Suıytylǵan gazdyń qymbattaýyna ne sebep?

Qajetti shara

Memlekettik retteýdi engizý jáne suıytylǵan munaı gazynyń bólshek saýda baǵasyn tejeý nátıjesinde byltyr ishki naryqtaǵy tutyný 2021 jylmen salystyrǵanda 400 000 tonnaǵa nemese 28%-ǵa ósti. Osy ýaqyt ishinde ınvestısııanyń bolmaýyna baılanysty respýblıkada suıytylǵan gaz óndirisi 400 000 tonnaǵa nemese jyl­dyq mánde 10%-ǵa qysqardy.

О́ndiristiń tómendeýiniń negizgi sebepteriniń biri ‒ ınvestısııalyq tartymdylyqtyń bolmaýy. Nátıje­sin­de, óndirýshi zaýyttar suıytylǵan munaı gazyn ózindik qunynan tómen baǵada saýdalady. Bul rette naryqtyq baǵa belgileý jaǵdaıynda motor otyny retinde suıytylǵan gazdyń quny AI-92 markaly benzın baǵasynyń 70%-yn quraýǵa tıis. Iаǵnı ishki na­ryq­taǵy tapshylyqty boldyrmaý jáne suıytylǵan munaı gazyn ón­dirý­di ul­ǵaı­tý úshin otynnyń osy tú­rine baǵany AI-92 markaly benzın baǵa­sy­nyń 70% deńgeıine deıin kezeń-kezeńimen ulǵaıtý qajet.

О́nimdi óndirýdi yntalandyrý jáne zaýyttardyń shyǵyndaryn ishin­ara azaıtý maqsatynda Energetıka mı­nıstrligi óndirýshi zaýyttardan shekti baǵany QQS-syz tonnasyna
33 600-den 40 320 teńgege deıin ulǵaıt­ty, al Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi bıylǵy shildeden bastap óńir­lerge baılanysty bólshek baǵany lıtrine 4-6 teńgege ulǵaıtty.

 Ishki naryqty kólik quraldary úshin gazben qamtamasyz etýdiń taǵy bir sharasy ‒ syǵylǵan nemese suıytylǵan tabıǵı gazdy motor otyny retinde paıdalanýdy damytý. Tabıǵı gazdy kólik quraldary úshin otyn retinde paıdalaný suıytylǵan munaı gazyn paıdalanýdan góri utymdy sheshim. О́ıtkeni sońǵysy munaı-gaz hımııasyn damytý úshin kómirsýtek shıkizatynyń qundy fraksııalaryna ıe. Basqasha aıtqanda, qazirgi ýaqytta biz avtokólik quraldarynyń qozǵaltqyshtarynda munaı-gaz hımııa­sy salasy úshin qundy shıkizatty lıtrine 54-76 teńgege jaǵa­myz, al basqa elderde odan quny tonnasyna 500-700 myń teńge ónim óndiriledi.

Osyǵan baılanysty memleket sy­ǵyl­ǵan nemese suıytylǵan tabıǵı gazdy motor otyny retinde paıdalanýdy damytý, sondaı-aq jer qoınaýyn utymdy paıdalaný jáne suıytylǵan munaı gazyna baǵany kezeń-kezeńimen ulǵaıtý qajettiligin alǵa tartyp otyr.

Sálim NAǴYM,

munaı-gaz salasynyń sarapshysy

 Naryq pen suranys sharty

Elimizde suıytylǵan gazdyń negizgi baǵasy 50-70 teńgeniń arasynda bolsa, kórshi elderde eki ese joǵary. Máselen, Tájikstanda – 167 teńge, Qyrǵyzstan men Reseıde – 160 teńge, Ázerbaıjanda – tipti, 177 teńge. Buǵan qosa respýblıkamyzda gazben júretin avtokólikter sany kóbeıip barady. 2021 jyly 313 myń kólik bolsa, 2022 jyly olardyń sany 57 paıyzǵa artyp, 490 myńǵa jetti. Kólik sany osylaı arta beretin bolsa, elde suıyq gazdyń tapshylyǵy paıda bolyp, bul ónimdi syrttan satyp alýǵa májbúr bolamyz. Al endi syrttan 160 teńgege alyp, ishki naryqta 50-70 teńgeden satý – tıimsiz. Taǵy bir mańyzdy másele ‒ halyqtyń suıyq gazdy tutyný deńgeıi. Máselen, 2021 jyly 1 mln 400 myń tonna gaz tutynylsa, byltyr bul kórsetkish 1 mln 800 myńǵa jetip, 28 paıyzǵa ósken. Osy rette elimizde suıytylǵan gazdyń óńdelýi 400 myń tonnaǵa deıin qysqardy. Bul – óndi­rý­shilerdiń shyǵynǵa ushyraýyna ákelýi múmkin úrdis. Qala berdi, engizil­gen shekteýlerge baılanysty olar ónimdi eksportqa da shyǵara almaıdy. Son­dyqtan suıytylǵan gaz baǵasynyń ósýin zańdy naryq aıqyndaǵan shara dep qabyl­daǵan jón.

Abzal NARYMBETOV,

EnergyAnalytics telegramm-kanalynyń avtory, munaı-gaz sarapshysy