Ras, árkim óz jumysyna jaýap berýi kerek. Biraq bul synnyń bir ushy qoǵamǵa da, elorda turǵyndaryna da tıetinin umytpalyq. Adam qandaı – úıi men aýlasy sondaı, qoǵam men qaýym qandaı – qalasy men dalasy sondaı. Bul – ómirdiń qarapaıym shyndyǵy.
Osydan bes aı buryn qala ákimi redaksııamyz ornalasqan Baıqońyr aýdany turǵyndarymen kezdesti. Býyrqanǵan jurtshylyq. Bári usynys-tilegin aıtyp, merdiń qolymen máselesin áp-sátte sheship alýdy qalaıdy. Ákim baıypty, dáıekti jaýap berip otyrdy. Zárýlikti aıdalaǵa ysyrmaı, tıisti qurylym basshysyna tapsyryp, sheshý jolyn nusqady. Birsypyra súrlengen aryzdyń jón-jobasynan habardar. Dál sol jerde kóterilgen máseleniń teń jartysy jeke bastyń, pendeshiliktiń qamy bolyp kórindi.
Sonda «Osy biz muqtajdyqtyń sanatyn, suranshaqtyq pen zárýliktiń parqyn aıyrýdan qaldyq pa? Iri qalalar men óńirdiń teń damymaýyna biryńǵaı atqarýshy bılik kináli me?» dep oıladyq.
Iá, bári de qoǵamnyń sapalanýyna, Prezıdent aıtqandaı, ádilettilik pen adaldyqqa baılanysty. «Bizdiń qoǵam aǵarmaǵan» dep aıtýǵa aýyz barmaıdy. Aǵarǵan, tazarǵan, qundylyqtary aıqyndalǵan. Alaıda durys qaramasa, júıeli kóńil bólinbese, «Túıe oınaqtasa, jut bolady» degendeı, tyrnaqshanyń ishindegi «el aǵalary» (halqymyz bul uǵymǵa orta jastan asqan elge jaýapty barlyq azamatty kirgizgen) taırańdap, ult qazynasyn ońdy-soldy shashyp, beıbereket júrse, aǵarǵan qaraıady, tazarǵan kirlenedi, qundylyq joıylady. Jaratqannyń ashy aqıqaty – osy. Ony qańtardyń aıazy da, shildeniń aptaby da túzeı almaıdy. Túzetetin – sana men ıman, tártip pen jaýapkershilik. Muny qaıdan alamyz? Tot baspaıtyndy qaıdan tabamyz?..
Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly alǵashqy saıası qýǵyn-súrginnen elge aman kelgende, elshil jas býyn ókilderi amandasa barypty. Rýhy kúshti Aqań olardan halyq jaıyn bilip, biraz suhbat qurady. Shyǵarda bireýi táýekel etip: «Ahmet aǵa, sizden bata suraımyz!» depti. Sonda Aqań jaryqtyq: «Aınalaıyndar, muǵalim bolyńdar!» dep biraýyz bata bergen eken...
Bizdińshe, osy Ahmet Baıtursynulynyń biraýyz batasy qazir de asa kókeıkesti. Búgin – kókirek kózi ashyq azamattardyń úıde, túzde, qyzmette, túrli ortada muǵalim bolatyn kezeńi. Aqań dástúrli «Molda bol!» degen batany (onyń da maǵynasy – tazalyq pen ustazdyq) nege jańa zamanǵa sáıkestirip aıtty? Bul – «elge, ultqa, bilimge, mádenıetke, tártipke, ár iske jaýapty bolyńdar!» degen sóz.
80-jyldardyń sońynan kúni keshege deıin jer baýyrlap qalǵan muǵalimdik mamandyqtyń, shúkir, eńsesi kóterildi. Biraq «Batpandap kirgen aýrý mysqaldap shyǵady» degen danalyq bar. Oıdaǵy-qyrdaǵy qaıbir mektep muǵaliminiń qaısybir kemshiligin kórsek te, «sala túzelip keledi, osy úrdis birte-birte sapasyzdy, antı-ustazdy qýady» dep, jaqsylyqtan úmittenemiz.
Memleket basshysy: «Astanada bilikti ustazdar tapshylyǵy seziledi. Jyl saıyn myńǵa jýyq muǵalim jetispeı jatady. Sondyqtan elordada pedagogıkalyq joǵary oqý ornyn ashý týraly usynysty qoldaımyn» dedi. Mándi sheshimge bastaıtyn mańyzdy oı. Muǵalimi kem mektep júrgizýshisi jol-jónekeı túsip qalyp, qańtarylyp turǵan kólik sekildi. Muny eshbir óńirge tilemedik, biraq «tolyq mektep» («tolyq adam» degendeı) el júregi – elorda úshin mańyzdy emes pe? Astanada mektep jasyndaǵy balalardy oqytatyn 164 bilim oshaǵynyń 100-i – memlekettik mektep. Júzdiń 35-i – qazaq tilinde, 8-i – orys tilinde, 57-si – qos tilde bala oqytyp, tárbıeleıdi. Ulttyń sapasy úshin, Halyq assambleıasynyń 32-sessııasy aıqyndaǵan memleketshil joba-josparlar úshin 57 mekteptiń ata-anasymen laıyqty suhbattasyp qana qoımaı, shóre-shóre azamattarǵa shynaıy janashyr bolý – elordanyń minbershildikten, ásire demagogııadan ada turǵyndarynyń paryzy. Aqańnyń «Muǵalim bol!» degen batasy – osy órede.
«Astana muǵalimi» – ónege joly, bilim-bilik ólshemi. Osyndaǵy pedýchılıshe men pedınstıtýt tarıhy, taǵylymy, tájirıbesi, tipti ǵımaraty da umytyla qoıǵan joq. Másele – sony ornyqty jańǵyrtýda.
Qazaqtildi mektep sapalanǵan saıyn, munda aqyldy, kreatıvti, namysty ustazdar kóbeıgen saıyn jas ata-analardyń qyzyǵýshylyǵy artady. Dál osyny balabaqshalarǵa qatysty aıtýǵa da múddelimiz.
Qazir álemde «bilim ınflıasııasy» degen qater bar. IýNESKO deregine qaraǵanda, jahan ýnıversıtetteri sońǵy 30 jylda adamzat tarıhynda daıarlanǵan kúlli maman sanyndaı mólsherde túlek shyǵarypty. Bir kezde bilimniń ıdealy – «professor daıarlaý» edi, búginigi muraty – «jaqsy adam ázirleý, shyǵarmashylyqty qoldaý» bolyp tur. Munyń sabaǵy nede? Árıne, barlyq iste aqyl, esep, jaýapkershilik alǵa shyǵýy kerek.
