Álbette, mundaı mereıtoıdyń deńgeıi qansha jylqy soıylǵanymen, neshe kıiz úı tigilgenimen ólshenbesi anyq. Sondyqtan Ekibastuzdaǵy Estaı toıy aıasynda ótken mańyzdy eki dúnıege nazar aýdarsaq deımiz. Birinshiden, Ekibastuz qalasynyń ákimdigi alǵash ret respýblıkalyq deńgeıde Estaı atyndaǵy dástúrli ánshiler baıqaýyn uıymdastyrdy. Mundaı baıqaýdy bir jyldary Pavlodar oblysynyń mádenıet basqarmasy da ótkizgen edi. Alaıda jap-jaqsy joba bizge belgisiz sebeptermen jalǵaspaı qalǵan-dy. Endi osy bir olqylyqtyń ornyn ekibastuzdyqtar toltyrýǵa tyrysqandaı.
– Estaıdyń toıy – dástúrli ánniń toıy. Sondyqtan mundaı mereıtoılar birinshi kezekte elimizdegi dástúrli ánshilerdiń basyn biriktiretin biregeı alańǵa aınalýy kerek. О́ner sańlaqtary bir-birimen básekege túsip qana qoımaı, ózara tájirıbe almasady, pikirlesedi. Sóıtip, biriniń bilmegenin biri úıretip, jańa deńgeıge kóteriledi. Estaı atyndaǵy ánshiler baıqaýy da qatysýshylarǵa, kórermenderge qaı jaǵynan alsaq ta, paıdaly bolǵany daýsyz. Eki kún boıy Ekibastuzdyń aspanynda dástúrli ánimiz áýelep turdy. Jergilikti halyqtyń da ulttyq ónerge degen erekshe yqylasyna tánti boldyq. Estaı atyndaǵy dástúrli ánshiler baıqaýy dástúrli is-sharaǵa aınalsa eken degen tilek bar, – dedi baıqaýdyń bas qazysy, elimizdiń eńbek sińirgen ártisi Ramazan Stamǵazy.
Ánshiler baıqaýynda pavlodarlyq ónerpaz Dáýrenbek Slámǵalı bas júldeni ıelendi. Birinshi oryn almatylyq Dıas Murathanǵa buıyrdy. Ekinshi oryndy oraldyq Mırlan Jambylov pen qaraǵandylyq Dıana Altaıqyzy ózara bólisti. Ekibastuzdyq Jaıdar Shunan, almatylyq Narıman Ábdirahmanov, balqashtyq Nurbolat Uzaqbaı úshinshi oryndy qanaǵat tutty. Baıqaý laýreattary men qatysýshylary aqshalaı syılyqtarmen marapattaldy.
Nazar aýdarǵymyz kelgen ekinshi dúnıe – «Estaı álemi» dep atalǵan dıalog alańy. Dál osy is-sharada Estaıdyń shyǵarmashylyǵyna qatysty tushymdy oılar aıtyldy. Máselen, qazaqtyń ardakúreń aqyny Ǵalym Jaılybaı Estaıdyń aqyndyq qyry zerttelmegenin eske saldy. «Estaıdy ánshi, kompozıtor deımiz. Biraq ol birinshi kezekte – aqyn. О́zi de «Jaǵalap Qara Ertisti Estaı aqyn» demeı me. О́kinishke qaraı, Estaıdyń aqyndyq qyry, onyń ánderiniń mátindik qurylymy jan-jaqty zerttelgen emes. Ǵalymdar, óner zertteýshileri osyǵan mán berse eken», dedi Ǵalym Jaılybaı.
Estaıdyń óneri men ómirin nasıhattaýda túrki dúnıesine tanymal tulǵa Dúısen Qaseıinovtiń alar orny erekshe. Bul jolǵy mereıtoıǵa da mártebeli meıman retinde arnaıy kelgen memleket jáne qoǵam qaıratkeri ánshi Estaıdyń toıyna dep arnaıy tartýyn da usyndy. Ol – osydan 30 jyl buryn, ıaǵnı 1993 jyly Estaıdyń 125 jyldyq mereıtoıynda túsirilgen 2,5 saǵattyq beınejazba. Jeke arhıvinde sary maıdaı saqtaǵan altynǵa para-par beınejazbada Estaıdyń kózin kórip, dámdes bolǵan belgili mýzykatanýshy Borıs Erzakovıch, ǵalym-pedagog Tóleýtaı Aqsholaqov, qalamger Ramazan Toqtarov, óner zertteýshisi Zeınur Qospaqov syndy tanymal tulǵalardyń estelikteri bar. Olardy Estaıdyń 125 jyldyq toıyna bastap ákelgen Dúısen Qaseıinov ekenin de eske sala keteıik.
