Alqaly jıynǵa qoǵamdyq birlestiktiń tóralqa jáne ortalyq keńes músheleri, Qazaqstannyń barlyq aımaǵynan kelgen delegattar men til janashyrlary, ǵalymdar men qoǵam qaıratkerleri qatysty. Atalǵan uıymnyń buǵan deıin atqarǵan jumysyna qorytyndy jasalyp, aldaǵy jumys jospary men jańa mindetteri talqylandy.
Aıta keteıik, «Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy» qoǵamdyq birlestigi 1989 jyly 22 qyrkúıekte qurylǵan. Ol – qazaq tilin damytýǵa yntaly til janashyrlaryn biriktiretin elimizdegi eń iri qoǵamdyq uıym. Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi qoldanys aıasyn keńeıtý, bedelin arttyrý, qazaq mádenıeti men ulttyq qundylyqtaryn nasıhattaý, tildi qoldaný men ony úıretýde jańa tehnologııalyq ádisterdi paıdalaný baǵyttarynda qyzmet atqarady.
Quryltaıda uıym prezıdenti, qoǵam qaıratkeri, Ulytaý oblysynyń ákimi Berik Ábdiǵalıuly «Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń ótken kezeńdegi qyzmeti týraly esep berdi. Ol 2021 jyldyń 26 qarashasynda Túrkistanda ótken qoǵamnyń VI quryltaıynda uıymnyń prezıdenti bolyp saılanǵan edi.
«Bul aralyqta «Qazaq tili» qoǵamy Astana qalalyq fılıalynyń bastamasymen «Qazaq tili men mádenıeti» forýmyn ótkizdi. 1986 jylǵy qasiretti oqıǵalarǵa baılanysty «Jeltoqsan» dep atalatyn kitap basyp shyǵardy. «Altyn qyran» kompanııasynyń demeýshiligimen mýzykasúıer ortada tanymal Spotify qyzmetiniń qoldanba máziri men ınterfeısi qazaq tiline aýdaryldy. Sondaı-aq qoǵamdyq birlestiktiń fılıaldar sany 135-ke deıin kóbeıip, qoǵamnyń bas keńsesi Astana qalasyna kóshirildi. Qazaqtildi tutynýshylardyń qyzmet alý quqyǵyn qorǵaý maqsatynda «Kórneki» jobasy iske qosyldy. Joba kásipkerlik nysandardyń tilge qatysty zańnamany qatań saqtaýyna yqpal etip jatyr. Odan bólek, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń uıymdastyrýymen «Narodnye vosstanııa v Kazahstane v 1920-1930-e gody. Monografııa v dokýmentah» kitaby baspaǵa daıyndaldy. Aımaqtarda da birqatar jumys atqaryldy», dedi birlestik basshysy.
Berik Ábdiǵalıuly óziniń memlekettik qyzmetke aýysýyna baılanysty qoǵamdyq birlestik basshylyǵyna jýrnalıst, qoǵam qaıratkeri Raýan Kenjehanulynyń kandıdatýrasyn usyndy. Quryltaı delegattarynyń ashyq daýys berýimen Raýan Kenjehanuly «Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti bolyp saılandy.
Aıta keteıik, Raýan Kenjehanulynyń bastamasymen ınternettegi qazaq tilindegi mazmundy damytý jáne oǵan qoljetimdilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar joba júzege asqan. 2011 jyly onyń bastamasymen qurylǵan WikiBilim qoǵamdyq qory «Qazaqsha Wikipedia» jobasyn iske asyrdy. Eki jyldyq jumys nátıjesinde Ýıkıpedııadaǵy qazaqsha maqala sany
7 myńnan 200 myńǵa deıin artty. Qazir qazaqsha Ýıkıpedııa bólimi aıyna 14-15 mıllıon ret qaralady. 2014 jyly Raýan Kenjehanulynyń uıymdastyrýymen qazaq tili Google Translate júıesine qosyldy. Sondaı-aq qazaq tilindegi kitap qoryn, sonyń ishinde kórkem jáne ǵylymı ádebıetti sıfrly formatqa ótkizýge baǵyttalǵan KITAP – Qazaqstannyń ashyq kitaphanasy, stýdentterge arnalǵan OPEN_U – «Qazaqstannyń ashyq ýnıversıteti» syndy aýqymdy jobalar júzege asyryldy. 2017-2021 jyldary R.Kenjehanuly basqarǵan «Ulttyq aýdarma bıýrosy» qoǵamdyq qory «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy aıasynda álemniń eń úzdik 100 oqýlyǵyn qazaq tiline aýdaryp taratty. Sonymen qatar qazirgi qazaq ádebıetiniń antologııasyn BUU-nyń 6 tiline, Abaıdyń shyǵarmalar jınaǵy álemniń 10 tiline aýdarylyp, álemniń 100-den asa eline tarady. 500 myń sóz ben sóz tirkesinen turatyn OXFORD QAZAQ Dictionary (Oksford qazaq) sózdigi jasaldy.
