NATO sammıti: úmit pen kúdik

BBC agenttiginiń jazýynsha, V.Zelenskıı Lıtvaǵa úlken úmitpen kelgen. Ol Reseımen soǵys aıaqtalǵannan keıin eliniń NATO-ǵa qosylýyna kepildik beriletinin kútkeni anyq. Osylaısha, álemdegi eń qýatty áskerı alıansqa múshe bolý arqyly halqyna úmit syılap, Reseı áskeri budan keıin Ýkraına topyraǵyna attap basa almaýyna senimdi bolǵysy kelgen. Alaıda NATO sammıtiniń qorytyndysy V.Zelenskıı kútkendeı bolǵan joq. Uıymǵa múshe memleketter taraptar mámilege kelip, mindettelgen sharttar oryndalǵanda ǵana Ýkraınany NATO-ǵa shaqyratynyn alǵa tartady.

Degenmen búkil álem kóz tik­ken sammıt nátıjesiz ótti­ deýge kelmes. Irgeli is-shara­­­nyń birinshi kúninde, 11 shil­­­­dede múshe memleketter bir­ligi myǵym odaq ekenin ańǵart­ty. Áýeli Túrkııa tarapy Shve­sııa­nyń uıymǵa múshelikke qabyldanýyna kelisim berdi. Buǵan deıin Anadolydaǵy aǵaıyn túrli máseleni syltaýratyp, skandınavııalyq memlekettiń músheligine qarsy bolyp kelgen. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, resmı Ankaranyń mundaı qadamǵa barýyna birneshe sebep bar.

Túrkııa talaı jyldan beri Eýropalyq odaq quramyna ótýge talpynyp júr. Biraq túrli kedergige baılanysty Anadoly qart qurlyqtyń beldi uıymyna engen emes. Sol sebepti shyǵar, Túrkııa prezıdenti Redjep Taıyp Erdoǵan Vılnıýske attanar aldynda jýrnalısterge bergen suhbatynda qart qurlyqtyń elderine úndeý tas­tap, Eýropalyq odaqtyń esigin Túrkııaǵa ashýdy surady.

Álbette, Eýropalyq odaq bólek, NATO múldem basqa uıym. Ekeýi de bir-birine tikeleı baǵynbaıtyn derbes birlestikter. Sondyqtan Túrkııa Shvesııanyń transatlanttyq uıymǵa kirýine kelisim berdi eken dep, qushaq jaıa qarsy alatyn Brıýsseldegi sheneýnikter joq. Sarapshylardyń aıtýyn­sha, bul – shahmat kombınasııa­sy sekildi birneshe júristi oılastyrǵan qadam. Shvesııaǵa aq batasyn berý arqyly resmı Ankara ózine AQSh-tyń jyly qabaq tanytýynan úmitti. О́z kezeginde Aq úı ákimshiligi Eýropadaǵy áriptesterine yqpal jasap, Anadolydaǵy aǵaıynnyń Eýropalyq odaqqa kirýin jedeldetýge jol ashady.

Túrkııa syrtqy saıasattaǵy baǵytyn ózgerte bastaǵanyn mynadan da baıqaýǵa bolady. Taıaýda resmı Ankara Marıýpol qalasyn birneshe aı basqynshylarǵa qarsy kúresip, Azovstal kombınatyn janqııarlyq erlikpen qorǵaǵan «Azov» polkiniń komandırlerin Ýkraınaǵa qaıtardy. Alaıda Reseı, Túrkııa jáne BUU jasaǵan kelisimge sáıkes, tutqynǵa túsken «Azovtyń» basshylary soǵys aıaqtalǵanǵa deıin Anadolyda qalýǵa tıis-tuǵyn. Biraq Túrkııanyń kelisimdi buzyp, kútpegen jerden mundaı qadamǵa barýy eldegi syrtqy saıasattyń baǵyty ózgere basta­ǵanyn ańǵartady.

Degenmen sammıt sońy qýan­tarlyq nátıje kórsetken joq. Kópshilik alıans Ýkraınanyń músheligine qatysty ustanymyn aıtarlyqtaı ózgertedi dep úmittengen. NATO elderiniń memleket jáne úkimet basshylaryn qamtıtyn joǵarǵy organ – Soltústik Atlantıkalyq keńes otyrysynan keıin alıanstyń bas hatshysy Iens Stoltenberg suhbat berdi.

Ol NATO Ýkraınany ahýal túzelgende ǵana qabyldaıtynyn jetkizdi. Sonymen birge Kıev múshelikke ótýge qajet is-qımyl josparyn oryndaý qajet emesin atap ótti. Bul – uıymǵa múshe atanýǵa úmitker memleketterge mindetti sanalatyn áskerı, sondaı-aq saıası reformalardyń standartty jıyntyǵy. Demek Ýkraına shaqyrtý alǵannan keıin mundaı mindettemeni oryndaý qajet emes. NATO elderi qosylý týraly ótinishin qarap, kelisimdi óz elindegi parlamentte ratıfıkasııalaıdy. Áıtse de, Ýkraına qashannan bastap transatlanttyq alıansqa kiretini basy ashyq másele kúıinde qalyp otyr.

NATO sondaı-aq Ýkraı­na­ qarýly kúshteriniń qabi­le­tin arttyrý úshin jap­paı jaýyngerlik daıyndyq baǵ­dar­lamasyn jasaýǵa ýáde berdi. Alıanstyń tilimen aıtqanda, uıymnyń standarttarymen, eń aldymen, baılanys salasyndaǵy, baılanys jelilerin paıdalaný erejelerin, áýe qorǵanysy men shtab mádenıetimen tolyq úılesimdi jumys júrgizilmek. Endeshe, Ýkraına áskerıleri jappaı aǵylshyn tilin úıre­nýge tıis. Buǵan qosa, bu­ryn­ǵy Ýkraına-NATO komıs­sııasynyń ornyna bar­lyq músheleri teń bolatyn keńes quryldy.

Ulybrıtanııanyń premer-mınıstri Rıshı Sýnak Ýkraına erteli-kesh alıansqa kiretinin alǵa tartady. NATO Bas hatshysy Iens Stoltenberg sársenbi kúni atalǵan memleketpen teń dárejede kezdeý ótkizgenin, biraq bolashaqta odaqtas retin­de jolyǵýǵa úmitti ekenin bildirdi. AQSh prezıdenti Djo Baıden Ýkraına prezıdenti Volodımır Zelenskııge ýáde berip, bul máseleni túbine deıin jetkizetinin aıtqan kórinedi. Onyń sózine súıensek, Ýkraına durys baǵytta kele jatyr. Ulybrıtanııa qorǵanys mınıstri Ben Ýolles sammıt Ýkraınanyń NATO-ǵa tıesili ekenin kórsetti dep esepteıdi. Osylaısha, uıymǵa múshe memleketter budan bylaı resmı Kıev transatlanttyq alıansqa qajet pe dep suramaıdy. Tal­qy­­lanatyn endigi másele – Ýkraınanyń uıymǵa qashan  múshelikke ótýi bolmaq.