– Otyz jyl burynǵy beınejazbada jazýshy, memlekettik syılyqtyń laýreaty Ramazan Toqtarov «Estaıdyń 150 jyldyq mereıtoıy IýNESKO kóleminde atalyp ótilsin» degen tilek aıtqan eken. Sol tilek osydan bes jyl buryn oryndaldy. Estaıdyń 150 jyldyq mereıtoıy túrki dúnıesiniń IýNESKO-sy atanyp ketken TÚRKSOI uıymynyń muryndyq bolýymen Túrkııa tórinde atalyp ótti. Oǵan elimizden úlken delegasııa baryp qatysty. Birneshe kún boıy Túrkııa tórinde Estaıdyń ánderi shyrqaldy. Rýhty kótergen sol jıynnyń basy-qasynda júrgenimdi maqtan tutamyn. Álbette, toıǵa tartý retinde ákelgen 2,5 saǵattyq beınejazbadaǵy biraz adam qazir ortamyzda joq. Sondyqtan ony qaıta jańǵyrtyp, jergilikti telearnadan kópshilik nazaryna usyný kerek dep esepteımin. Bolmasa aıtylǵan dúnıelerdi tegis qamtyp, beınejazbanyń gazettik úlgisin de jasap qoıýǵa bolady. Bul búgingi hám keleshek urpaq úshin qundy dúnıe bolar edi. Sonymen qatar osydan otyz jyl buryn Pavlodar oblysynyń sol kezdegi ákimi Danıal Ahmetov Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń úzdik stýdentine Estaı atyndaǵy arnaıy stıpendııany taǵaıyndaǵan bolatyn. Osynaý ıgi dástúrdi de qaıta jańǵyrtatyn ýaqyt kelgen sekildi, – dedi Dúısen Qaseıinov.
Aıtpaqshy, 1993 jyly Estaıdyń 125 jyldyq mereıtoıyn uıymdastyrǵan sol kezdegi Aqtoǵaı aýdanynyń ákimi, búginde Ertis – Baıan óńiriniń abyz aqsaqalyna aınalǵan Ábilhaq Túgelbaev bıylǵy 155 jyldyqqa arnaıy keldi. Ol ótkendi qaıta jańǵyrtyp, beınejazbany buqaranyń nazaryna usynǵan D.Qaseıinovke rızashylyǵyn bildirdi.
Estaı ánderin álemniń 40-tan astam elinde shyrqaǵan ataqty opera ánshisi Shahımardan Ábilov jınalǵan jurtshylyq aldynda «Qusnı-Qorlanǵa» basqanda eleń etpegen adam qalmady. Ol aqyn ánderiniń ereksheligine toqtala otyryp: «Estaıdyń ánderin shyrqaǵan saıyn sheteldik kompozıtorlar, tyńdarmandar únemi tańǵalady. «Mynadaı klassıkalyq ónerdi týdyrǵan sazgermen tanystyrshy», dep ótinish aıtady. Estaıdyń aramyzda joq ekenin, onyń tipti mýzykalyq bilimi de bolmaǵanyn estigende, tipti tańǵalady», deıdi ol.
Sondaı-aq dıalog alańynda Estaı týǵan topyraqtyń túlegi, belgili kúıshi Qaırat Aıtbaev jáne ónertaný ǵylymynyń doktory, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory Saıda Elemanova baıandama jasap, tushymdy áńgime órbitti.
– Estaı babamyzdyń 155 jyldyq mereıtoıy keń kólemde atalyp ótkenine qýanyshtymyz. Qysyl-taıań kezeńge qaramastan, eleýli datany eskerýsiz qaldyrmaǵan qala bıligi ekibastuzdyqtar men qala qonaqtaryn zor qýanyshqa bóledi. Halqymen qaptaldasa jasap kele jatqan jarqyn talant – Estaıdyń bıylǵy mereıtoıy mazmundy is-sharalarmen este qaldy, – dedi Estaıdyń nemereles týysy Hanshaıym Káribaıqyzy.
Merekelik mádenı is-shara aıasynda arnaıy turǵyzylǵan etnoaýylda kóshpeli órkenıet áleminiń kórmesi uıymdastyrylǵanyn aıta keteıik. Onda qoldanbaly óner sheberleriniń jármeńkesi, ulttyq sport oıyndary ótkizildi. Buǵan qosa Sýretshiler odaǵy músheleriniń plenerinde qylqalam sheberleri Estaıdyń portretin beıneledi. Etnoaýyl alańynda Aqtoǵaı, Ertis, Jelezın aýdandarynan arnaıy kelgen ónerpazdar men Ekibastuz qalasynyń shyǵarmashylyq ujymdary ónerlerin pash etti.