Jańadan saılanǵan qoǵam prezıdenti bilim berý salasyndaǵy qazaq tilin oqytý sapasy, oqý saýattylyǵyn kóterý, qazaq tiliniń kásipkerliktegi, aqparattyq tehnologııalardaǵy qoldanys aıasyn keńeıtý, kópshilikke, sonyń ishinde balalarǵa qajetti qazaqtildi mazmundy arttyrý, tildi úırenýge jáne biliktiligin jetildirýge nıetti ortaǵa arnalǵan kópshilik jobalar, qazaq tilindegi mazmundy sıfrly formatqa kóshý máselelerine erekshe den qoıa otyryp, qoǵam múshelerimen birge jumys isteıtinin aıtty. Atalǵan mindetterdi iske asyrýǵa qajetti ǵylymı-ádistemelik, uıymdastyrýshylyq jáne aqparattyq sharalar men jobalar kesheni daıyndalmaq.
Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli birlestiktiń jańa prezıdentin qyzmetimen quttyqtap, «Mass-medıa» týraly jańa zańnyń jobasynda memlekettik tilge qandaı basymdyqtar berý usynylyp otyrǵanyn aıtty.
«Memleket basshysy aıtqandaı, qazirgideı aqparat pen jańa tehnologııa qarqyndy damyp jatqan kezeńde qazaq tiliniń ultaralyq jáne halyqaralyq tilge aınalýyna qyzmet etý kerek ekeni belgili. Bul oraıda, Raýan sekildi vıkıpedııany qazaqsha sóıletip, ádebıetimizdi álem tilderine aýdarǵan, tilimizdiń mereıin kóterý úshin qyrýar jobalar jasaǵan belgili azamattyń bul qyzmetti abyroımen atqaratynyna senim mol. Buǵan deıin baspasóz tili 50/50 qaǵıdatymen jumys istegenin bilesizder. Biz ony ózgertip, qazir 70/30 bolsyn dep jatyrmyz. «Mass-medıa» týraly jańa zań qabyldansa, búkil aqparat, jalpy elimizdiń búkil mass-medıasynyń tili 70 paıyzy qazaqsha bolady. Sonymen qatar qazaq tili týraly doktrına ázirlenip jatyr. Sol doktrınaǵa da engizdik. Osynda vıse-mınıstr otyr. Til týraly doktrınanyń ishine aqparat salasynda qazaq tiline basymdyq berý týraly usynystar engizdik», dedi mınıstr.
«Qazaq gazetteri» JShS Bas dırektory, akademık Dıhan Qamzabekuly memlekettik tildiń mártebesi ár salanyń basynda otyrǵan isker azamattyń qolynda ekenin atap ótti.
«Bul uıym halyqaralyq deńgeıge jetpeı turyp ta talaı kezeńnen ótti. Tilimizdiń búgingi qoǵamdaǵy jaǵdaıyna burynǵyǵa qaraǵanda táýbe deımiz. Halyqtyń sany artýy, keshe ǵana mektep bitirýshilerdiń 76 paıyzy memlekettik tilde UBT tapsyrýy, túrli salalardyń tizginin qazaqtildi azamattardyń ustaýy – bul da bir kórsetkish. Árıne, barlyq dúnıe ózimizdiń iskerligimizge baılanysty. Jańa saılanǵan Raýan Kenjehanulynyń buǵan deıin atqarǵan irgeli jobalaryn kórdik. Iаǵnı árkim óz qyzmetinde qazaq tiliniń abyroı-bedelin bıik ustap, jańa sapaǵa kóterilýine jumys isteýi kerek. Sonda ǵana bul maqsatqa barsha halyq birge jumylatyn kezeńge ótemiz. Biz qazir osynyń kózin taba almaı otyrmyz. Onyń tetigi tek bilim salasynda shyǵyp jatqan qazaqtildi oqýlyqtarmen tabylmaıdy. Al endi birlestiktegi endigi quram osal emes, ár múshesi elge belgili azamat. Kezinde Ábdýálı Qaıdar, О́mirzaq Aıtbaıuly sekildi tulǵalarymyz qazaq tilin Prezıdentten emtıhan alatyndaı deńgeıge kóterdi. Kez kelgen atqarýshy bıliktiń ókili qazaq tiliniń aldynda basyn ıip, qurmeıtteıtin dárejege jetkizý – siz ben bizdiń qolymyzdan keletin is», dedi Dıhan Qamzabekuly.
Quryltaı usynysy boıynsha halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń ortalyq keńesi men basqarma quramy jańartylyp, tolyqtyryldy. Atap aıtqanda, ortalyq keńes jáne basqarma quramyna Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın, «Qazaq gazetteri» JShS Bas dırektory Dıhan Qamzabekuly, Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov, kásipker-mesenat, TAS Group kompanııasynyń basshysy Dýlat Tastekeevter kirdi.
