Kásipkerlikti tejeıtin kedergiler

Quddy turymtaıdan zábir kórgen boztorǵaıdaı shyryldaǵan kásip­ker­ler Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl agenttiginiń Atyraý oblystyq departamentine jıi shaǵymdanady. О́ıt­keni kásip ashqandarǵa qoldaý kór­setýge tıis memlekettik, ózge de organdar adymyn ashtyrmaı otyr. О́ńir­lik departament basshysy Erulan Serikqalıevtiń aıtýynsha, jyl basynan beri «Bızneske jol» jo­basy iske asyrylyp jatyr.

– Bul joba Atyraý oblysynyń óńirlik kásipkerler palatasymen birge qolǵa alyndy. Atalǵan joba kásipkerlerge qujattardy resimdeý kezinde ártúrli ákimshilik kedergilerge kezikpeýge kómektesedi. Bıyl jobany iske asyrý bastalǵannan beri 386 kásipkerdiń quqyǵy qorǵaldy. Onyń ishinde memlekettik satyp alýǵa qatysty – 152, memlekettik qyz­metter men baqylaý boıynsha – 2, tabıǵı monopolııaǵa baılanysty 49 ótinish qaraldy. Depar­ta­menttiń usynysymen mem­le­kettik satyp alý, kedendik jáne sa­lyq­tyq ákimshilendirý sala­syn­daǵy kvazımemlekettik sektor men mem­le­kettik organnyń sýb­ek­ti­le­ri­nen 153 kásipkerge 992 mln teńge mól­sherinde bereshek tólendi, – deıdi Erulan Serikqalıev.

Onyń aıtýynsha, kásipkerlerden túsken ótinishte birneshe másele qam­­tylǵan. Departament qyzmet­ker­­lerinen kómek suraǵan shaǵyn jáne orta bıznes ıeleri memlekettik qoldaýǵa, salyqtyq ákimshilendirýge, júk tasymaldaýǵa, jer qatynasy men kedendik ákimshilendirýge baılanysty kedergige tap bolǵanyn alǵa tar­typ otyr.

– Sheneýnikter ártúrli kedergini ózderi qoldan jasaıdy. Kásipkerler mundaı kezde óziniń quqyǵyn qor­ǵaı bilýi kerek. Degenmen bizdiń depar­ta­menttiń qyzmetkerleri kásip­ker­lerge kómektesýge árqashan daıyn, – dep málim etti E.Serikqalıev.

Atalǵan departament usynǵan derekterge júginsek, kásipkerlerge qarsy jasalǵan kederginiń san túrin keziktirýge bolady. Máselen, jer­gi­likti kásipker bıylǵy aqpanda Qy­taıdan kedendik deklarasııalaý rásiminen ótken taýardy satyp alǵan. Alaıda salyq organynyń qyz­metkerleri taýardyń quny men barlyq qujatty odan ári tekserý úshin 5 mln 802 myń 717 teńge mólsherinde depozıt engizý týraly talap qoıǵan. Bul qarjynyń 357 423,42 teńgesi bıýdjetke aýdarylǵan.

«Depozıt engizilgennen keıin memlekettik kirister komıteti basqa qun boıynsha baj jáne qosymsha qun salyǵyn qosymsha tóleý qajettigi týraly sheshim shyǵarǵan. Kásipker bul sheshimmen kelisip, qaryz somasyn tólegen. Sodan soń depozıttiń qalǵan somasyn qaıtarý týraly ótinish joldaǵan. Alaıda 2 aptadan astam ýaqyt ishinde 5,4 mln teńge depozıtin qaıtara almaǵan. Sonyń saldarynan kásipker korpo­ra­­tıvtik tabys salyǵyn aqsha qara­ja­tynyń jetkiliksizdigine baıla­nys­ty tóleı almaı júr. Bul óz kezeginde ósimpuldyń paıda bolýy­na, tólemniń keshiktirilýine ákelip soqtyrýy múmkin. Osyǵan baılanys­ty kásipker oblystyq memlekettik kirister departamentindegi laýazymdy tulǵalardyń 5,4 mln teńge de­pozıtin qaıtarýdan bas tartýyna qa­tysty júgindi», dep habarlady de­partamenttiń baspasóz qyzmeti.

Departamentke seriktestik basshysy Atyraý qalasy memlekettik kirister basqarmasy tarapynan ja­sal­ǵan zańsyzdyq áreketine sha­ǵym túsirgen. О́ıtkeni basqarma qyzmet­ker­leri onyń esepshotynan basqa kásiporyn aldyndaǵy debıtorlyq bereshekti óteý úshin 41,8 mln teńgeni negizsiz óndirip alǵan. Al is júzinde eshqandaı de­bı­torlyq bereshek bolmaı shyq­qan. Sheneýnikterdiń zańsyz áre­ketiniń saldarynan kásipker 42 qyz­metkerge jalaqy, salyq tóleı al­maǵan. Kelisimsharttaǵy mindet­temelerin oryndaı almaǵany anyq­tal­ǵan.

