Agrarlyq ınnovasııa kórmesi

Eńbek aýylynyń 10 gektarǵa jýyq alańynda eki kún boıy ótkiziletin kórmege bıyl álemniń 19 elinen 150 agrarlyq kásipqoı kompanııa kelip qatysqanyn buǵan deıin habarlaǵanbyz. Onyń syrtynda alańnyń bir betkeıinde jarqyraǵan kól jatsa, qalǵan úsh jaǵynda túrli aýylsharýashylyq daqyldary birkelki tártippen gektarlap egilgen. Olardyń janynan jańa tehnıka men zamanaýı tehnologııalardy synaqtan ótkizetin bos jer alańdaryna da oryn berilgen.

Kórmede myń san jańa tehnıkalar men aýyl sharýashylyǵyna qajetti túrli qural-jabdyqtyń bári bar. Aramshóp pen zııankes­terge dári shashatyn ozyq úlgi­degi ushqysh drondardan bastap, qulashy 50-60 metrdi qamtıtyn egisti sýǵarý tehnıkalary, dándi daqyldar men basqa da aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeıtin qurylǵylar men dıirmen, san alýan apparat samsap tur. Kól jaq betkeıde shetelden ákelingen jáne óz fermerlerimizdiń asyl tuqymdy maldary baılanypty. Olar jeke-jeke qoralarda tur.

Mal basyn aralap kórgen Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Marjyqpaev, «Bizdiń oblysta da asyl tuqymdy mal fermalaryn kóbeıtýge kúsh salý kerek» dedi. Soltústik Qazaqstan oblysynan kelgen qazaqtyń áıgili aq bas iri qarasy men qostanaılyq Áýlıekól tuqymyna tamsana qaramaǵan jan balasy bolmady. Áli mundaı asyl tuqymdy iri qaraǵa qoly jete qoımaǵan malsaq qazaqtar sol aradan aınalshyqtap shyǵa almaı júrdi.

«Aqmola jerinde ótip jatqan «Jańa dala/Green day-2023» besinshi mamandandyrylǵan kórmesiniń qazaq halqy úshin mańyzy asa zor. Aqmola oblysy – eldiń astyqty, agrarly aımaqtarynyń biri. Sondyqtan biz úshin «Jańa dala» – erekshe, súıikti merekelerdiń biri. Mańyzdy sharaǵa qurmetti qonaqtardyń qatysýy qýantady. Aýstrııa men Fransııanyń Tótenshe jáne О́kiletti Elshileri Doktor Vıllı Kempel Dıde Kaness myrzaǵa alǵysymyz sheksiz. Aıta ketý kerek, bul sharaǵa qatysýshylardyń sany jyldan-jylǵa artyp keledi», dedi oblys ákimi.

Aqkól jerinde besinshi ret ótip jatqan kórme oblys sharýalary­na­ kóptegen múmkindiktiń esigin ashypty. Buǵan deıingi is-shara­lar­ǵa qatysqan sheteldik jetekshi kompanııalardyń birqa­ta­rymen baılanys ornatqan sharýa qoja­lyqtary men fermerler­ óz isine basqa kózben qaraı bas­ta­ǵan.

«Kórmege qatysýshy kompa­nııa­lardyń kópshiligimen tyǵyz baılanys ornattyq. Máselen, bıyl bizdiń syrtqy saý­da aınalymymyz Fransııamen 61 mln AQSh dollaryn qurady. О́tken jylmen salystyrǵanda bul kórsetkish 47 eseden astam ósti. Aýstrııamen aradaǵy saýda aınalymy 4 eseden asty. Bul aıtyp otyrǵandarym qańtar-mamyr aralyǵy ǵana. Oblysymyz bul eki elmen saýda baılanysyn odan ári nyǵaıtyp, saýda-sattyqtyń joǵary deńgeıine qol jetkizedi dep úmittenemin», dedi E.Marjyqbaev.

Ákim Aqmola oblysynyń agro­ónerkásiptik keshen sala­syn­daǵy jetis­tikterine arnaıy toqtaldy. «Memleket bas­shysynyń azyq-túlik qaýip­sizdigin qamtamasyz etý jónin­de­gi tapsyrmalaryn­ oryndaý sheńberinde, aıtarlyqtaı nátı­je­lerge qol jetkizdik. Res­pýb­­­lıkanyń iri astyqty aımaq­tary­nyń birimiz. Oblys eldegi aýyl sharýashylyǵy ónim­de­riniń 15%-yn óndiredi. Qazaq­standa ósi­ri­letin bıdaıdyń tórt­ten biri­nen astamy álemdik naryq­ta­ joǵary baǵalanady», dep sózin túıindedi ol.

Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Rústem Qurmanov Qazaq­­­stannyń agroónerkásiptik keshenin damytý elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin jáne aýyl sharýa­­shylyǵy ónimderiniń eks­port­­tyq áleýetin qamtamasyz etý­d­­­iń jáne turaqty damýynyń eń mańyzdy faktory ekenin aıtty.

«Qazaqstannyń agroóner­ká­siptik sektory – eldegi turǵyn­dar­dyń jartysyna jýyǵy úshin negizgi tabys kózi. Sondaı-aq aýyl sharýa­shylyǵy ónimderin óńdep saqtaý­dan turady. Bularmen birge óndiris quraldarymen qamta­ma­syz etedi. Mine, osynyń bári bir-birimen tyǵyz baılanys­ta. Eldegi aýyl sharýashylyǵy osyndaı sala­lardan turady.

Kórmeniń maqsaty – jetis­tik­terdi kórsetý. Kórme fermerlerge qysqa merzimde tehnıka men materıaldardyń keń aýqymymen tanysýǵa múmkindik beretinine senimdimin. Ár qaısyńyz bızne­sińiz úshin durys tehnologııany tańdańyzdar. Osynda kelgen múddeles bar­lyq isker serik­­tes­termen tanysy­ńyzdar. Agrar­lyq sektordy odan ári damytý kóbinese bizdiń aýyl sharýashylyǵy óndirýshileriniń ózgermeli jaǵdaılarǵa, qazirgi shyndyqqa qalaı beıimdelýine, jahandyq syn-qaterler men trendter bizge jasap jatqan múm­kin­­dikterdi tıimdi paıdalana alatyndyǵyna baılanysty bolady», dep atap ótti R.Qurmanov.

Fransııa Elshisi D.Kaness eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtý kerektigine toqtaldy. Sóıtip, fransýz kompanııalary men qazaqstandyq fermerler úshin ózara ekono­mı­kalyq tıimdilik qajet ekenin atap ótti.

«Fransııa Eýropalyq odaq­tyń­ jetekshi aýyl sharýa­shy­ly­ǵy derjavasy jáne aýyl­sharýa­shylyq jáne azyq-túlik ónimderin álemdegi eń iri eksport­taý­shylardyń biri. Qazaqstanda  – agrarlyq sektordaǵy úshinshi iri ınvestormyz jáne bul ustanymdardy odan ári nyǵaıtýdy kózdep otyrmyz. Turaqty jáne ártarap­tan­dyrylǵan óndiristi qurdyq. Biz – sıyr etin óndirýshiler qata­­rynda birinshimiz. Maıly da­qyl­dar, dándi daqyldar, aýyl­­­sharýashylyq tuqymdary men jumyrtqalardyń eń iri óndirý­­shisimiz. Fransııa qant qyzyl­shasyn óndirý boıynsha Eýro­pada ekinshi orynda. 215-­ten astam AgriTek startap­ta­ry­ men kompanııalaryna qaty­sa­myz.­ Qazaqstanmen aýyl sharýa­shy­­lyǵy salasyndaǵy tabys­ty yntymaqtastyq bar. Búginde sút ónimderin óndirý úshin naryqta birlesip óndiri­le­tin Danone jáne Laktonis kom­pa­nııalarynyń isi sonyń dáleli. AgriTek salasynda Qazaq­stannyń fransýzdyq tehnolo­gııa­lyq sheshim­­derge degen qyzy­ǵý­shy­ly­ǵy­ ótken jyly Astanada ót­ken­ halyqaralyq forýmda erek­­she aıtyldy. Onyń alańy eki eldiń agrarshylary ara­syn­da­ǵy yntymaqtastyqtyń jańa keze­ńi­niń­ bastamasy boldy», dedi elshi myrza.

Kórmeniń alǵashqy kúninde oblystyń birqatar sharýalary men mal dárigerleri alǵys hattarmen jáne medaldarmen marapattaldy. Delegasııa aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń seleksııalyq jetistikteri bar ýchas­kelerdi, aýyl sharýashylyǵy teh­nıkalary men jabdyqtary men aýyl sharýashylyǵy janýar­la­rynyń kórmelerin aralady.

