Úzdikter Astanaǵa barady

– Bul bizdiń jyl saıyn ótki­zetin baıqaýymyz. Aqpan aıynda osy kórme týraly habarlandyrýdy jarııalap, qatysýshylar­dy irikteı bastadyq. Árıne, nıet bildirýshiler kóp boldy. Biraq olardy iriktep, 40 kásipkerdi osy kórmege qosyp otyrmyz. Osy jerde memlekettik organdar ókilderi, ulttyq standarttaý mekemesi men tehnıkalyq ret­teý departamenti mamandary jáne táýelsiz qaýymdastyq ókil­derinen quralǵan jergilikti sarapshylar komıssııasy eń úzdik 9 ká­sip­kerdi anyqtaıdy. Ol úzdikter respýblıkalyq baıqaýda Batys Qazaqstan oblysynyń namysyn qorǵaıdy, – deıdi Batys Qazaqstan oblystyq kásipker­ler pa­latasynyń bólim basshysy Elmıra О́teshova.

Bıylǵy baıqaýdyń bir erek­sheligi – osy kórmege «Bir aýyl – bir ónim» atty jańa jobaǵa qa­tysýshy 15 kásipker de osy kór­mege óz ónimderin shyǵaryp, ha­lyq talqysyna usynǵan eken. Bul jobanyń negizgi sharty – aýyl­dyq eldi mekende jumyssyz otyr­ǵan qyz-kelinshekter tek qana jergilikti shıkizattan túrli buıym jasap, bir aýyldyń atymen brend retinde taýar shyǵarýǵa tıis. Áý basta Ja­ponııadan shyqqan joba elimizde, sonyń ishinde Batys Qa­zaq­standa da tamyr jaıyp úlger­gen.

– Men Batys Qazaqstan ob­ly­syndaǵy belgili múıis – Eshki­taýdyń dárilik ósimdikterin jı­­naý­men aınalysamyn. Osy kór­­mege 12 túrli shópti alyp kel­­dim. Bul shópterden tabıǵı-em­­dik qaı­natpalar, túrli shaı ónim­de­rin jasaýǵa bolady. Bolashaqta jergilikti dárihanalar júıesin osy jergilikti dárilik shópter ónim­derimen qamtamasyz etsek deımiz. Al ázirge bizde Qazaqstannyń oń­tústik óńirlerinen ákelingen shóp­ter satylady, – deıdi tasqalalyq jeke kásipker Elmıra Dákisheva. Elmıra Muratqyzynyń negiz­gi mamandyǵy bıologııa pániniń muǵa­limi eken.

Bókeı ordasy aýdanyndaǵy áıgili Han ordasy aýylynan kel­gen Nazymgúl Orazgeldıeva erekshe ónim – qumarshyq dáni­nen jasalǵan tátti pechene óndiri­sin jolǵa qoıypty. Qumarshyq – negizinen Naryn qumynda óse­tin tikenekti ósimdik. Onyń dá­ni jergilikti qazaqtarǵa talaı ǵa­syrdan beri azyq bolǵan. Ásirese asharshylyq jyldary qumar­shyq talaı qazaqty ajaldan alyp qalǵany týraly ańyzǵa bergisiz áńgime kóp. Kórshiles Atyraý oblysynda qumarshyqqa eskertkish te ornatylǵan bolatyn.

– Qumarshyq dáni – óte qunar­ly, 100 gramm ónimde 343 kalorııa bolady. Munyń quramynda adamnyń ımmýnıtetin kóteretin kremnıı, fosfor qyshqyly se­kildi element kóp. Biz japondyq sarap­shymyz Haragýchı Sannyń kómegimen qumarshyqtan jasalǵan tátti kúlsheniń eki túrin jasadyq: munyń biri taza qumarshyq dáni­nen jasalsa, ekinshisine kúrish uny qosylǵan, – deıdi Nazymgúl Mádıqyzy.

Han ordasy aýylyndaǵy áıgili qoryq-murajaıda ǵylymı hatshy bolyp jasaıtyn Nazymgúl qumarshyqtyń qazirgi qazaq das­tarqanynan joıylyp ketkenine alańdaýly. «Aýylymyzda qumar­shyq dánin jınap, óńdeýdi biletin eki-aq apamyz – Talshyn Kıkenova men Aqqoıan Musaǵalıeva ǵana qalypty. Aqqoıan apanyń jasy 80-nen asty. Bul kisilerden barynsha úırenip jatyrmyz», deıdi Nazymgúl.