Kásipkerlerge aq halatty abzal jandar jumys isteıtin aýrýhanalar bas­­shylary tarapynan qysastyq baıqa­lady. Osyndaı eki aýrýhana bas­shy­larynyń kásipkerlerge 900 mln teńgeden astam qarjyny tóle­megeni anyqtalypty. Kásip ıe­le­rine qaryz bolǵan emdeý orny­nyń biri – munaıly shahardaǵy №2 oblystyq aýrýhana. Ekinshisi – Qurmanǵazy aýdandyq ortalyq aýrýhanasy.

«Bizdiń departamenttiń qyzmet­ker­leri №2 oblystyq aýrýhanasy men Qurmanǵazy aýdandyq ortalyq aýrýhanasynyń jumysyna monı­to­rıng júrgizdi. Monıtorıng qory­tyndysymen 64 kásipkerlik sýbek­ti­sine memlekettik satyp alý boıynsha kórsetilgen qyzmetter men taýarlardy jetkizgeni úshin 900 mln teńgeden astam aqshalaı qarajatty tólemeý deregi anyqtaldy. Osyǵan baılanys­ty mán-jaıdy anyqtaý maqsatynda atalǵan medısınalyq mekemelerge tıisti hat joldandy», dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.

Taǵy bir kásipkerdiń shaǵymynda óńirlik kásipkerler palatasy qyzmet­ke­riniń 25 myń teńge talap etkeni aıtylǵan. Osyǵan baılanys­ty antıkor tarapynan álgi qyzmetkerdiń jumysyna taldaý jasalǵan. Ol 2021 jyldan beri 427 bıznes sýbektisi úshin bıznes-jospar ázirlegen. «Alaıda shaǵymdanǵan kásipkerdiń aıtýynsha, palata qyzmetkeri bıznes-jospardy ázirlegeni úshin sharýa qojalyǵynan 25 myń teńge talap etken. Bul bıznesti memlekettik qoldaý sharasy retinde iske asyrylýy kerek. Úkimettiń qaýlysyna sáıkes bıznes-jospardy ázirleý óteýsiz negiz­de júr­giziledi», dep naqtylady bas­pasóz qyzmeti.

Kásip ıeleriniń isin tejeýge monopolıster qulyqty sekildi kórinedi. Departament qyzmetkerleriniń taldaýynda «Atyraý oblysy Sý arnasy» KMK tarapynan sý burý jáne sýmen jabdyqtaý boıynsha bir qyzmettiń negizsiz 4 derbes bólikke bólingenin anyqtady. Bul kásip­oryn atalǵan qyzmet kórsetý túrin jergilikti aktilermen reglamentteı otyryp, onyń merzimin ózgertken. Sóıtip, 28 kúnniń ornyna qyzmet kórsetý merzimi birneshe aıǵa, al keı­bir jaǵ­daıda bir jylǵa deıin uzar­tyl­ǵan. Máselen, 2020-2022 jyl­dary 1 600-den astam kásipker dál osyndaı kedergi tap bolǵan. Sol sebepten, monopolıst kásiporynǵa birqatar usynys berilip, tájirıbe toqtatyldy. Qyzmet kórsetý tártibi zańnamaǵa sáıkestendirildi.

Mundaı kedergi «Qaz­Trans­Gaz­Aımaq» AQ Atyraý óndi­ristik fılıa­lynyń tarapynan baıqalady. О́ńir­lik departamentke jergilikti kásip­ker atalǵan fılıaldyń áreket­sizdigi men ákimshilik kedergi ja­saǵany týraly shaǵym túsirgen. Ká­sip­ker mundaı shaǵymmen óńirdegi kásipkerlik palatasyna da júgingen.

«Kásipker ótken jyldyń jeltoq­san aıynan beri óndiristik fılıalǵa jumystardy qabyldaý jónindegi komıssııany bólý, esepke alý torabyn paıdalanýǵa qabyldaý aktisine qol qoıý týraly birneshe ret talpynǵan. Alaıda «QazTransGazAımaq» AQ-nyń Atyraý óndiristik fılıaly jýrnaldardy, tehnıkalyq sharttardy tekserý qajettiligine baılanysty jaýap berýden bas tartqan. Bul satý bóliminiń ókilettigi men fýnksııasyna qaıshy keledi. О́ıtkeni atalǵan bólim eseptegish qýa­tynyń gaz jabdyqtaryna sáıkes­tigin tekseredi. Osyndaı áreket­siz­dik­ten kásipker tapsyrys berý­shi aldyndaǵy mindetterdi oryndaý mer­ziminiń aıaqtalýyna baılanysty shyǵynǵa ushyraǵan». Bul da – óńirlik departamenttiń baspasóz qyzmeti usyn­ǵan aqparat.

Shaǵyn jáne orta bıznestiń ıe­lerin shyryldatyp, isin tejeıtin ke­der­­gilerdiń joıylmaýyna ne sebep? Ázirge kásipkerlerdiń kókeı­kesti máselesine aınalyp otyrǵan bul saýaldyń jaýaby joq.