sharýashylyq aralyq arnalaryn tazartý, sondaı-aq sý únemdeý tehnologııalaryn engizý qarastyrylǵan.
Onyń aıtýynsha, Jambyl, Qyzylorda jáne Túrkistan oblystaryn sýmen qamtamasyz etýge erekshe kóńil bólinip otyr. Qalyptasqan jaǵdaı, onyń ishinde sý tapshylyǵynyń saldaryn azaıtý maqsatyndaǵy sharalardy qabyldaý isi ekologııa mınıstrliginiń turaqty baqylaýynda.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeevtiń aıtýynsha, osy jyly kóktemgi dala jumystary barlyq óńirlerde ońtaıly merzimde sátti júrgizildi. Bul rette respýblıkada sýdyń azaıýy men klımattyń jahandyq ózgerýiniń jalǵasyp jatqan sıkli jaǵdaıynda erekshe ózektilikke ıe bolyp otyrǵan sýarmaly eginshilikti damytý boıynsha jumystar jalǵasyp jatyr.
Máselen, bıyl 1,58 mln ga sýarmaly jer óńdeledi, bul úshin shamamen 11,4 mlrd m3 sý qajet. Sonymen qatar sýdy kóp qajet etetin jáne dara daqyldardyń aýdandaryn ártaraptandyrý boıynsha júıeli jumystar júrgizilip keledi. Atap aıtqanda, bıyl ózge de joǵary rentabeldi daqyldarǵa kóshýge baılanysty maqta alqaby 14,8 myń gektarǵa qysqartyldy. Qyzylorda oblysynda kúrishtiń áleýmettik mańyzdylyǵy men topyraqtyń tuzdylyǵyna baılanysty atalǵan daqyldy egý ázirge azaıǵan joq.
Sýdy únemdeý tehnologııalaryn engizý úshin memleket ınvestısııalyq sýbsıdııalaý sheńberinde dıhandardyń olardy satyp alýyna, sondaı-aq sý alý jáne jetkizýdiń negizgi ınfraqurylymyn ornatýǵa jumsaǵan shyǵyndarynyń 50%-yn óteıdi.
О́ńirlerdegi sharýalardy sýmen qamtamasyz etý sharalary týraly Jambyl oblysynyń ákimi Nurjan Nurjigitov, Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy, Qyzylorda oblysynyń ákimi Nurlybek Nálibaev baıandady.
Premer-mınıstr vegetasııalyq kezeńdi tıimdi ótkizý eginniń túsimi men eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine tikeleı baılanysty ekenin atap ótti. Bul rette sýarmaly jerlerdiń kóp bóligi elimizdiń ońtústik óńirlerinde ornalasqan.
«Olar jyl saıyn sý tapshylyǵynyń zardabyn tartyp keledi. Aral-Syrdarııa jáne Shý-Talas basseınderi negizinen kórshi elderden keletin aǵyn sýǵa táýeldi», dedi Álıhan Smaıylov.
Ǵylymı boljamdarǵa sáıkes, sýdyń kólemi aldaǵy ýaqytta da azaıa bermek: 2040 jylǵa qaraı sý tapshylyǵy jylyna shamamen 15 tekshe kılometrdi quraıtyn bolady.
«Sondyqtan sýdyń basynda otyrǵan eldermen halyqaralyq sharttarǵa sáıkes mindettemelerdi saqtaý máselesi boıynsha jumysty kúsheıtý qajet», dep atap ótti Premer-mınıstr.
Bul rette Úkimet basshysy tıisti ınfraqurylymnyń joqtyǵy, sondaı-aq jumysty uıymdastyrý máselesinde ózimizdiń ishki kemshilikterimiz de sý salasyndaǵy negizgi problemalardyń biri bolyp otyrǵanyn atap ótti. Bul jerde birinshi kezekte, ózimizde bar sý qoryn únemdep, tıimdi paıdalaný máselesin bir júıege keltirý qajet.
Onyń aıtýynsha, elimizde sýdyń 65%-y aýyl sharýashylyǵyna jumsalady. Alaıda sol sýdyń jartysyna jýyǵy tehnıkalyq jaǵdaıy ábden eskirgen kanaldardan egistikke jetkenshe qumǵa sińip, ysyrap bolyp jatyr.
«Bul – úlken shyǵyn. Mysaly, Túrkistan oblysyndaǵy K-30 kanalynyń tehnıkalyq jaǵdaıy bárine belgili. 12 jyldan asty, kúrdeli jóndeý jumystary sonda da aıaqtalmaı keledi. Qyzylorda oblysynyń eginshileri táýeldi bolyp otyrǵan sol jaǵalaýdaǵy magıstraldyq kanal boıynsha da jaǵdaı osyndaı. Mundaı mysaldar eldiń ońtústik aımaqtarynda óte kóp», dedi Álıhan Smaıylov.
Ol negizinde, jaz aılarynda sýdyń shyǵyny 10-15%-dan aspaýy tıis, ol úshin barlyq sýarý kanaldary men sý qoımalaryn jónge keltirý qajet ekenin atap ótti. Bul rette ondaǵy barlyq prosesterdi mindetti túrde avtomattandyryp, sıfrlandyrý kerek.
Úkimet basshysy atap ótkendeı, egistik sýyn barynsha utymdy paıdalaný máselesi basty nazarda bolýy tıis. Ol úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ákimdiktermen birlesip, aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ártaraptandyrý jumystaryn kúsheıtýi qajet.
Ol sondaı-aq sýarmaly sý tarıfteriniń qazirgi jaǵdaıyna qatysty pikir bildirdi.
«Memleket basshysy qoldanystaǵy tarıfter sýdy únemdep jumsaýǵa yntalandyrmaı otyrǵanyn atap ótti. Sondyqtan bul saladaǵy tarıftik saıasatty qaıta qarap, adamdardyń sýǵa degen kózqarasyn durys qalyptastyrý qajet», dep atap ótti Premer-mınıstr.
Salany odan ári damytý sheńberinde Álıhan Smaıylov sý dıplomatııasy boıynsha naqty pozısııany aıqyndap, ony úkimetaralyq komıssııalar sheńberinde respýblıka múddelerin eskere otyryp qorǵaýdy qamtamasyz etýdi, sondaı-aq sý sharýashylyǵy obektilerin salý jáne kúrdeli jóndeý jobalaryn, sondaı-aq sýdy esepke alýdyń sıfrlyq júıelerin engizý jumystaryn jalǵastyrýdy tapsyrdy.
Sonymen qatar Premer-mınıstr sýarý tásilderine baılanysty Sýbsıdııalardy saralaý erejeleriniń tez arada qabyldanýyn qamtamasyz etýi qajettigin atap ótti.
«Iаǵnı, sýdy únemdeý tehnologııalaryn qoldanǵan fermerlerge ǵana sýbsıdııa berilýi tıis. Sýdy tıimdi paıdalanýǵa yntalandyrý, onyń ishinde únemdeý jáne tamshylatyp sýarý tehnologııalaryn engizý men jańbyrlatyp sýarý qondyrǵylaryn paıdalaný boıynsha jumysty kúsheıtý qajet», dep atap ótti Álıhan Smaıylov.
Qorytyndylaı kele, ol aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn kezekpen sýarýdy uıymdastyryp, qaıtarymdy sýlardy qaıta paıdaǵa jaratýdy tapsyrdy, óıtkeni bul kanaldardaǵy sý shyǵynyn azaıtýǵa jáne sýdy únemdep tutynýǵa múmkindik beredi.