«Jyl saıyn bul aýqymdy shara­ǵa qatysýshy jergilikti jáne halyqaralyq ónim óndirýshiler sany artyp keledi. Bul jár­meń­ke aýyl sharýashylyǵy taýa­­r­yn óndirýshilerge óz jet­ki­zý­shileri men tehnıkala­ryn ta­bý­ǵa múmkindik beredi. Klı­mat ózgerýde, biraq ǵylym­daǵy ilge­ri­leýshilik te bir oryn­da turǵan joq», dedi «Qaz­Agro­Qarjy» AQ basqarma tóraǵasy Aıdar Prashev.

Onyń aıtýynsha, otandyq sharýalar men dıqandardan keıingi jyldary óz elimizdiń tehnıkalaryna suranys kóbirek týyndaı bastaǵan. Osydan bes-alty jyl buryn eldegi fermerler men sharýa qojalyqtarynyń 15-20 paıyzy ǵana otandyq aýyl sharýashylyq tehnıkalaryna moıyn bursa, búginde olardyń 55 paıyzdan astamy otandyq tehnıka men tehnologııalarǵa den qoıypty. «Biz tehnıkalardy 24 paıyzdyq nesıemen bersek, dıqandar men sharýa­lar ony 6 paıyzdan ǵana tóleıdi. Qalǵanyn lızıng júıesi bo­ıynsha memleket óteıdi», dedi ol.

 «Negizgi erekshelik – bizde bıyl alǵash ret asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy bólimshesi jumys istep tur. Jalpy, bizdiń is-sharanyń urany – «Eń úzdik tehnologııalar osynda». Al búgin bizde eń jaqsy tehnologııa bar. Shynymdy aıtsam, bul kórmeni bir kúnde aınalyp ótý múmkin emes», dedi «EXPO TIME» JShS dırektory Ádilhan Saǵymbaev.

Kórmeniń iskerlik baǵdar­lamasy aıasynda otandyq jáne shete­ldik sarapshylardyń qaty­sýy­men fermerlerge arnalǵan sheberlik sabaqtary, semınarlar jáne «Innovasııalardy engizý jáne sút-taýarly fermalardyń quzyrettiligin arttyrý» atty halyqaralyq konferensııa ótti. Oǵan qosa mal baǵý men qora kúze­tý­ge arnaıy daıyndalǵan ıtter kór­mesi de jınalǵan jurt­shy­lyq naza­ryna usynyldy.

Kórmeniń birinshi kúninen ekinshi kúnge almasar túnde jaqyn tustan órt shyǵyp, tóten­she­ jaǵdaı oryn aldy. Áıtsede maman­dardyń biliktiligi men tájirı­beleriniń arqasynda kórme ornyna kóldeneń kelgen qater seıildi. Degenmen dala órti men daýyldy jel Aqmola oblysyndaǵy aýqym­dy aýyl sharýashylyǵy kórme­siniń jumysyn toqtata jazdady.

Eki kún aralyǵyndaǵy túnde «Jańa Dala/Green Day-2023» kórme alańynyń shatyrlary men aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryna qatty jel qaýip tóndirdi. Naıza­ǵaıdan týyndaǵan dala órti jaǵdaıdy odan saıyn­ ýshyqtyra tústi. Jeldiń qat­ty­­ ekpinimen bastalǵan órt maman­­dandyrylǵan kórmeniń qurylystary men tehnıkalaryna­ qaraı bet aldy. Dala kúnin uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, TJM óńirlik qyz­metterine júgingennen keıin, kom­panııa men onyń kúzet bólim­she­siniń qyzmetkerleri ekspozısııa konstrýksııalaryn bekitý, qoıylǵan aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men jabdyqtaryn qaýipsiz qashyqtyqqa kóshirý boıynsha jedel sharalar qabyldady. Sondaı-aq elektr energııasyn berýdi shektegen.

Aqmola oblysy TJD derek­teri boıynsha óńirde sol kúni 5 tabıǵı órt bolǵany belgili boldy. Departament qyzmeti órt sóndirýge 40 ret shyqqan. Qoldanǵan tıimdi is-sharalardyń nátıjesinde qaýip joıyldy jáne «Jańa Dala/Green Day-2023» kórmesi óz jumysyn odan ári jalǵastyrdy.