Qazir aýylda mal baqqan aǵa­ıynnyń aldynda turǵan úlken bir másele – jún men teriniń ke­rek­siz bolyp, dalada qalýy der edik. Aqjaıyq aýdanyna qa­ras­ty Taıpaq aýylynyń qyz-kelin­shek­teri byltyr tamyz aıynda qoı júninen jasalatyn baıpaq-shulyq óndirisin bastaǵan bola­tyn. Mine, sodan beri Janna Ba­qaeva bastaǵan ismerler qoı jú­ninen jyly baıpaq, úıde kıetin súıretpelerdiń neshe túrin, mon­shaǵa arnalǵan bas kıim men qol­ǵap, tipti noýtbýkke arnalǵan kıiz dorba da jasaı bastapty. Sońǵy ónim qys kúnderi noýtbýkti aıazǵa shaldyrmaı, qýatyn uzaq ýaqytqa jetkizedi eken.

– Júndi ózimiz jýamyz, ózimiz óńdeımiz. Buryn eńbek bırjasynda tirkeýde turǵan 5 qyz-ke­linshek bas qosqanbyz. Qys boıy baıpaq sattyq. Qostanaıdan, Shym­kent­ten, Astanadan tapsyrys be­rip alǵan­dar bar. «Atameken» kásipker­ler palatasynyń Asta­na fılıaly byl­tyr jańa jyl qarsańynda óz qyz­metkerlerine syılyq úshin ­50 dana tápishke satyp aldy, – deıdi Janna Baqaeva.

Janna Aıtmuqanqyzy bo­la­shaqta jún tútetin úlken stanok alyp, óndiris kólemin ulǵaıtqysy keletin oıyn aıtty. Jospar kóp. Mysaly, kórpe tigý, tekemet basý oıda tur. Tipti jumsaq oıynshyq óndirisi de josparda júr eken. Bir táýiri, jergilikti basshylar Taıpaq aýylynyń ákimi Bolat Shálenov, Aqjaıyq aýdany­nyń ákimi Qalııar Aıtmuhambetov qol­dan kelgen kómegin aıamaıdy. Sonyń arqasynda taıpaqtyq sheberler aýylda seh ǵımaratyn tegin paıdalanyp otyr. Isin jańa bastaǵan ismerler úshin bul – úlken kómek.

Úzdik taýarlar kórmesin tú­gel aralap shyǵyp, shynynda da bá­se­kege qabiletti, halyqqa kerek túr­li taýar jergilikti kásipkerler­diń qolynan shyǵyp jatqanyna kózi­miz jetti. Bul kórmede hımııa, azyq-túlik, jeńil ónerkásip, qurylys baǵyttarynda jasalǵan taýarlar qoıylǵan. Joǵaryda aıtylǵan­­daı, Batys Qazaqstan oblysy áki­mi­niń birinshi orynbasary Erjan Baltaev bastaǵan komıssııa árbir qatysýshy kompanııanyń usynǵan ónimimen tanysyp shyqty. Erjan Talǵatuly kásipkerlerden jumys barysynda týyndaıtyn máseleler jaıly surastyryp, memleket kómegi­men bıznesti damytý boıynsha óz usynysyn da aıtyp júrdi.

Sholpan Quspaevanyń negiz­gi mamandyǵy – qazaq tili men áde­bıeti pániniń muǵalimi eken. Uzaq jyl Mahambet atyndaǵy ýnıver­sıtette sabaq bergen Sholpan Násı­bollaqyzy otbasylyq jaǵ­daı­ǵa baılanysty múldem jańa salaǵa bet burǵan.

– Birneshe jyl buryn otba­symyzda erekshe bala dúnıege keldi. Sol balamyzdyń tárbıesi, emi úshin búkil turmys-tirshiligi­miz ózgerip ketti. Áýelden qol qýsyryp qarap otyra almaıtyn mazasyz minezim bar edi. Sóıtip úıde otyryp túrli táttiler jasaýdy qolǵa aldym. Sonyń ishinde bul ónimderdiń ekologııalyq ja­ǵy­nan taza, óz balalaryma bere alatyndaı paıdaly bolýyn es­kerdim. Mysa­ly, biz shyǵaratyn ónim­niń ishinde eshqandaı zııandy qospa joq. Tipti jergilikti baý-baqsha ónimderin dámi men ıisin saqtaı otyryp keptirýdiń amalyn taptym. Qudaıǵa shúkir, osy is­pen aınalysqaly ótken 4-5 jyl ishin­de bizge shaǵym aıtqan bir de bir klıent bolmady, – deıdi Sholpan Quspaeva.

