Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jaz mezgili qysqy mal azyǵyn daıyndaýǵa óte qolaıly kezeń. Osyny biletin sharýalar jemshóp qoryn erte kezden ázirleýge kiristi. Shóp daıyndaý, árıne, ońaı sharýa emes. Aýa raıynyń ashyq kúnderinde shópti shaýyp, onyń nári túgeldeı joıylyp ketpeı turǵanda jınap alý qajet. Ádette mal azyǵyn daıyndaý maýsym, shilde aılarynda júredi. Osy ýaqyt aralyǵynda úlgermeı qalsań, ári qaraı shóp qýrap, boıyndaǵy nári azaıady. Bul iste, ásirese, jazdyń aptap ystyǵyna qaramastan dala tósin dúbirge bólep, mańdaı terlete eńbektenip júrgen sharýalardyń atqaryp júrgen jumysy joǵary baǵaǵa laıyq deýge bolady. Dala tósin dúbirge bólegen shóp shabý naýqany qazir Jetisý jerinde qyza tústi.
Aıta keteıik, egis alqaptaryn ártaraptandyrý saıasatyna sáıkes, óńirdegi egis qurylymynda mal azyǵy daqyldarynyń kólemi ulǵaıdy. Jospar boıynsha bıyl 2205,5 myń tonna shóp ázirleý qajet. Sonyń búginde 61,2 myń tonnasy, ıaǵnı 13 paıyzy daıyn. Sonymen birge pishendeme, saban, jemdik azyq, súrlem ázirleý jumystary da talapqa saı júrip jatyr. Mamandardyń aıtýynsha, naýqan kúzge deıin jalǵasyp, osy mezgildiń ortasynda aıaqtalady.
«Jurtshylyqtyń malyn qoǵamdyq jaıylymdarmen qamtý jumysy erekshe baqylaýǵa alynǵan. Oblys boıynsha qoǵamdyq jaıylymǵa 719,4 myń gektar jer bekitildi jáne búgingi kúnge bar qajettilikti qamtamasyz etý maqsatynda 688 myń gektardy qosymsha bekitý boıynsha jumystar atqarylýda. Degenmen jyldan-jylǵa jaıylymdardyń qunarlyǵy tómendeýde, onyń sebebi túbegeıli jaqsartý jumystary agrosýbektileri tarapynan mardymsyz júrgiziledi. Bul máseleni sheshý úshin ǵalymdarmen birlese ónimdiligi joǵary azyqtyq daqyldarmen qosa arnaıy tabıǵı shópterdi ósirý tehnologııasyn jappaı qoldanýdy engizý qajet», deıdi oblys ákiminiń orynbasary Álibek Jaqanbaev.
Onyń aıtýynsha, memleket tarapynan, jaıylymdardy sýlandyrý úshin ınvestısııalyq sýbsıdııalar qarastyrylǵan, keıingi úsh jylda 113 myń gektar jaıylymdardy qamtıtyn 359 sharýashylyqtardyń jerlerinde uńǵymalar qazylǵan.
Bıyl mal qystatý naýqanyna azyqtyń qajettiligi 1 mln 985 myń tonna, qosymsha qordy eskerip 2 mln 205 myń tonna jem-shóp daıyndaý josparlanyp otyr. Atap aıtsaq, shóp – 1271 myń tonna, pishindeme – 117,3 myń tonna, súrlem – 204 myń tonna, saban – 300 myń tonna, jem 313,1 myń tonna jınalýy shart. Áıtse de bul mejege sharýalar jete ala ma, jete almaı ma, ol jaǵy belgisizdeý.