Sholpannyń shaǵyn sehynan shyqqan «TÄTTI ME» ónimderi sa­paly bezendirýimen, qazaqy qal­pymen de kóz tartady eken. Asyq beıneli, torsyq túrindegi, t.b. tát­­tiler kózge jyly ushyraıdy. «TÄTTI ME»-niń dámin Batys Qa­zaqstan oblysynan tys jerdegi tu­tynýshylar da tatyp úlgeripti.

«Qazaqstannyń úzdik taýarlary» óńirlik baıqaý-kórmesi ótken 4-5 saǵattyń ishinde kelý­shi­ler kóp jańalyqqa qanyqty. Kásip­kerlerdiń ortaǵa salǵan ónimderin túgel kórip, saralap shyqqan komıssııa múshelerine de úzdikti irik­t­eý ońaı bolmaǵan shyǵar. Árı­ne, halyqqa usynylatyn dúnıe bolǵandyqtan, eń aldymen bul ónimderdiń sapasyna, ruqsatnama qaǵazdarynyń bolýyna basa nazar aýdarylǵany anyq.

Aıtpaqshy, kórme jármeńke formatynda ótti. Halyq kórmege qoıylǵan ónimderdi qýana satyp alyp jatty. Kásipkerler úshin de tutynýshylarmen ári bıznes-seriktestermen jaqyn kórisip, tyǵyz qarym-qatynas ornatý­ǵa múmkindik týdy. Osy is-shara kezinde «Marııa hanym sán úıi» ulttyq stıldegi erekshe kıimder úlgisin kórsetti.

Sonymen óńirlik saraptama komıssııasy «Qazaqstannyń úzdik taýary» óńirlik kórme-baıqaýyn­da «Halyq úshin eń jaqsy taýar» atalymyna – belgili «Kondensat» aksıonerlik qoǵamyn laıyq dep tapty. Dál osy atalym boıynsha júldeli oryndardy «Zhulduz» jeke kásipkeri – «Marııa hanym» sán úıiniń dırektory Juldyz Hus­panova men aǵashtan ulttyq ydys-aıaq jasaıtyn «Dástúr» sheberhanasynyń dırektory Nur­sulý Bısmanova bólisti.

Al «О́ndiristik maqsattaǵy úz­dik taýarlar» atalymynda «Oral saý­da-ónerkásip kompanııasy», (dı­rektory Krylov Valerıı Iýre­vıch), «Oral transformator zaýyty» JShS (dırek­tory Tur­ly­be­kov Dáýren Das­tanuly) jáne «Oral ­kabel» JShS (dırektory Irme­nov Robert Mýtıgollauly) kom­pa­nııalary úzdik shyqty.

«Úzdik azyq-túlik taýarlary» atalymy boıynsha «Balzııa» JShS dırektory Balzııa Eveneeva, «Sartaev» JK dırektory Álibek Sartaev, «Qazaq-aqbas» JShS dırektory Igor Klımov jeńimpaz atandy.

Dál osy 9 kásipker endi Astana qalasynda ótetin «Qazaqstannyń úzdik taýary-2023» respýblıkalyq baıqaý-kórmesine Batys Qazaqstan oblysynyń atynan qatysady.

Respýblıkalyq baıqaýda úz­dik shyqqan kompanııa ónimine arna­ıy dıplom jáne «Qazaqstan­nyń úz­dik taýary» degen logotıpti ­4 jyl bo­ıyna paıdalaný quqyǵy be­rilmek.

– Búgin kórmege shyqqan ta­ýar­lardyń kópshiligin ózim de birinshi ret kórip, erekshe qýanyp otyrmyn. Bul taýarlardyń birazynyń áleýeti, múmkindigi óte joǵary. Keıbir taýarlar eksportqa da shy­ǵýǵa laıyq dep oılaımyn. Osyndaı kórmelerdiń arqasynda bolashaqta kásipkerlerdiń ekinshi tynysy ashylyp, óndirisi ulǵaıýǵa tıis. Qyrkúıek aıynda biz Oral qalasynda «WestQazInvest» kór­mesin ótkizemiz, oǵan alys-ja­qyn shetelderden ınvestorlar sha­qyrylady. Sondaı-aq Astanada óte­tin «InoForum»-ǵa da bizdiń oral­dyq kompanııalardy belsene qa­tysýǵa shaqyramyz. Bizdiń ob­lystyń ekonomıkalyq áleýeti óte joǵary, jergilikti bılik oryndary jerlesterimizdiń kásipkerlik bas­tamalaryn únemi qoldap, baryn­sha kómektesýge ázir, – dedi Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Erjan Baltaev.

Kórme-baıqaýdyń qorytyn­dy­synda osy is-sharaǵa qatysqan bar­lyq kásipkerge alǵyshat tabys­taldy.