«Shalǵynǵa oraq salyp, shóp jınaýdy qyzdyrýdamyz. Shóp shyǵymy byltyrǵydaı qalyń emes. Jońyshqa aýyl sharýashylyǵy tehnıkasymen orylyp, shetinen bastyrylýda. Qazirdiń ózinde shóp taılaǵysh tehnıka kómegimen myńnan asa taı shóp ázirlendi. Qojalyq negizinen qyzylsha egip, jınaýǵa arnalǵan tehnıkalarmen qamtyldy. Shóp shabýǵa qajetti tehnıkany jaldaımyz. Shópti shapqany úshin ár gektaryna 10-15 myń teńge alady. Shópti qalap, jınaǵany úshin jumysshylarǵa ár taı shóp úshin 100 teńgeden tóleımiz. Shópti satyp alýǵa nıet bildirgen azamattar kóp, bıyl ár taı shóp byltyrǵydan qymbattaý, deıdi «Ulan» sharýa qojalyǵynyń basshysy Aıymgúl Qoshqarbaeva.
Qazirgi tańda atalǵan tapsyrmanyń oryndalýy aýdan jáne qala ákimdikteriniń aqparattaryna sáıkes 61,2 myń ga kópjyldyq shóp shabylǵan. Máselen, Aqsý – 5,8 myń ga, Alakól – 9,9 myń ga, Eskeldi – 5,5 myń ga, Qaratal – 3,4 myń ga, Kerbulaq – 9,0 myń ga, Kóksý – 3,9 myń ga, Panfılov – 14,9 myń ga, Sarqan – 7,8 myń ga, Taldyqorǵan qalasynda – 0,6 myń ga, Tekeli qalasynda 15 ga jer shabylǵan.
«Búginde jınalǵan shóp – 239,0 myń tonna, ortasha ónim – 39,0 s/ga, al salynǵan pishindeme 16,3 myń tonnany quraıdy. Osy ýaqytta tabıǵı shópti shabý jumysyn bastaý josparlanýda. Jemshóp daıyndaý máselesi – turaqty baqylaýda. Oblys boıynsha 2308 qystaq bar, onda 2 354 sharýashylyq malyn qystatady. Mal qystaýyna daıyndyq jáne mal qystatý naýqanyna qajetti jemshóptiń qoryn qamtamasyz etý boıynsha jumystar turaqty baqylaýda. Qazirgi ýaqytta oblys boıynsha 940 646 bas aýyl sharýashylyǵy janýarlary jaılaýǵa shyqty», deıdi aýylsharýashylyǵy basqarmasynyń mamandary.
Keıingi jyldary shóptiń baǵasy edáýir ósken. Sondyqtan bolar, qolynda azyn-aýlaq maly bar jandar pishen shabýǵa kelgende aryq boıyndaǵy qamys-quraqty da aýlasyna tasyp alady. Sharýalar shabylǵan shópti shabyndyq basynda keptirip, qora basyna tasýmen júr. Aýlaǵa úıilgen oram-oram shóppen birge taılanǵan shópti de satyp alyp jatyr. Jurt jemshóp qorynyń mol bolǵanyn qalaıdy.
«Bıyl bir taı jońyshqany 2 myń teńgege, al úlken bir oram shópti 8 myńnan satyp jatyr. Jazdyń túni sýyq, shóp byltyrǵydaı emes, óte sırek shyqqan ári boıy da alasa. Sondyqtan sharýalardan alýǵa májbúrmiz. Shama barda qamysty da oryp, jınap jatyrmyz. Bazarda maldyń baǵasy arzan, al shóptiń quny kúnnen kúnge ósip jatyr. Alǵashqy shabyndyqtyń baǵasy 2 myń bolsa, keıin 4 myńǵa deıin barýy múmkin. Qazir aýyldaǵy shaǵyn sharýalar ábigerge túsýde. Bıyl qystan aman shyqsaq ıgi bolar edi», deıdi Bereke aýylynyń turǵyny Masan Armanuly.
Qazir óńirde sharýashylyq ıeleri mal azyǵyn daıyndaýdy basty nazarǵa alǵan. Pishenshiler qazirdiń ózinde ájepteýir shóp maıalap aldy.
Jetisý oblysy
